SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MÔN ĐỊA LÝ LỚP 11"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào
dạy học cho học sinh các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khác nhau.
- Đối với Việt Nam đây là nội dung mới thực hiện thông qua nhiều chương trình, dự án
như “Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống ma tuý..”.
- Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và
nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ
theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống đó
là: Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Mục
tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang
trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh. Phương pháp giáo dục phổ thông
cũng đã và đang được đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng
tạo của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, tăng cường khả năng làm việc
theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm
đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh. Đặc biệt rèn luyện kỹ năng sống cho học
sinh được xác định là một trong những nội dung cơ bản của Phong trào thi đua “Xây
dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn
2008-2013 do Bộ giáo dục và đào tạo chỉ đạo.
- Giáo dục kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ vì:
+ Các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người sẽ quyết định
sự phát triển của đất nước trong những năm tới. Nếu không có kỹ năng sống các em sẽ

rèn luyện kỹ năng tư duy cho học sinh. Việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo
định hướng tích cực hóa người học, với các phương pháp dạy học tích cực như: Phương
pháp dạy học nhóm, giải quyết vấn đề… tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các
kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề…
- Chương trình lớp 11 gồm hai phần:
A. Khái quát nền kinh tế xã hội Thế giới.
B. Địa lý khu vực và quốc gia.
Từ thực trạng trên, tôi xin trình bày sáng kiếm kinh nghiệm với đề tài:
“Giáo dục kỹ năng sống trong môn Địa lý lớp 11”

3


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. BIỆN PHÁP, CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
1. Mục đích, nghiên cứu
Môn Địa lý, với đặc điểm về nội dung và phương pháp dạy học đặc trưng sẽ góp phần
vào việc giáo dục các kỹ năng sống, tập trung vào các kỹ năng nòng cốt đối với giáo dục
phổ thông Việt Nam như:
- Tự nhận thức: Thể hiện sự tự tin khi được trình bày ý tưởng của cá nhân trước bạn bè và
thầy cô; có nghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ được giao… Xác định giá trị bản thân
thể hiện ở thái độ đồng tình hay phản đối trước những hành động tiêu cực.
- Giao tiếp: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá trình trao đổi nội dung bài học
trong nhóm nhỏ hoặc cả lớp; Trình bày suy nghĩ, ý tưởng của cá nhân hoặc nhóm trong
quá trình làm việc cá nhân/ nhóm để tìm hiểu những vấn đề giáo viên gợi ý, nhằm đi đến
nội dung cần tiếp thu của bài học. Biết cách ứng xử, giao tiếp với bạn bè, thầy cô giáo.
- Tư duy:
+ Trong quá trình làm việc cá nhân hoặc nhóm, học sinh có điều kiện suy ngẫm hồi tưởng
những kiến thức, kỹ năng địa lý đã tiếp nhận trước đó để giải quyết nhiệm vụ được đặt ra.
+ Nội dung và phương pháp dạy học địa lý có điều kiện để phát triển kỹ năng tư duy phê

- Phối hợp nhiều phương pháp dạy học tích cực và một số kỹ thuật dạy học tích cực tạo
điều kiện thuận lợi hình thành kỹ năng tư duy, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn
đề…
II. CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Xác định các nội dung được thực hiện.
- Một bài giáo dục kỹ năng sống thường được thực hiện theo bốn bước/ giai đoạn sau:
+ Khám phá.
+ Kết nối.
+ Thực hành.
+ Vận dụng.
 Mỗi bước phải xác định được: Mục đích, mô tả quá trình thực hiện, vai trò của Giáo
viên và Học sinh
- Nội dung từng bài học phải xác định được:
+ Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục :
 Tự nhận thức
 Giao tiếp
 Tư duy
5


 Làm chủ bản thân
+ Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng :
 Thuyết trình tích cực.
 Sơ đồ tư duy.
 Động não.
 Suy nghĩ - thảo luận cặp đôi – chia sẻ.
 Nhóm nhỏ.
 Phát vấn.
 Tranh luận.
2. Ứng dụng vào một bài cụ thể ở chương trình địa lý lớp 11.

- Biết được vị trí, phạm vi lãnh thổ LB Nga.
- Trình bày được đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và phân tích được thuận lợi,
khó khăn của chúng đối với sự phát triển kinh tế.
- Phân tích được các đặc điểm dân cư, xã hội và ảnh hưởng của chúng đối với sự phát
triển kinh tế.
2.Kĩ năng:
- Sử dụng bản đồ (lược đồ) đê nhận biết và phân tích đặc điểm tự nhiên, phân bố dân cư
của LB Nga.
- Phân tích số liệu, tư liệu về biến động dân cư của LB Nga.
3. Thái độ:
Khâm phục tinh thần hy sinh của dân tộc Nga để cứu loài người khỏi ách Phát xít Đức
trong Chiến tranh thế giới thứ II và tinh thần sáng tạo của Nga, sự đóng góp lớn lao của
người Nga cho kho tàng văn hóa chung của thế giới.
II. CÁC KĨ NĂNG SỐNG ĐƯỢC GIÁO DỤC TRONG BÀI
- Phản hồi/ lắng nghe tích cực; trình bày suy nghĩ, ý tưởng.(HĐ1, HĐ 2, HĐ 3, H Đ4)
- Tìm kiếm và xử lý thông tin.( HĐ1, HĐ 2, HĐ 3, HĐ 4)
- Quản lý thời gian; đảm nhận trách nhiệm.(HĐ 2 )
III. CÁC PHƯƠNG PHÁP KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG
Động não, hỏi - đáp, làm việc nhóm nhỏ, suy nghĩ - thảo luận cặp đôi- chia sẻ, thuyết
trình tích cực, đàm thoại gợi mở
IV. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Bản đồ Địa lý tự nhiên LB Nga.
- Bản đồ Các nước trên thế giới.
- Phóng to bảng 10.1 và 10.4 trong SGK.
V. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1. Khám phá
7


- GV đặt câu hỏi : các em hãy nêu những hiểu biết của mình về Liên Bang Nga.

triển kinh tế LB Nga.
- Cho biết ý nghĩa của vị trí địa lý,
lãnh thổ đối với việc phát triển kinh
tế LB Nga.
Bước 2: HS phát biểu, GV chuẩn
kiến thức.
8


- Diện tích: 17 triệu km2, lớn
nhất thế giới.
- Lãnh thổ trải dài ở phần Đông
Âu và Bắc Á.
- Giao lưu thuận tiện với nhiều
nước, thiên nhiên đa dạng giàu
Bước 1: HS làm việc theo Phiếu học tài nguyên.
tập:
II. Điều kiện tự nhiên
HĐ 2: Cặp/ nhóm

- Các nhóm số lẻ tìm hiểu phần phía * Địa hình:
Tây.
- Dòng sông Ê-nit-xây chia LB
- Các nhóm số chẵn tìm hiểu phần nga thành 2 phần: phần phía
phía Đông.
Tây và phần phía Đông.
Bước 2:
* Khoáng sản: giàu khoáng sản:
- HS trình bày, GV chuẩn kiến thức. đá, dầu mỏ, vàng, kim cương,
- GV yêu cầu cả lớp cùng xem bảng sắt, kẽm, thiếc... Một số loại có

vùng nào? Điều đó có thuận lợi và
- Dân số đông: 143 triệu người
khó khăn gì cho phát triển kinh tế?
(2005), đứng thứ 8 thế giới.
Bước 2: HS trình bày và chỉ bản đồ.
GV thông tin thêm để minh họa cho - Dân số ngày càng giảm do tỉ
phần II và chốt ý quan trọng. GV bổ suất gia tăng âm, nhiều người
ra nước ngoài sinh sống nên
sung thông tin:
thiếu nguồn lao động.
- Chính phú có giải pháp trợ cấp sinh
con ( 1500 rúp/ tháng cho bà mẹ sinh - Nhiều dân tộc(hơn 100), 80%
con đầu và 3000 rúp/ tháng cho con dân số là người Nga.
thứ hai, 4000 rúp/ tháng, khuyên - Mật độ dân số trung bình: 8,4
khích nhập cư...).
người/km2. Nhưng phân bố
- Dân cư giảm với nhịp độ 700.000 không đều:
người/ năm. Chính phủ có giải pháp: + Tập trung ở phía Tây.
tăng tỉ suất sinh, giảm tỉ suất tử, áp + 70% dân số sống ở thành
dụng chính sách nhập cư có hiệu quả, phố.
quan tâm tới người già, tăng lương
hưu. Dự án tăng dân số của Tổng
thống V.Putin thực hiện trong 10 năm
từ 2007 lên tới 1,1 tỉ USD.
HĐ 4: Cả lớp
GV yêu cầu HS đọc mục II.2, kết hợp
vốn hiểu biết, tìm ý chứng minh LB
Nga có tiềm lực văn hóa và khao học
10


C. Nằm cả trên phần châu lục Á và Âu, có diện tích lớn nhất thế giới.
D. Chiếm phần lớn đồng bằng Đông Âu và toàn bộ phần Bắc Á.
2. LB Nga đứng đầu thế giới về trữ lượng:
A. Dầu mỏ, khí đốt, quặng sắt.
B. Than đá, quặng kaly, rừng.
11


C. Quặng săt, quặng kim loại màu.
D. Dầu mỏ, vàng, kim cương.
3. Địa hình LB Nga thấp ở phía Đông, cao ở phía Tây
A. Đúng.

B. Sai.

B. Tự luận
1. Điều kiện tự nhiên LB Nga có những thuận lợi và khó khăn gì đối với phát triển kinh
tế?
2. Nêu một số tác phẩm văn học, nghệ thuật, công trình khoa học và các nhà khoa học nổi
tiếng của LB Nga.
VII. HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP
- Trả lời các câu hỏi cuối bài.
- Sưu tầm tư liệu về kinh tế LB Nga.

12