VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THỊ HẰNG

QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ
TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 9.38.01.07

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐINH VĂN THANH

HÀ NỘI - 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết
quả nghiên cứu của Luận án là trung thực, đảm bảo độ tin cậy, chính xác và không
trùng lặp với các công trình nghiên cứu có liên quan đã được công bố; các số liệu phục
vụ cho việc phân tích, đánh giá và một số thông tin trích dẫn đều đã được chú thích
nguồn gốc rõ ràng, chính xác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Đinh Thị Hằng



HĐXX

Hội đồng xét xử

LTHADS

Luật Thi hành án dân sự

LTCTADN

Luật tổ chức tòa án nhân dân

Nxb

Nhà xuất bản

NCQLNVLQ

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

NNPQ

Nhà nước pháp quyền

PLTTGQCVADS Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989
PTSTDS

Phiên tòa sơ thẩm dân sự

TAND


VKSNDTC

Viện kiểm sát nhân dân tối cao

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ............................ 9
1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ...................................................... 9
1.2. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu ..................................................... 19
1.3. Những vấn đề được nghiên cứu trong luận án .............................................. 21
1.4. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu của đề tài luận án .............................................. 21
CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT
CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ ........................................... 24
2.1. Khái niệm và ý nghĩa của quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS ... 24
2.2. Cơ sở của quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS ............................ 42
2.3. Nội dung quyền tự định đoạt của đương sự ................................................. 47
2.4. Cơ chế bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự ....................................... 52
2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự
trong TTDS .......................................................................................................... 57
Chương 3: PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ
QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ VÀ THỰC TIỄN THỰC
HIỆN .................................................................................................................... 71
3.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam về quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS ................................................................................................................... 72

dân tối cao về việc triển khai, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm công tác
Tòa án nhân dân năm 2017 đặt ra yêu cầu các Tòa án nhân dân cần đổi mới việc tổ
chức phiên tòa xét xử theo đúng tinh thần cải cách tư pháp; đồng thời, giao chỉ
tiêu mỗi Thẩm phán trong hệ thống Tòa án nhân dân trong năm 2017 chủ tọa xét
xử ít nhất một phiên tòa rút kinh nghiệm. Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ XI tiếp tục khẳng định: “đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải
cách tư pháp đến năm 2020, xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh,
bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyền con người" [17,tr.250]
Trong hệ thống các cơ quan tư pháp, Đảng ta đã xác định “Toà án có vị trí
trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm”[1].
Như vậy, việc ban hành chiến lược cải cách tư pháp là nhằm hướng tới mục
tiêu xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ
công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam
XHCN, Nhà nước ta đã và đang có những hoạt động tích cực trong công cuộc cải
cách Tư pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan Tư pháp, đáp
1


ứng kịp thời xu hướng phát triển của xã hội.
Hiện nay, trong xu hướng hội nhập toàn cầu thì vấn đề bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp của các chủ thể khi tham gia các quan hệ trong xã hội ngày càng
được quan tâm. Nhà nước với tư cách là một chủ thể đặc biệt có chức năng quản
lý xã hội đã ban hành rất nhiều văn bản pháp luật đảm bảo cho các cá nhân, tổ
chức bảo vệ một cách tốt nhất các quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Do đó, cần
cơ chế đề cao quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS, theo đó, nguyên tắc
quyền tự định đoạt của đương sự là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng dân sự
Việt Nam; đương sự được quyền tự do thể hiện ý chí của mình trong việc lựa
chọn thực hiện các hành vi tố tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của
mình, được quyết định quyền, lợi ích của mình trong quá trình giải quyết vụ việc
dân sự. Bên cạnh việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự thì

thực hiện quyền quyết định và tự định đoạt luôn được tôn trọng”. Tuy nhiên, một
số quy định của pháp luật TTDS hiện hành vẫn hạn chế quyền tự định đoạt của
đương sự. Để khắc phục tình trạng trên, việc nghiên cứu của luận án tiến sĩ về
quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS sẽ góp phần để linh hoạt, mềm dẻo
khi giải quyết vụ việc nhằm kết thúc vụ việc một cách nhanh chóng mà vẫn bảo
đảm được quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Luận án cũng cấp cơ sở lý luận và
thực tiễn cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp tục bổ sung thêm quy định
để hoàn thiện quy định chặt chẽ hơn trách nhiệm của Tòa án trong việc thụ lý,
giải quyết vụ việc dân sự nhằm bảo đảm thực hiện quyền quyết định, tự định đoạt
của đương sự trong TTDS và việc thực hiện nguyên tắc này trên thực tế.
Do đó, nhiều vấn đề của Bộ luật TTDS, trong đó có các quy định về quyền
tự định đoạt của đương sự trong TTDS vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu làm sáng
tỏ. Xuất phát từ những lý do trên đây, tác giả đã lựa chọn đề tài “Quyền tự định
đoạt của đương sự trong TTDS Việt Nam” cho luận án Luật chuyên ngành Luật
Kinh tế.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu của luận án
Mục đích chính của luận án là nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề
lý luận để làm rõ bản chất pháp lý quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng
dân sự; nghiên cứu các quy định của pháp luật quyền tự định đoạt của đương sự
trong tố tụng dân sự Việt Nam nhằm đưa ra những đánh giá có cơ sở khoa học và
thực tiễn về thực trạng pháp luật; luận án phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến
việc thực thi pháp luật nhằm lý giải về tình trạng pháp luật đã không được áp
3


dụng trong thời gian có hiệu lực vừa qua và dự báo những khó khăn cần giải
quyết khi tổ chức thực thi pháp luật. Thông qua luận án, tác giả mong muốn góp
phần hoàn thiện một bước lý luận, các quy định của pháp luật và đưa ra một số
giải pháp nhằm nâng cao năng lực áp dụng pháp luật quyền tự định đoạt của

3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận về quyền tự định
đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự; định hướng cải cách tư pháp của Đảng và
Nhà nước ta về đảm bảo quyền tự định đoạt của đương sự; các quy định của pháp
luật TTDS Việt Nam về quyền tự định đoạt của đương sự và thực tiễn thực hiện
quyền tự định đoạt của đương sự tại các Tòa án việt Nam trong những năm gần đây.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của luận án
Quyền tự định đoạt của đương sự có thể hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
Trong đề tài này tác giả chỉ nghiên cứu quyền tự định đoạt của đương sự trong tố
tụng dân sự theo nghĩa hẹp, đó là quyền tự định đoạt của đương sự gắn liền hoặc
xuất phát với các quyền, lợi ích dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương
mại, lao động (sau đây gọi chung là quyền, lợi ích dân sự). Theo đó, quyền định
đoạt của đương sự gắn liền với quyền và lợi ích dân sự của đương sự trong tố tụng
dân sự được thực hiện thông qua các hoạt động tố tụng như khởi kiện, rút yêu cầu
khởi kiện, thay đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện, kháng cáo, thỏa thuận về quyền và
lợi ích dân sự. Đồng thời, đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu nội dung quyền tự
định đoạt của đương sự và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tự định
của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án.
Đề tài không nghiên cứu quyền tự định đoạt dưới góc độ là quyền tố tụng để
thực hiện, bảo vệ quyền, lợi ích dân sự của mình tại Toà án như: quyền tham gia
phiên tòa, quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng ... Các vấn đề về quyền
tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết việc dân sự và trong giai
đoạn thi hành án dân sự sẽ được tác giả tiếp tục nghiên cứu trong các công trình
tiếp theo.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu của đề tài, việc nghiên cứu được tiến
hành dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lêin, quan điểm duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Ngoài ra, để giải quyết vấn đề thuộc phạm vi
nghiên cứu của đề tài luận án còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa

5. Những đóng góp mới về khoa học của Luận án
Đây là công trình nghiên cứu có tính hệ thống, đầy đủ về những vấn đề liên
quan đến quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định
của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật này
6


nên có những điểm mới sau:
- Hoàn thiện khái niệm, xác định rõ ý nghĩa, cơ sở của quyền tự định đoạt
của đương sự trong tố tụng dân sự; làm rõ các yếu tố ảnh hưởng hoặc tác động
đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của đương sự.
- Làm rõ nội dung quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự
theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành; thông qua đó phân tích đánh
giá các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 so với các qui định trước đó và
với quy định về quyền tự định đoạt của đương sự trong pháp luật tố tụng của một
số nước thế giới.
- Đánh giá đúng thực trạng và thực tiễn thực hiện các quy định của Bộ luật
tố tụng dân sự 2015 về quyền tự định đoạt của đương sự tại Tòa án.
- Đề xuất được một số kiến nghị về việc hoàn thiện và thực hiện các quy
định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 về quyền tự định đoạt của đương sự tại Tòa
án trong bối cảnh thực hiện chiến lược cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước
pháp quyền XHCN của nhà nước ta hiện nay.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án
6.1. Ý nghĩa khoa học của Luận án
Về mặt lý luận: đây là luận án nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện
về pháp luật quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS Việt Nam. Các kiến
nghị, kết luận nêu ra trong luận án là những luận cứ khoa học của tác giả. Có
thể nói đây là công trình khoa học được nghiên cứu một cách nghiêm túc, có hệ
thống và đề cập đến nhiều vấn đề về pháp luật quyền tự định đoạt của đương sự
trong TTDS Việt Nam mà từ trước đến nay chưa được giải quyết hoặc giải

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Các quy định về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là
một nguyên tắc truyền thống của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam. Sự quan
tâm và chú ý tới vấn đề quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự trở
thành vấn đề thời sự khi Đảng và Nhà nước thực hiện tiến trình cải cách tư pháp
cùng sự minh bạch các hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp cận các tài liệu, sách, báo, bài viết của các học
giả trong và ngoài nước liên quan đến đề tài nghiên cứu này, nghiên cứu sinh
tổng quan tình hình nghiên cứu theo các nhóm vấn đề sau:
Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về lý luận quyền tự định đoạt
của đương sự trong TTDS Việt Nam
- Các giáo trình, sách chuyên khảo về luật TTDS của các trường Đại học và
Học viện như giáo trình Luật TTDS của Khoa Luật, Trường Đại học Tổng hợp
Hà Nội xuất bản năm 1995; Giáo trình Luật TTDS Việt Nam của Trường Đại
học Luật Hà Nội do Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2009; Giáo trình Luật
TTDS của Học viện tư pháp do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm
2007; Giáo trình Luật TTDS Việt Nam của Viện Đại học Mở Hà Nội do nhà
xuất bản Tư pháp năm 2013 … Bình luận khoa học một số vấn đề của pháp luật
tố tụng dân sự và thực tiễn áp dụng của Lê Thu Hà, nhà xuất bản tư pháp năm
2006; Trình tự thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại, lao
động, hôn nhân và gia đình của tác giả Hà Mai Hiên, nhà xuất bản công an nhân
dân năm 2008; Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 của Bùi Thị
Huyền, nhà xuất bản lao động năm 2016; Bình luận Bộ luật tố tụng dân sự, Luật
trọng tài thương mại và thực tiễn xét xử của Tưởng Duy Lượng, nhà xuất bản Tư
pháp năm 2016; Các giáo trình, sách chuyên khảo này trình bày một cách đơn
giản các nội dung của nguyên tắc quyền tự định đoạt nhằm cung cấp các kiến
thức cơ bản cho sinh viên cũng như độc giả mà không có sự phân tích, đánh giá
các quy định của pháp luật TTDS về quyền tự định đoạt của đương sự.


đương sự trong vụ việc dân sự khi họ tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc
dân sự; (ii) địa vị tố tụng của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tham gia tố
tụng độc lập và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng không
độc lập là khác nhau. Nhưng hiện nay pháp luật tố tụng lại chưa có quy định rõ
10


sự khác biệt về địa vị tố tụng của hai chủ thể này nên việc bảo đảm quyền, lợi
ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan còn nhiều vướng mắc;
(iii) BLTTDS quy định thủ tục giải quyết các vụ án dân sự và việc dân sự khác
nhau, nhưng lại không quy định thủ tục chuyển hóa trong việc giải quyết giữa
các vụ việc dân sự dẫn đến làm phức tạp hóa quá trình giải quyết các vụ việc cụ
thể, gây khó khăn cho đương sự trong việc định đoạt bảo vệ quyền, lợi ích hợp
pháp của mình; (iv) quyền, nghĩa vụ TTDS của đương sự BLTTDS quy định còn
mâu thuẫn và chưa rõ ràng dẫn đến việc hiểu và thực hiện không thống nhất. Các
nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, với việc quy định như hiện nay vẫn chưa phát huy
tối đa quyền tự định đoạt của đương sự, không những gây khó khăn cho đương
sự trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của mình.
Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về thực tiễn áp dụng pháp luật về
quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS Việt Nam
- Các công trình nghiên cứu bậc thạc sĩ có: “Quyền tự định đoạt của đương
sự trong tố tụng dân sự” năm 1997 do tác giả Nguyễn Tiến Trung thực hiện;
“Các nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự Việt Nam” năm 1997 của tác giả
Nguyễn Văn Cung; “Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng
dân sự” năm 2011 của tác giả Nguyễn Văn Tuyết; “Quyền tự định đoạt của
đương sự trong vụ án kinh doanh, thương mại” năm 2013 của Nguyễn Thị Thu
Minh; “Quyền yêu cầu, thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu của đương sự trong tố
tụng dân sự Việt Nam” năm 2015 của tác giả Nguyễn Thị Minh Trang; “Khởi
kiện, thụ lý vụ án dân sự và thực tiễn thực hiện tại tòa án nhân dân quận Đống
Đa” năm 2015 của tác giả Hồ Thanh Huyền; “Hòa giải vụ án dân sự và thực

Quốc gia xuất bản năm 2012. Các nội dung được trình bày trong các cuốn sách
chuyên khảo này cũng chỉ mang tính chất liệt kê, đơn giản, chưa đi sâu vào
nghiên cứu quyền tự định đoạt của đương sự một cách có hệ thống theo
BLTTDS năm 2015.
Ngoài ra còn có cuốn “Quyền con người tiếp cận đa ngành và liên ngành
luật học” do GS.TS. Võ Khánh Vinh làm chủ biên. Cuốn sách đã trình bày các
vấn đề về bảo đảm quyền con người trong các lĩnh vực khác nhau, trong đó phải
kể đến bài viết của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà với chủ đề “Quyền con người
trong tố tụng dân sự”. Tác giả đã dành một phần bài viết của mình để đi sâu phân
tích mối quan hệ giữa các qui định của luật nội dung và luật hình thức. Qua đó,
mối quan hệ này được thiết lập trên ba phương diện đó là: Thứ nhất, pháp luật tố
tụng dân sự là công cụ hữu hiệu của Nhà nước trong việc thực hiện, bảo vệ
12


quyền con người trong hoạt động tố tụng dân sự. Theo đó, quyền dân sự của con
người được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Nhà nước với tư cách là cơ quan có
chức năng quản lý, điều hành mọi hoạt động của đời sống xã hội. Thứ hai, pháp
luật tố tụng dân sự là phương tiện thể chế hóa hay pháp lý hóa các quyền tố tụng
của các chủ thể tham gia trong hoạt động tố tụng dân sự để bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp của mình trước sự xâm phạm của người khác. Thứ ba, pháp luật tố
tụng dân sự tạo cơ sở pháp lý cho các chủ thể tham gia trong hoạt động tố tụng
dân sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Vì vậy pháp luật tố tụng dân
sự được xem là công cụ để cá nhân tự mình hoặc nhờ người khác bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của mình.
Nhóm các công trình nghiên cứu về thực tiễn áp dụng pháp luật về quyền tự
định đoạt của đương sự trong TTDS Việt Nam đã chỉ ra: (i) Nghiên cứu về
quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự nói chung đã được thực
hiện trong một số công trình nghiên cứu đăng trên các tạp chí, nhưng chỉ nghiên
cứu quy định chung hoặc phản ánh dưới một góc độ hẹp; (ii) trong thực tiễn giải

Thị Huyền đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 9/2007; “Sự thoả thuận
của các đương sự tại phiên toà sơ thẩm dân sự” của Bùi Thị Huyền đăng trên
Tạp chí Luật học số 8/2007; “Về nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự
trong tố tụng dân sự” của tác giả Lê Minh Hải đăng trên Tạp chí Nhà nước và
pháp luật tháng 4/2009; “Một số quan điểm củng cố và phát triển nội dung
quyền tự định đoạt của đương sự trong Bộ luật tố tụng dân sự” của Thạc sỹ Lê
Minh Hải; “Nguyên tắc quyền tự định đoạt và tự định đoạt của đương sự trong
tố tụng dân sự, tố tụng hành chính” của Nguyễn Quang Hiền đăng trên Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp của Văn phòng Quốc hội số 17/2013; “Về quyền quyết định
và tự định đoạt của người khởi kiện trong tố tụng hành chính” của Lê Việt Sơn
đăng trên tạp chí Nghề luật của Học viện tư pháp số 6/2014…. Các bài viết này
đề cập đến các vấn đề khác nhau của quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS cũng như phân tích các vấn đề này dưới các góc độ khác nhau. Tuy nhiên,
các bài viết này chủ yếu là phân tích, đánh giá các quy định của BLTTDS năm
2004, Luật sửa đổi, bổ sung năm 2011 về quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS, những vấn đề có tính lý luận về quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS hầu như không được đề cập đến, nhiều vấn đề có ý nghĩa về lí luận và
thực tiễn chưa được nghiên cứu hoặc có đề cập đến nhưng chưa được lý giải một
cách thỏa đáng và cần phải tiếp tục nghiên cứu sâu sắc và toàn diện hơn.
Bài viết “Vai trò của Tòa án trong việc bảo đảm quyền của cá nhân, cơ
14


quan, tổ chức yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp” của TS. Đào
Thị Xuân Loan được viết trong tài liệu hội thảo một số vấn đề lớn còn có các ý
kiến khác nhau về dự án Bộ luật TTDS, tháng 7/2015. Trong bài viết tác giả đã
phân tích cơ ở lý luận và cơ sở thực tiễn về vai trò của Tòa án trong việc bảo
đảm quyền của cá nhân, cơ quan tổ chức yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp đối với yêu cầu gaiir quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có luật, điều
luật để áp dụng.

nước theo hệ thống luật án lệ”. Trong bào viết này, tác giả có một số nhận xét về
vấn đề khởi kiện vụ án dân sự theo pháp luật tố tụng dân sự Mỹ và so sánh với
các qui định tương tự trong BLTTDS Việt Nam. Tác giả đưa ra các nội dung
chính như sau: Ở Mỹ đơn khởi kiện chỉ mang tính hình thức, không quan trọng,
tất cả các đơn khởi kiện đều được tiếp nhận chính thức, không có trường hợp nào
đơn khởi kiện bị trả lại như qui định trong BLTTDS Việt Nam. Việc tiếp nhận
đơn khởi kiện đó có thể được thực hiện kể cả trong trường hợp vụ kiện đó đã bắt
đầu không hợp lý. Lý do của việc đó là Tòa án có đầy đủ tư liệu về các vụ kiện
đến Tòa án và đương sự sẽ có được lối giải thích của Tòa án thông qua phán
quyết tại sao đơn khởi kiện không được chấp nhận. Đồng thời nếu Tòa án ra
phán quyết không chấp nhận đơn khởi kiện thì đương sự có quyền kháng cáo để
xem xét lại phán quyết của Tòa án đó. Vậy bước đầu tiên bắt đầu của một vụ kiện
là nộp đơn khởi kiện tới Tòa án, sau khi nguyên đơn nộp đơn khởi kiện thì bên bị
đơn có nghĩa vụ nộp một bản trả lời về đơn khởi kiện đó, BLTTDS Mỹ cho phép
bên bị đơn đó nộp lên Tòa án những khiếu nại phản tố lại bên nguyên đơn; đối với
khiếu nại phản tố đó thì bên nguyên đơn lại trở thành bị đơn và bị đơn trở thành
nguyên đơn. Bộ luật TTDS Mỹ cũng cho phép có thể thực hiện những khiếu nại
khác liên quan đến vụ kiện ở trong quá trình giải quyết (có thể kiện người thứ ba
có liên quan trong cùng một vụ kiện). Bộ luật TTDS của Mỹ có những qui định
cho phép sự tham gia tố tụng của cá nhân, tổ chức để bảo vệ lợi ích cho xã hội. Họ
không phải là một trong các bên đương sự trong vụ kiện [28].
- Báo cáo nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về nguyên tắc tranh tụng trong
tố tụng dân sự của Tiến sĩ Tobias Oelsner - Thẩm phán Tòa khu vực Berlin,
Cộng hòa liên bang Đức. Trong báo cáo này tác giả chỉ ra rằng, theo qui định
của pháp luật Anh, trước khi bắt đầu thủ tục tố tụng dân sự, các bên đương sự có
trách nhiệm thực hiện việc trao đổi tài liệu và thông tin nhằm thương lượng giải
quyết tranh chấp mà không phải qua thủ tục tố tụng tại Tòa án. Thủ tục tố tụng
bắt đầu khi nguyên đơn nộp đơn khởi kiện cùng với các tài liệu liên quan. Đơn
16


sự và các quy định của pháp luật TTDS về quyền tự định đoạt của đương sự.
Những vấn đề này được nghiên cứu sinh sử dụng để so sánh với các hệ thống
17


pháp luật, tìm ra cơ sở khoa học của các quy định về quyền tự định đoạt của
đương sự trong TTDS đồng thời chỉ ra các quy định có tính hợp lý, phù hợp với
điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam để có thể tiếp thu trong quá trình hoàn thiện pháp
luật TTDS Việt Nam về quyền tự định đoạt của đương sự.
- Tác phẩm “Phương thức hoạt động của Tòa án Hoa Kỳ” đăng trên Tạp chí
điện tử của Bộ ngoại giao Hoa Kỳ tháng 9/1999. Tác phẩm này bao gồm nhiều bài viết
của nhiều tác giả về các phương diện cơ bản của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ trong đó
chủ yếu đề cập đến lịch sử hình thành và phát triển của nền tư pháp Hoa Kỳ, những
thành tựu của Tòa án Hiến pháp Hoa Kỳ trong việc bảo vệ Hiến pháp và thúc đẩy sự
phát triển của quyền con người. Điển hình là bài viết của Anthoony Kennedy về mối
quan hệ giữa “đạo đức tư pháp và pháp quyền” đã cung cấp những bài học kinh
nghiệm trong việc bảo đảm sự vô tư, khách quan của Thẩm phán bằng hệ thống đạo
đức nghề nghiệp Thẩm phán và đưa ra các phương thức xử lý kỷ luật Thẩm phán của
hệ thống tư pháp Hoa Kỳ. Điều này nhằm ngăn chặn, hạn chế việc lạm dụng quyền lực
của Thẩm phán gây ảnh hưởng đến việc làm hạn chế hay mất quyền tự định đoạt của
đương sự cũng như hạn chế những án oan sai xẩy ra trên thực tế. Thiết nghĩ đây cũng
là bài học kinh nghiệm của Hòa Kỳ mà Việt Nam cũng nên xem xét vận dụng khi mà
nền tư pháp nước nhà đang trong quá trình cải cách, hội nhập quốc tế.
Nhóm các công trình nghiên cứu của nước ngoài có những quan điểm chung
như: (i) Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là một hệ thống quyền
tố tụng của đương sự trong việc lựa chọn các phương thức bảo vệ quyền, lợi ích hợp
pháp của họ trước Toà án, trong việc thoả thuận và đưa ra quyết định cuối cùng để giải
quyết vụ việc dân sự; (ii) Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự họ quy
định tương đối đầy đủ như đương sự có quyền khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu giải
quyết việc dân sự, đưa ra yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập; có quyền thay đổi, bổ sung,

những mức độ ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự,
trong đó đặt ra vấn đề trách nhiệm của Tòa án trong việc đảm bảo thực hiện quyền
tự định đoạt của đương sự; sự tham gia TTDS của Viện kiểm sát và trách nhiệm
của các cơ quan, tổ chức trong việc cung cấp tài liệu chứng cứ cho đương sự.
Do vậy ở mức độ nhất định, trong quá trình nghiên cứu đề tài sẽ có sự tiếp
thu, kế thừa những thành quả, các giá trị mà các nghiên cứu đã chỉ ra làm nền
móng cho việc tiếp tục nghiên cứu đề tài của mình về lý luận cũng như thực tiễn
thực hiện.

19


1.2.2. Các vấn đề còn bỏ ngỏ hoặc chưa được giải quyết thấu đáo cần
tiếp tục nghiên cứu
Qua các công trình nghiên cứu đã công bố và được tổng quan cho thấy việc
nghiên cứu quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS ở Việt Nam vẫn còn
những hạn chế, thiếu sót, bất cập sau:
Thứ nhất, các công trình nghiên cứu chưa đưa ra một quan điểm đầy đủ về
khái niệm quyền tự định đoạt của đương sự, đặc biệt là chưa tiếp cận khái niệm
quyền tự định đoạt của đương sự trên cơ sở nội hàm của thuật ngữ này;
Thứ hai, chưa có công trình nghiên cứu nào phân tích một cách bài bản về
nguồn gốc của sự ra đời của thuật ngữ cũng như cơ sở của quyền tự định đoạt
của đương sự trong TTDS ở Việt Nam.
Thứ ba, các công trình tuy có đưa ra được ý nghĩa của quyền tự định đoạt
của đương sự, tuy nhiên chưa công trình nào có sự phân biệt rạch ròi giữa thuật
ngữ tự định đoạt với quyền tự định đoạt hay quyền tự định đoạt của đương sự;
Thứ tư, các công trình nghiên cứu mặc dù có liệt kê nội dung của quyền
tự định đoạt của đương sự, nhưng hầu như chưa có công trình nghiên cứu nào
làm rõ nội dung quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS theo pháp luật
Việt Nam hiện hành; đồng thời phân tích đánh giá cả các quy định của Bộ luật

1.4. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu của đề tài luận án
1.4.1. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài
Luận án được triển khai với các câu hỏi về khía cạnh lý luận, khía cạnh
pháp luật thực định để làm rõ mục đích của luận án đó là:
Thứ nhất, quyền tự định đoạt là gì, quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS là gì, đương sự trong TTDS là gì? quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS tác hại gì? và tại sao phải quy định quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS ? quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS được thực hiện ở những
nội dung gì?
Thứ hai, quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS, pháp luật về quyền
tự định đoạt của đương sự trong TTDS là gì? Nội hàm của quyền tự định đoạt
của đương sự trong TTDS? Chủ thể nào có trách nhiệm, nghĩa vụ bảo đảm thực
hiện quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS ? Đối tượng, nội dung, thủ
tục, cách thức thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS?
Thứ ba, các đặc điểm của quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS?;
Thứ tư, quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS được quy định như
21