BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
*************

NGUYỄN CHÍ THANH

THIẾT KẾ, QUẢN LÝ VÀ ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG
CƠ SỞ DỮ LIỆU PHỤC VỤ NGÀNH CÁ CẢNH
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Thành phố Hồ Chí Minh
Tháng 8/2010


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
*************

NGUYỄN CHÍ THANH

THIẾT KẾ, QUẢN LÝ VÀ ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG
CƠ SỞ DỮ LIỆU PHỤC VỤ NGÀNH CÁ CẢNH
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Nuôi trồng Thủy sản
Mã số

: 60.62.70



4. Phản biện 2:

TS. NGUYỄN MINH ĐỨC
Đại học Nông Lâm TP.HCM

5. Ủy viên:

TS. VŨ CẨM LƯƠNG
Đại học Nông Lâm TP.HCM

ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
HIỆU TRƯỞNG

i


LÝ LỊCH CÁ NHÂN
Tôi tên là: Nguyễn Chí Thanh, sinh ngày 07 tháng 04 năm 1982 tại Thị xã
Long Xuyên, Tỉnh An Giang. Con Ông Nguyễn Văn Du và Bà Bùi Kim Anh.
Tốt nghiệp tú tài tại Trường Trung học phổ thông Thoại Ngọc Hầu, Tỉnh An
Giang năm 2000.
Tốt nghiệp Đại học ngành Nuôi trồng Thủy sản hệ chính quy tại Đại học
Nông Lâm, Quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2005.
Tháng 9 năm 2006 theo học Cao học ngành Thủy sản tại Đại học Nông Lâm,
Quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.
Tình trạng gia đình: Độc thân.
Nhà riêng: 18/15, Khóm An Hưng, Phường Mỹ Thới, Thành phố Long
Xuyên, Tỉnh An Giang.
Điện thoại: 0763.833093; 0903304574

- Quý cơ quan quản lý nhà nước về cá cảnh của Thành phố Hồ Chí Minh: Sở
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục quản lý và bảo vệ nguồn lợi thủy sản,
Trung tâm Khuyến nông. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh cá cảnh và những người
chơi cá cảnh trên địa bàn thành phố đã dành thời gian giúp đỡ cung cấp các thông
tin đầy đủ và chính xác cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này;
- Các anh chị học viên cao học ngành Nuôi trồng Thủy sản khóa 2006;
- Kết quả học tập hôm nay, con cũng xin trân trọng kính dâng Ba và người
Mẹ hiền tảo tần đã hy sinh cả đời cho anh em con.
Xin chân thành cảm ơn!

iv


TÓM TẮT
Đề tài: “Thiết kế, quản lý và đánh giá hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ ngành
cá cảnh Thành phố Hồ Chí Minh” được tiến hành tại TP. Hồ Chí Minh từ tháng
12/2007 đến tháng 11/2009. Đề tài sử dụng dữ liệu thứ cấp của 120 loài cá cảnh
nước ngọt bao gồm: thông tin phân loại, đặc điểm sinh học, điều kiện nuôi và thị
hiếu thị trường.
Thông qua khảo sát 87 người làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước,
các cơ sở sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và người nuôi chơi cá cảnh. Đề tài
đã thiết kế 43 chỉ thị đáp ứng cho 10 nhu cầu thông tin về mỗi loài cá và 12 chỉ thị
đáp ứng cho 7 nhu cầu thông tin khác liên quan đến cá cảnh; bên cạnh đó là 15 giải
pháp đáp ứng 10 nhu cầu tra cứu. Trên cơ sở các chỉ thị thông tin và các giải pháp
tra cứu, tiến hành thiết kế 4 phương án cấu trúc nội dung website từ đó chọn
phương án tối ưu. Hệ thống website xây dựng theo phương án thiết kế được chọn
bao gồm 9 module chính và một cơ sở dữ liệu với tổng cộng 14 bảng dữ liệu.
Việc quản lý cơ sở dữ liệu các loài cá được thực hiện trên máy tính cá nhân
với trang quản trị nội dung, sau đó cơ sở dữ liệu được đồng bộ hóa từ máy tính lên
hosting của website qua 2 bước: (1) trích xuất cơ sở dữ liệu thành tập tin *.sql nhờ

integrated into Appserv ver 2.5.9; after that, importing the *.sql file to database of
hosting by using the hosting’s phpMyAdmin tool; and (2) uploading pictures of
fishes from PC to hosting by CuteFTP software.
The website was assessed by 2 steps: (1) basing on Google Search and
Yahoo Search with key words; and (2) surveying satisfaction with 187 users
working in state manager, ornamental fish farms, domestic and international traders;
and relevant people. The searching result by key word “ornamental fish data” (in
Vietnamese) was increased from 0 to 637 times by Google and from 0 to 57 times
by Yahoo; by key word “ornamental fish database” (in Vietnamese) was increased
from 0 to 358 times by Google and from 0 to 56 times by Yahoo. Surveying with
187 users results 70% satisfaction with the website.

vi


MỤC LỤC
TRANG
Trang tựa
Trang Chuẩn Y.........................................................................................i
Lý Lịch Cá Nhân .....................................................................................ii
Lời Cam Đoan........................................................................................iii
Cảm tạ....................................................................................................iv
Tóm tắt.................................................................................................... v
Abstract..................................................................................................vi
Mục lục .................................................................................................vii
Danh sách các bảng ................................................................................ xi
Danh sách các hình...............................................................................xiii
1.

GIỚI THIỆU............................................................................................. 1

2.2

Hiện trạng dữ liệu cá cảnh nước ngọt.......................................................... 7

2.2.1

Một số sách về cá cảnh được xuất bản ........................................................ 7

2.2.2

Các đề tài nghiên cứu.................................................................................. 9

vii


2.3

Giới thiệu đề tài "Xây dựng và ứng dụng cơ sở dữ liệu
cho ngành cá cảnh nước ngọt Thành phố Hồ Chí Minh" ........................... 11

2.4

Một số khái niệm về công nghệ thông tin liên quan trong đề tài................ 19

2.4.1

Internet ..................................................................................................... 19

2.4.2


3.

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................... 30

3.1

Thời gian và địa điểm nghiên cứu ............................................................. 30

3.2

Phương pháp thiết kế nội dung trang thông tin điện tử về cơ sở dữ liệu
các loài cá cảnh......................................................................................... 30

3.2.1

Khảo sát nhu cầu thông tin của các đối tượng người dùng......................... 30

3.2.2

Thiết kế các chỉ thị thông tin ..................................................................... 31

3.2.3

Thiết kế các giải pháp tra cứu thông tin một loài cá cụ thể ........................ 31

3.2.4

Thiết kế phương án tổ hợp các chỉ thị thông tin và lựa chọn phương án
tối ưu ........................................................................................................ 31



3.4.1

Tìm kiếm trên Google Search và Yahoo Search với các từ khóa ............... 33

3.4.2

Khảo sát ý kiến đánh giá của các đối tượng người dùng về hiệu quả
ứng dụng trang thông tin vào công việc của họ ......................................... 33

4.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN................................................................. 36

4.1

Kết quả khảo sát nhu cầu thông tin về cơ sở dữ liệu cá cảnh
từ các đối tượng người dùng ..................................................................... 36

4.2

Kết quả thiết kế cấu trúc trang thông tin (website) .................................... 37

4.2.1

Thiết kế chỉ thị thông tin từ các nhu cầu của người dùng .......................... 37

4.2.2

Thiết kế các giải pháp tra cứu thông tin..................................................... 40

4.3.3.2 Kiểm tra hoạt động của phần mềm sau khi cài đặt..................................... 58
4.3.4

Triển khai hệ thống website trên localhost ................................................ 59

4.3.5

Quản lý CSDL các loài cá cảnh nước ngọt của website trên localhost....... 60

4.3.5.1 Thêm thông tin một loài cá ....................................................................... 61

ix


4.3.5.2 Thêm kiểu hình cho một loài cá ................................................................ 64
4.3.5.3 Sửa thông tin một loài cá .......................................................................... 65
4.3.5.4 Xóa một loài cá......................................................................................... 66
4.3.5.5 Chọn cá hiển thị trên trang chủ ................................................................. 68
4.3.6

Trích xuất (export) cơ sở dữ liệu từ localhost thành tập tin *.sql ............... 69

4.3.7

Triển khai hệ thống website trên internet .................................................. 73

4.3.8

Nhập (import) tập tin *.sql vào hosting để cập nhật cơ sở dữ liệu
cho website ............................................................................................... 74

5.1

Kết luận .................................................................................................... 95

5.2

Đề nghị ..................................................................................................... 97

x


DANH SÁCH CÁC BẢNG
BẢNG
Bảng 2.1:

TRANG
Kết quả tìm kiếm trên internet với các từ khóa “cá cảnh”,
“ornamental fish” và “aquarium fish”, ngày 20/01/2008 ...................3

Bảng 2.2:

Kết quả tìm kiếm trên internet với các từ khóa “dữ liệu cá cảnh”,
“cơ sở dữ liệu cá cảnh”, “ornamental fish database” và “aquarium
fish database”, ngày 20/01/2008 .......................................................4

Bảng 2.3:

Danh sách 120 loài và nhóm loài cá cảnh .......................................13

Bảng 3.1:

Bảng 4.7:

Kết quả tìm kiếm trên internet với các từ khóa “cá cảnh”,
“ornamental fish” và “aquarium fish”, ngày 09/10/2009 ................81

Bảng 4.8:

Kết quả tìm kiếm trên internet với các từ khóa “dữ liệu cá cảnh”,
“cơ sở dữ liệu cá cảnh”, “ornamental fish database” và “aquarium
fish database”, ngày 09/10/2009 .....................................................82

Bảng 4.9:

Kết quả tìm kiếm trên internet với cú pháp:
“từ khóa” site:fishviet.com và “từ khóa” site:fishviet.net,
ngày 13/01/2010.............................................................................83

xi


Bảng 4.10: Kết quả tìm kiếm trên internet với các từ khóa “fishviet”,
“fishviet.com”, “fishviet.net”, “www.fishviet.com”, và
“www.fishviet.net”, ngày 13/01/2010.............................................84
Bảng 4.11: Kênh tiếp cận của người dùng về thông tin website ........................85
Bảng 4.12: Nội dung các thông tin thu được qua website .................................86
Bảng 4.13: Mức độ quan tâm của người dùng về thông tin của website ............87
Bảng 4.14: Mức độ hài lòng của các đối tượng người dùng với cơ sở dữ liệu
của website.....................................................................................87
Bảng 4.15a: Hiệu quả ứng dụng thông tin từ website vào công tác quản lý ........88
Bảng 4.15b: Hiệu quả ứng dụng thông tin từ website vào hoạt động sản xuất.....89

Hình 4.5:

Quy trình quản lý cơ sở dữ liệu của website ...................................50

Hình 4.6a: Giao diện lời chào và giới thiệu chương trình AppServ ..................55
Hình 4.6b: Những thỏa thuận về việc sử dụng chương trình AppServ ..............55
Hình 4.6c:

Lựa chọn thư mục để cài đặt chương trình AppServ .......................56

Hình 4.6d: Cấu hình các thành phần cần cài đặt ...............................................56
Hình 4.6e:

Điền các thông tin để xác lập server ảo (localhost) .........................57

Hình 4.6f:

Xác lập mật khẩu (password) để quản lý localhost và font chữ .......57

Hình 4.6g: Hoàn tất quá trình cài đặt................................................................58
Hình 4.7:

Giao diện trang truy cập thể hiện việc thiết lập localhost
thành công......................................................................................58

Hình 4.8:

Giao diện trang quản trị cơ sở dữ liệu với phpMyAdmin ................59

Hình 4.9:

Hình 4.16f: Giao diện trang thể hiện hoàn tất việc trích xuất cơ sở dữ liệu ........72
Hình 4.17: Cập nhật gói tập tin “fishviet” từ localhost lên hosting với
phần mềm CuteFTP để triển khai hệ thống website lên internet......73
Hình 4.18a: Giao diện trang khai báo tên và mật khẩu để đăng nhập vào
hosting ...........................................................................................74
Hình 4.18b: Giao diện trang thực hiện việc truy cập vào hệ quản trị cơ sở
dữ liệu MySQL Database của hosting.............................................75
Hình 4.18c: Giao diện trang truy cập vào phpMyAdmin của hosting .................76
Hình 4.18d: Giao diện trang lựa chọn cơ sở dữ liệu website trong
phpMyAdmin của hosting ..............................................................76
Hình 4.18e: Giao diện trang hiển thị cấu trúc và lựa chọn chức năng “Import”
dữ liệu cho cơ sở dữ liệu website trên hosting ................................77
Hình 4.18f: Giao diện trang thực hiện chức năng “Import” dữ liệu ....................77
Hình 4.18g: Giao diện trang lựa chọn tập tin để “Import” cơ sở dữ liệu .............78

xiv


Hình 4.18h: Giao diện trang thể hiện phpMyAdmin của hosting đang thực hiện
“Import” cơ sở dữ liệu ....................................................................78
Hình 4.18i: Giao diện trang thể hiện việc “Import” cơ sở dữ liệu lên hosting
thành công......................................................................................79
Hình 4.19a: Lựa chọn đường dẫn đến thư mục hình ảnh của localhost và
hosting để đồng bộ hóa hình ảnh với phần mềm CuteFTP ..............80
Hình 4.19b: Quá trình đồng bộ hóa hình ảnh giữa localhost và hosting ..............80

xv


Chương 1

Về nguồn thông tin từ nước ngoài, có rất nhiều sách cũng như website chuyên sâu
về cá cảnh, nhưng vì ngôn ngữ chính là tiếng Anh nên phần đông người chơi vẫn
chưa tiếp cận được các thông tin này. Gần đây, nhiều đề tài nghiên cứu về cá cảnh
trên địa bàn Thành phố do các sinh viên Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí
Minh thực hiện đã cung cấp dữ liệu về đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi của một
số đối tượng cá cảnh cũng như thông tin thị hiếu thị trường ngành cá cảnh ở Thành
phố Hồ Chí Minh. Hạn chế của nguồn thông tin này là: kết quả của các đề tài khá
rời rạc, mỗi tác giả chỉ nghiên cứu trên một hoặc một số đối tượng; dữ liệu thu được
từ các kết quả nghiên cứu giữa các tác giả chưa có sự nối kết một cách có hệ thống;
và kết quả của các đề tài cũng chưa được phổ biến nhiều ở phạm vi ngoài nhà
trường. Những hạn chế của các nguồn thông tin được nêu ra ở trên cho thấy những
người quan tâm (người sản xuất, kinh doanh, nuôi chơi …), nghiên cứu (sinh viên,
các nhà khoa học) về cá cảnh trong nước đang thiếu một hệ thống cơ sở dữ liệu có
cơ sở khoa học để tra cứu; các nhà quản lý gặp khó khăn khi giám định và cấp phép
xuất nhập khẩu, quản lý nguồn lợi.
Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý và hỗ trợ của Khoa Thủy Sản và
Phòng Sau đại học Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi
thực hiện đề tài: “Thiết kế, quản lý và đánh giá hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ
ngành cá cảnh Thành phố Hồ Chí Minh”.
1.2

Mục tiêu
Mục tiêu chung của đề tài nhằm thiết kế, quản lý, đánh giá hệ thống cơ sở

dữ liệu cá cảnh nước ngọt cho ngành cá cảnh Thành phố Hồ Chí Minh.
Mục tiêu cụ thể của đề tài:
- Thiết kế nội dung trang thông tin cơ sở dữ liệu (website) cá cảnh nước
ngọt dựa trên kết quả khảo sát nhu cầu thông tin từ những đối tượng người dùng.
- Đúc kết quy trình quản lý cơ sở dữ liệu các loài cá cảnh nước ngọt.
- Đánh giá hiệu quả hoạt động của website được thiết kế.

“cá cảnh”

601.000

“ornamental fish”

237.000

“aquarium fish”

2.900.000

“cá cảnh”

1.320.000

“ornamental fish”
“aquarium fish”

964.000
4.330.000

Đề tài cũng được tiến hành thực nghiệm tìm kiếm thông tin về cơ sở dữ liệu
các loài cá cảnh. Tuy nhiên thông tin về cơ sở dữ liệu cá cảnh thì ít hơn. Kết quả tìm
kiếm với các từ khóa “dữ liệu cá cảnh”, “cơ sở dữ liệu cá cảnh”, “ornamental fish
database” và “aquarium fish database” vào ngày 20 tháng 1 năm 2008 được trình
bày trong Bảng 2.2

3



0

“ornamental fish database”

0

“aquarium fish database”
2.1.2

Kết quả

2.810

Một số website là kết quả của việc tìm kiếm

2.1.2.1 Website của cửa hàng rồng Á Châu
Tên miền: www.cacanh.com.vn
Câu slogan: Nghệ thuật trong tầm tay
Nội dung: website này là một dạng diễn đàn nơi giao lưu và trao đổi những
kinh nghiệm nuôi cá, trao đổi các giống cá đẹp giữa các thành viên. Diễn đàn bao
gồm nhiều chuyên mục con, trong đó chỉ đề cập đến một số loài cá như cá rồng, cá
la hán, cá dĩa, cá chọi, cá bảy màu, và cá koi. Bên cạnh đó còn có chuyên mục về
cây thủy sinh. Mỗi chuyên mục có nhiều chủ đề khác nhau do các thành viên lập ra
để trao đổi thông tin, kinh nghiệm với các thành viên khác.
Khả năng tra cứu: khi nhập một từ khóa tìm kiếm, công cụ tìm kiếm sẽ cho
kết quả là những bài viết có chứa từ khóa đó trong diễn đàn.
2.1.2.2 Trang diễn đàn chim, cá cảnh Việt Nam (Aquarium Bird Vietnam)
Tên miền: www.aquabird.com.vn
Câu slogan: khám phá cùng đam mê

vào một chuyên mục riêng, nhưng chưa có website tiếng Việt nào sắp xếp dữ liệu cá
cảnh thành một cơ sở dữ liệu để tạo thuận lợi cho việc tra cứu. Thông tin từ các
chuyên mục cũng chưa có độ tin cậy cao về mặt khoa học.

5


2.1.2.5 Website tiếng Anh tiêu biểu
Trong số các website tiếng Anh, website về cơ sở dữ liệu cá cảnh tiêu biểu
nhất theo chúng tôi ghi nhận là trang có tên miền www.aqua-fish.net. Kết quả tìm
kiếm từ Google và Yahoo cho ra nhiều website khác nhau, nhưng khi cần tra cứu cơ
sở dữ liệu thì các website đó đều nối kết đến website này. Đến thời điểm ngày 20
tháng 1 năm 2008, có thể tra cứu dữ liệu của 611 loài cá cảnh nước ngọt nhiệt đới từ
website www.aqua-fish.net. Những thông tin của mỗi loài cá được lưu trữ bao gồm:
tên latin (tên khoa học), tên thông thường (tiếng Anh), kích thước của cá (cm), tính
khí của cá đối với cá cùng họ và cá thuộc họ khác, khoảng nhiệt độ thích nghi,
khoảng pH thích nghi, khoảng độ cứng thích nghi, tầng nước sống của cá trong bể
nuôi, hình thức sinh sản và nguồn gốc xuất xứ của cá. Các dạng truy vấn website
đáp ứng được là:
(a)

Hiển thị thông tin cá theo tiêu chí, các tiêu chí được trình bày sẵn cho

người cần tra cứu lựa chọn:
Chọn: trật tự alphabet tăng dần hoặc giảm dần của tên khoa học. Kết
quả: hiển thị thông tin của tất cả các loài cá có trong cơ sở dữ liệu, với tên khoa học
được sắp xếp theo yêu cầu;
Chọn: trật tự alphabet tăng dần hoặc giảm dần của tên tiếng Anh. Kết
quả: hiển thị thông tin của tất cả các loài cá có trong cơ sở dữ liệu, với tên tiếng
Anh được sắp xếp theo yêu cầu;

2.2.1

Một số sách về cá cảnh được xuất bản
Được khá nhiều người trong ngành cá cảnh biết đến là Võ Văn Chi (1993),

bằng những kiến thức chuyên môn kết hợp với sự tham khảo các tài liệu nước ngoài
đồng thời học hỏi những kinh nghiệm từ các nghệ nhân nuôi cá cảnh, tác giả đã đi
chuyên sâu vào phân loại và danh pháp, giới thiệu trên 116 loài cá nước ngọt hiện
có ở Việt Nam với những thông tin cần thiết về phân bố, hình dạng, màu sắc, chế độ
ăn, cách sinh sản và những điều kiện khác. Vĩnh Khang (1993) đã đề cập tới kỹ
thuật nuôi, kỹ thuật sinh sản một số loài cá cảnh như: cá Lia Thia, cá Bảy Màu, cá
Hồng Kim, Hắc Cu Lỉ (Hắc Kim), Tai Tượng Phi Châu, cá Dĩa, cá Vàng, cá Rồng.
Vĩnh Khang (1996), tác giả đã cung cấp cho ngành cá cảnh những kiến thức chuyên
sâu về phân loại, môi trường sống, kỹ thuật nuôi, kỹ thuật sinh sản và cách phòng trị
bệnh cho cá Vàng, cá Dĩa. Tuy nhiên, các tài liệu này cũng như các nguồn tài liệu
cá cảnh tiếng Việt khác đều có chung một số mặt hạn chế đó là: (a) tính cập nhật
thông tin sản xuất và thị trường và (b) tính hệ thống và tổ chức thông tin đáp ứng
yêu cầu không chỉ người nuôi chơi mà cả nhà nghiên cứu.

7


Gần đây, trước cơn khát thông tin cập nhật của đọc giả cá cảnh, một số tác
giả đã tiến hành biên dịch nguyên bản các tài liệu cá cảnh nước ngoài. Ví dụ tác giả
Hà Thiện Thuyên đã biên dịch cuốn sách “Nghệ thuật nuôi cá cảnh” từ Edward xuất
bản năm 2006, theo đó đã xếp hàng ngàn loài cá cảnh trên thế giới theo các nhóm
như: cá nước ngọt nhiệt đới, cá nước ngọt hàn đới, cá nước mặn nhiệt đới và cá biển
hàn đới. Tác giả đã giới thiệu từng loài theo các tiêu chí về tên khoa học, kích thước
tối đa, thức ăn, mực nước sống, môi trường sống và đặc điểm riêng của từng loài.
Tuy nhiên sách có một số hạn chế như về cách đặt tên các loài cá theo tên Việt