I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

HOÀNG M DUYÊN
tài:
NG VÀ PHÁT TRI N C A
M TS

GI

U XANH T

I H C NÔNG LÂM THÁI

NGUYÊN V

KHÓA LU N T T NGHI
H

o

: Chính quy

Chuyên nghành

: Tr ng tr t

L p

: K43



I H C NÔNG LÂM THÁI

NGUYÊN V

KHÓA LU N T T NGHI
H

o

: Chính quy

Chuyên nghành

: Tr ng tr t

L p

: K43

Khoa

: Nông h c

Khóa h c

: 2011 -2015

Gi


i gian sinh viên c ng c l i nh ng
ng tr thành m

c góp ph n vào s ngi p phát tri n nông thôn nói riêng và n n kinh t c a
c ta nói chung.
Xu t phát t nguy n v ng c a b n thân, s
ch nhi m khoa Nông H
Thái Nguyên v

ng ý c

n hành th c t p t

ng và Ban
i H c Nông Lâm

tài là:
ng và phát tri n c a m t s gi

ng

T
bi t là s

u xanh t i

i H c Nông Lâm Thái Nguyên v thu
tài nghiên c u này, tôi xin chân thành c

u

B ng 2.1. Thành ph n axit amin trong b

u xanh và tiêu chu n c a

FAO/WHO .............................................................................................................5
B ng 2.2. B ng di n bi n th i ti t khí h u v

t i Thái

Nguyên ...................................................................................................................9
B ng 2.3. Tình hình s n xu

gi

n trong

2000 2011..........................................................................................................21
B ng 2.4. T

a Th gi i v di n tích,

t và s

n 2000-2011 .......................................22

B ng 2.5. Di n tích gieo tr

u xanh c a m t s

c trên Th gi

u xanh .............................35

u xanh qua các th i k

m hình thái c a các gi

ng ...38

u xanh.............................39

m hình thái c a qu , s phân cành c a m t s gi

u

xanh ......................................................................................................... 40
B ng 4.5. Ch s di n tích lá c a m t s gi
B ng 4.6. Kh
ng c a các gi

u xanh ....................................41

t khô c a thân, lá qua m t s

n sinh

u xanh.............................................................................42

B ng 4.7. Ti

t và các y u t c u thành


:

Trung tâm Nghiên c u Rau màu Châu Á

BNNPTNT

:

B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

:

i ch ng

FAO

:

T ch c Nông nghi

IPBGH

:

IRRI

:

Vi n Nghiên c u lúa qu c t


WHO

:

T ch c Y T Th gi i

c Th gi i

n qu c t tài nguyên cây tr ng

ng 1000 h t


iv

M CL C
Ph n 1. M

U .................................................................................................1

tv

........................................................................................................1

1.2. M c tiêu nghiên c u........................................................................................2
tài............................................................................................3
c t p và nghiên c u khoa h c.............................................3
c ti n s n xu t.......................................................................3
Ph n 2. T NG QUAN TÀI LI U ......................................................................4

2.3.4. Yêu c u v

c...........................................................................................9
t và các ch

2.4. Nghiên c

ng......................................................10
u gi ng

2.5. Tình hình nghiên c

u xanh trên th gi i và

th c v t h c........11
Vi t Nam .......................13

2.5.1. Tình hình nghiên c

u xanh trên th gi i .............................................13

2.5.2. Tình hình nghiên c

u xanh

2.6. Tình hình s n xu

Vi t Nam..............................................15

u xanh trên th gi i và Vi t Nam ...................................20

Ph n 4. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ..................................35
ng c
4.2. Chi u cao cây các gi
4.3. M t s

u xanh.................................................35

u xanh ................................................................37
n c a các gi

u xanh ..........................39

m hình thái v màu s c lá, hoa qu , h t c a các gi
m hình thái c a qu , s phân cành c
4.4. Ch s di n tích lá c a m t s gi
4.5. Kh

u xanh .........39

u xanh....................40

u xanh .............................................41

t khô qua m t s

ng c

u

xanh ......................................................................................................................42

.
dinh

xanh có

protein (21 - 24%), lipid (1 - 4%),
các

khác và các sinh

nhóm B. Giá

7 - 8 kg giá) còn
thay

sinh

rau

và
dinh
xanh là

cho
nông

(giá

xanh (1 kg


và các mùa

dàng. Protein trong

dinh

rãi trong nhân dân

, bánh tét, bún tàu

làm

bánh, rau

Mai Hoa, 2007) [6]

V canh tác h

u xanh có nhi

khác là do có chu k

so v i các cây tr ng

ng ng n

i tránh né thiên

tai do th i ti t, có th luân canh, giúp gi m s lây lan các lo i d ch h i cây
tr ng; là cây h


i v i khu v c Duyên H i

Nam Trung B , di
tích s n xu

ng 10.000 ha. M c dù, di n
u xanh

các t nh Duyên H i mi n Trung và Tây Nguyên

không th so sánh v i cây l
th c ph

i hi u qu kinh t

u xanh bình quân toàn

t kho ng 12 - 13 t /ha. Do nhi u công d ng và d s d

u

c tr ng r ng rãi trong nhân dân.
Vi

c tr ng t r

trong c

i và có m t kh


nh, ch

ng t t, chín t p trung, th i

u ki n ngo i c

các nhà khoa h c r t quan tâm mà còn là v n

ng
chung c a xã h i

c nông nghi p.
Xu t phát t

n hành nghiên c
ng và phát tri n c a m t s gi

u xanh t

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên v
1.2.
Tìm ra nh ng gi
ng ch u sâu b
gi i thi u s n xu t.

t cao, ph m ch t t t, có kh
ng t t, phù h p v

cao


4

n2

2.1.
Trong s n xu t nông nghi p, gi

duy trì và phát tri n s n

xu t. Gi ng là m t trong nh ng y u t

u, có vai trò h t s c quan tr ng

trong vi

t và s

c gi ng t t phù h p v

ng cây tr

u ki n sinh thái c a vùng

s n xu t trên di n r ng các gi ng m i c
s n xu

ch n

ki u hình s lo i b

c nh

t th

c tính không mong mu

k t qu tin c y c n ph i th c hi n thí nghi m
g ch ng ch

m hình thái,
a các gi

l a ch n gi ng phù h p v

có

nhi u th i v .

Các k t qu nghiên c u v th
kh

n l a theo

u xanh làm thí nghi m là

u ki n sinh thái c a vùng.

Theo Khatik K.L., Vaishnava C.S.; Lokesh Grupta (2007) [28

Th c ph m tiêu chu n
FAO/WHO - 2007
3,6

Leucine

5,9

7,3

Lycine

6,1

6,4

Methiomin + Cystin

2,0

3,5

Phenyalnin + Tyrosine

6,7

7,3

Threonin



Lài và CTV, 1993) [7]. S n ph
và pro

i ta có th pha tr n b

ho c protein c
c

c s n xu t ra t

nâng cao ch

ch

H

. Có s pha tr n này là do
c b sung b ng S có trong axit amin
c b sung b ng

u xanh. S b

n dinh
p v i s c kh e

ng H ng D t, 2006) [4].
u xanh còn là nguyên li u c a ngành công nghi p ch bi n th c

ph m, ch bi n thành bánh k

u xanh)


6

có ch a nhi u sinh t E và các sinh t khác có giá tr cao nên có th thay th
m t s lo

ng trong mùa v thi u rau. Lá non c a ng

u

xanh có th làm rau, mu
n nh làm b t d tr th

Ph

Thi u, 1999) [18].
u xanh không ch là th

c

s d ng làm thu c ch a b
Tu

c th n di

B n th

a Lý Th i Trân có ch rõ: V h

a danh y

c u ng ch a

c, ng

p

ng H ng D t, 2006) [4].
u xanh không ch có giá tr

iv

is

i mà còn

có giá tr vô cùng quan tr ng trong h th ng canh tác sinh h
c

nh ni

vigna c ng sinh

n thành d

m cung c p cho cây nh vi khu n Rhiro

b r .


c c i thi n rõ r t nh

ng

ng r t có l i cho các cây

i v i các lo i cây tr ng có nhu c u cao v

m d tiêu.


7

u xanh là cây tr ng có th
nhi u lo

ng ng n, thích ng v i

t và ki u khí h
tr

cây tr

u xanh có th tr ng nhi u v

nh) nên có th

u công th c luân canh

ng thu n, tr ng xen, tr ng g i góp ph n nâng cao giá tr s

-T

c kh

ng s n ph m h

-

u xanh giàu Protein;

c c i thi n và cây tr ng

t

er A.R. và Prine G.M., 1986) [33].
u xanh có th tr ng xen v i s n, mía, ngô, l
Tr

u xanh xen s n cho thu nh p g p 2,88 l

tb m

trong quá trình canh tác gi m 26,29% so v i tr ng s n thu n (Nguy n Thanh
]. Tr

u xanh v
u xanh có th

suy gi



u

c làm cho


8

2.3. Y
2
u xanh có ngu n g c t nhi
nhi

m cm

25°C

i và á nhi

i nên yêu c u có

ng và phát tri n. Nhi

bình quân 23-

1300 - 1500 mm là r t thu n l i cho s

tri n c

u xanh. Các y u t khí h u có

t 22 - 30°C
phía B c v

u xanh s phát tri n t t r ,
u xanh hè nh có nhi

cao, có

ng, phát tri n m nh, ra nhi u cành, hoa, qu
trong v xuân d n
(Ph

xuân và v thu

u, 1999) [18].

2
ánh sáng thì lá s d y, có màu xanh
m, hoa, qu nhi

t cao. Cho nên khi b trí cây

xen v i các cây tr ng khác c n b trí th

u xanh
u xanh

ra hoa, k t qu , thân, lá phát tri n m

lá c a cây tr ng chính che


ng b c x m t tr

u xanh v

mà

xuân và v

u xanh c a các t

c m t ph

do nhi u ánh sáng so v i các t nh phía B c. Các gi ng có b lá màu xanh
m, di n tích lá l n, cu ng ng n, không che l p nhau, c ng cây, không b
và các b nh h

t cao.

2
Do có b r kém phát tri n nên kh

u úng và h n c

u

c.
u xanh m c t t nh t là t 70 m xu

t s gi m. Có 2 th i k không th thi u m là khi

(0C)
28,3

(%)
85

Tháng 9

28,4

Tháng 10

(mm)
329,5

151

82

150,3

167

25,9

78

46,5

171

phân b
th

i Thái Nguyên trong

u xanh có th

tháng trong v

ng phát tri n thu n l

u có

tháng 8

2014 cho

i cao, khi tr ng vào

t 85% thích h

u xanh phát tri n.

2
m kh
khi tr

ng h n và úng c a b r

u xanh nên ch n lo

úng và l i khó

mi n

t th t n ng, th p, d b

c, nh t là v hè, còn v xuân và v

t nhi u cát, d b h n.
Yêu c u các ch
m t s cây h

ng c

u khác là c

n gi

các nguyên t N, P, K, Ca, Mg, Mo, Bo,
nc

m, nh t là nh

t x u, v

t s n.

m là y u t chính c a s
mm


h p ATP, m , các enzym và nhi u thành ph n khác. Nó tham gia tr c ti p
vào các ho

ng sinh lý c a cây. Khi thi u lân thì cây l n ch m, b r phát

tri n kém, lá có màu xanh t i, các cành lá úa vàng và khô gi
t qu kém và chín mu n.

u


11

Kali (K) giúp cho quá trình quang h p, s ho

ng c a các enzym,

ng tinh b t trong h

ng

c b nh và ch
Canxi (Ca) là chìa khóa trong s

ng c

vai trò quan tr ng trong vi c t
Magiê (Mg)

u ch


ng (Cu) tham gia vào thành ph n c a di p l c, Mo giúp cho n t s n hình
thành s

y quá trình c

hoa, t o qu

m. Mn và B giúp cho quá trình ra

u, 1999) [18].

2.4.
+R
B r

u xanh ch y u g m r chính và các r ph . R

sâu 20 có th

u ki

p, t ng canh tác dày r chính

- 100cm. R ph

ng g m 30 - 40 cái, dài 20 -

25cm phân b ch y u


y s phát tri n c a n t s n c v s

ng các bi n
ng và ch

ng.


12

+ Thân, cành
u xanh thu c d ng thân th

ng có d ng

ng th ng ho

c vào ki u gen.

Tuy nhiên các gi ng hoang d i có th có d ng bò lan trên m
, Mi

t(

ng g p

n).

Xét v


ng d

t

hình thành các chùm qu .

ng t 2 - 3 cành, tuy nhiên có nhi

n 9 - 10 cành tùy gi

ng

ng h p s

u ki

+ Lá
khác, h

c thì r và

lá m m su t hi n. Sau khi lá m m xu t hi n 3 - 5 ngày hai lá l n (lá sò) hình
thành m
xu t hi

i nhau ngay trên m

t. Kho ng m t tu n sau lá kép (3 lá chét

u xanh ngoài m c trên thân v i s

lá trên

ôi khi có 9 lá trên thân.

+ Hoa
u xanh thu c lo
hoa. Chùm chính m

ng tính m c thành t ng chùm trên tr c
nh thân, các chùm ph m

t 4, 5, 6. M i

chùm dài 2 - 10cm khi m i hình thành hoa có d

m, màu xanh

hay tím, khi n chuy n thành màu vàng. M i hoa có 9 nh

c và 1 nh y cái.

+ Qu
Qu
Qu

u xanh có th hình thành t phía trên hay bên trong các vòm lá.
ng có d ng thuôn dài 8 - 14cm. Thi t di n ngang qu có hình tròn

hay d t v



y u ph thu c vào

u xanh. Tuy nhiên màu h

i

ng h t. M i qu có th cho 8 - 17 h t (Lawn R.J và cs, 1970) [31].

2.5. Tình hình

u

2.5
u xanh có ngu n g c phát sinh t
Trung tâm nghiên c u nông nghi
Trung tâm nghiên c u Nông nghi p Nhi

c nhi u Vi n,
u phát tri
i (Nh t B n), Trung tâm Nghiên

c u Chinat (Thái lan), Trung tâm nghiên c u Rau màu Châu Á (AVRDC) và
Vi n Nghiên c u cây tr ng c n


14

T i Trung tâm nghiên c u Rau màu Châu Á (AVRDC) có t


i (Nh t B n), Trung tâm nghiên c u cây

tr ng Chinat (Thái Lan), Vi n Tài nguyên Cây tr ng qu c gia Nh t B n và
u này có 497 m
cho vi

us

c s d ng

ng, 651 m u cho vi

và 590 m u cho vi

mh t

ng protein. H u h t các m u gi ng này

c cung c p b i các ngân hàng gen c

i h c

Tokyo (Nh t B n) và Vi n Tài nguyên Cây tr ng qu c gia Nh t B n.
Philipines, nghiên c u v

c tri n khai t nh ng

n nghiên c u lúa qu c t

u xây


Vi

.

c m t gi

y,
t cao thích h p v i v

hè là gi ng Green Taiwan (K.L.M Kim S.C., 1984) [29].
Nghiên c u v
(1982) [30] nh

m nông sinh h c c
iv

u xanh ph

u xanh, Lantican R.M.
n s c s ng cây


15

c ti p ch
m

t, ngoài ra th i k cây con còn có


u xanh l n

c xu t kh u

u xanh l n nh t trên th gi i. Th i v gieo tr
nhau tùy theo vùng sinh thái, vùng B
y

u xanh

Thái Lan khác

c tr ng 3 - 4 v
s

u

u xanh t
mùa khô). Mùa v

u xanh

u xanh g

c (Chi

n gi a
ih n

vùng ch


n

y u nh
th

trong tình tr ng qu

n tích
ng t s n xu

yv

thâm

t m r ng quy mô c a nó c v th
t ra. Tác gi Nguy n Ti n M nh và cs (1995) [10

u

c
ng

nh s n xu t


16

u


i dài v i s dao

ng t 87 - 107 ngày, s qu

ng t 12 - 39 qu /cây, kh

h t 23,4 - 50,0 gam. Tác gi Lê Kh
kh

m

c v i k t qu

ki n v xuân các m u gi ng có th

c 108 m u gi

các t nh phía

ng (1990) [19

u xanh v

phân cành, kh

ng 1000

m hình thái c a lá, qu , h t,

ng ch u sâu b nh h i, th


gi

t t 18 - 22 t /ha, th

xanh Qu ng B

u xanh m H

ng 70 -

u

c bi t là các gi ng Chainat 72, Chainat 36 có
ngu n g c t Thái Lan có th s d ng tr c ti

nghiên c u hoàn thi n các

bi n pháp k thu t canh tác phù h p và m r ng s n xu t.
K t qu nghiên c u ch n l c gi
] cho th y gi
n i thu c d

u m thích nghi v i th hi

Gi ng NTB01 có th i gian sinh

u xanh NTB01 c a tác gi T
u xanh NTB01 là gi ng nh p
i tiêu dùng trong c


gi ng qua các v

u

ông. T nh

t

c, Trung tâm Trâu s

ng c

ch n và gi i thi u nh ng gi ng tri n v
ki

n

t cao và thích ng v

(Lê Xuân

u

5].

V i t m quan tr ng c a các cây h

u trong s n xu t nông nghi p


Nghiên c u m t s
có tri n v

m sinh lý, sinh hoá c a m t s gi
hoàn thi n quy trình k thu

su t cao t i Ngh An, tác gi Phan Th Thanh (2004) [17
s di n tích lá, s qu /cây, s h t/qu và kh
quan tr ng quy

ng 1.000 h t là nh ng y u t

hu n ch t v

ng là r = 0,937 và r = 0,569). Hai gi

u xanh (h s
u xanh KP11 và KP1 có tri n

t cao (28,0 - 30,0 t /ha) và ch

b nh khá và phù h p v
G
t p

c: Ch

c bi t 2 y u t : S qu /cây và kh i

ng 1.000 h

s cho vi

u xanh trên nhi u ti

ngh công nh n gi ng ti n b k thu

khuy

i dân s n xu

ng

u xanh gi ng

ng b ng sông

H ng và ng d ng công th c phân bón cho 1 ha là: 8 t n phân chu ng +
400kg vôi b t + 60 kg N + 90 kg P2O5 + 60 kg K2O và tr ng

m

15

cây/m2.
Khi nghiên c u v th i v

c u luân canh c

hè, Nguy n Th Côn và cs (1994) [2
xanh trong v hè

ng (2000) [19] cho th y

hè và v t

t bãi).

m t s t nh phía B c Vi t Nam c a Lê
u xanh tr ng

c3v

xuân, v

u xanh KP11 là gi ng tính thích ng r ng tr ng

cc 3v

c

nhi u vùng sinh thái, t Qu ng Bình

n các t nh phía B c. Trong v thu ông chi u cao cây lúc ra hoa, s
cành/cây lúc thu ho ch, tích lu ch t khô, s qu /cây, s h t/qu và kh i
ng 1.000 h t

n ch t v

th s d ng m

t kinh t , vì v y có