ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HỒNG CHUYÊN

DẠY - HỌC CÁC BÀI THƠ
THUỘC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN LỚP 11
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
CẢM THỤ THẨM MỸ CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HỒNG CHUYÊN

DẠY - HỌC CÁC BÀI THƠ
THUỘC VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN LỚP 11
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
CẢM THỤ THẨM MỸ CHO HỌC SINH
Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


biệt, với tất cả tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm
ơn TS. Hoàng Hữu Bội - Người đã hết lòng tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em
trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Em xin chân thành cảm ơn quý thầy cô và bạn bè đồng nghiệp đã giúp
đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi, hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt
quá trình học tập và nghiên cứu đề tài này.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới những người thân yêu đã luôn bên em,
động viên, khích lệ em trong những ngày học tập ở trường.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 10 tháng 9 năm 2017
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hồng Chuyên

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC .......................................................................................................... iii
DANH MỤC VIẾT TẮT .................................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Lịch sử vấn đề .................................................................................................. 3
2.1. Tình hình nghiên cứu dạy học thơ trữ tình trung đại Việt Nam..................... 3
2.2. Tình hình nghiên cứu dạy - học thơ trung đại Việt Nam theo hướng phát
triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho học sinh ..................................................... 5
3. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 9

2.2.3. Về bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương ............................................. 43
2.2.4. Về bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ ........................... 48
2.2.5. Về bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Sa hành đoản ca) của Cao Bá Quát......... 54
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM........................................................ 59
3.1. Dạy học bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến .............................. 59
3.1.1. Phương án dạy học bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến của sách
giáo viên (Ngữ văn 11 tập 1, NXB GD, 2007, GS. Phan Trọng Luận tổng chủ
biên). .................................................................................................................. 59
3.1.2. Định hướng dạy học bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến do luận
văn đề xuất ......................................................................................................... 63
3.2. Dạy học bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương ....................................... 67
3.2.1. Phương án dạy học bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương trong sách giáo
viên (Ngữ văn 11 tập 1, NXB GD,2007, GS Phan Trọng Luận tổng chủ biên) ... 67
3.2.2. Định hướng dạy học bài thơ Thương vợ củ
15. Bùi Hiền (Chủ biên) (2015), Từ điển Giáo dục, NXB Khoa học và kỹ thuật.
16. Bùi Mạnh Hùng (2006), Phác thảo chương trình Ngữ văn theo định hướng
phát triển năng lực, NXB Giáo dục.
17. Nguyễn Thanh Hùng (2000), Hiểu văn dạy văn, NXB Giáo dục, Hà Nội.
18. Nguyễn Thanh Hùng (2002), Định hướng phương pháp giảng tác phẩm
trữ tình, văn học tầm nhìn và biến đổi, NXB Khoa học xã hội.
19. Nguyễn Thanh Hùng (2002), Đọc và tiếp nhận tác phẩm văn chương,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
20. Nguyễn Thị Thanh Hương (2001), Dạy học văn ở trường phổ thông,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
21. Vũ Khiêu (1976), Lời giới thiệu cuốn Thơ chữ Hán Cao Bá Quát,
NXB Văn học.
22. Thanh Lãng (1953), Văn chương chữ Nôm, NXB Giáo dục, Hà Nội.
23. Nguyên Lộc (1997), Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỉ XVIII đến hết thế
kỉ XIX, NXB Giáo dục.
24. Phan Trọng Luận - Trương Dĩnh - Nguyễn Thanh Hùng - Trần Thế Phiệt

phát triển năng lực học sinh môn Ngữ văn cấp THPT, NXB Hà Nội, 2014.
41. Lã Nhâm Thìn (1997), Thơ Nôm Đường luật, NXB Giáo dục.
42. Lã Nhâm Thìn (1997), Thơ Nôm Đường luật, NXB Giáo dục.
43. Đỗ Ngọc Thống (2002), Đổi mới việc dạy học môn Ngữ văn ở THCS,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
44. Trúc Thông (1982), "Mấy suy nghĩ về thơ", Tạp chí Văn nghệ Quân đội,
số 7.
45. Lương Duy Thứ (1996), Thi pháp thơ Đường, Khoa Ngữ văn - Báo chí
Đại học tổng hợp, thành phố Hồ Chí Minh.
46. Lê Trí Viễn (1977-1978), Đặc trưng văn học trung đại Việt Nam, NXB KHXH.
47. Lê Trí Viễn (1982), Những vấn đề bài giảng văn ở Đại học, NXB GD, Hà Nội.
48. Lê Trí Viễn (2004), Đến với bài thơ hay, NXB GD, Hà Nội.
49. Nguyễn Sĩ Cẩn (1984), Mấy vấn đề về giảng dạy thơ cổ Việt Nam, NXB
Giáo dục, Hà Nội.

96


50. Nguyễn Thanh Hùng (2000), Hiểu văn dạy văn, NXB Giáo dục, Hà Nội.
51. Phạm Luận, Hoàng Hữu Bội (1994), Dạy và học thơ cổ ở trường phổ thông
cấp 2 và cấp 3 ở miền núi, NXB Giáo dục, Hà Nội.
52. Hoàng Hòa Bình (chủ biên) (2014), Dạy học Ngữ văn ở trường phổ thông,
NXB Đại học quốc gia, Hà Nội.(Tr. 276)

97


PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1
Họ và tên học sinh: …………………………………….

Phiếu điều tra 1: Học sinh viết vào phiếu ý kiến và cảm nghĩ của mình.
Câu hỏi : Những khó khăn mà em gặp phải khi học thơ trữ tình trung đại
Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1 là gì?


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...
PHIẾU ĐIỀU TRA
Những khó khăn của học sinh THPT khi cảm thụ, tiếp nhận các bài thơ
trữ tình trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1
Phiếu điều tra 2: Học sinh viết vào phiếu ý kiến và cảm nghĩ của mình.
Câu hỏi : Qua việc đọc và học các bài thơ trữ tình Trung đại Việt Nam
trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1, em cảm nhận được những gì?


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...
PHIẾU ĐIỀU TRA
Những khó khăn của học sinh THPT khi cảm thụ, tiếp nhận các bài thơ
trữ tình trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1
Phiếu điều tra 3: Học sinh viết vào phiếu ý kiến và cảm nghĩ của mình.
Câu hỏi: Tài năng độc đáo của “Bà chúa thơ Nôm” - Hồ Xuân Hương thể hiện như thế nào qua bài thơ Tự tình (bài II)? Em cảm nhận được gì về tâm
trạng của tác giả qua bài thơ?


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...
PHIẾU ĐIỀU TRA
Những khó khăn của học sinh THPT khi cảm thụ, tiếp nhận các bài thơ
trữ tình trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1
Phiếu điều tra 7: Học sinh viết vào phiếu ý kiến và cảm nghĩ của mình.
Câu hỏi: Tài năng thơ của Trần Tế Xương trong bài thơ được thể hiện qua
những chi tiết, hình ảnh nào trong bài thơ Thương vợ? Vẻ đẹp nhân cách của
nhà thơ được bộc lộ như thế nào qua bài thơ?


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...
PHIẾU ĐIỀU TRA
Những khó khăn của học sinh THPT khi cảm thụ, tiếp nhận các bài thơ
trữ tình trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 1
Phiếu điều tra 8: Học sinh viết vào phiếu ý kiến và cảm nghĩ của mình.
Câu hỏi: Qua Bài ca ngất ngưởng, em hiểu được gì về phong cách sống,
bản lĩnh cá nhân mang ý nghĩa tích cực của Nguyễn Công Trứ? Ý nghĩa, tính
chất tự do của thể hát nói trong việc chuyển tải cảm xúc của nhà thơ?


Họ và tên học sinh: …………………………………….
Lớp: …………………………………………………….
Trường: ………………………………………………...
PHIẾU ĐIỀU TRA
Những khó khăn của học sinh THPT khi cảm thụ, tiếp nhận các bài thơ

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………...