I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG
I H C NÔNG LÂM
----------------------------

MA DUY BA

Tên

tài:

NGHIÊN C U M T S
C I M LÂM H C
LOÀI CÂY TRAI (GARCINIA FRAGRAEOIDES) T I KHU B O
T N NA HANG - TUYÊN QUANG

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
Khóa h c

IH C

: Chính quy
: Qu n lý tài nguyên r ng
: Lâm Nghi p
: 2011 - 2015

IH C

: Chính quy
: Qu n lý tài nguyên r ng
: Lâm Nghi p
: 43 - QLTNR
: 2011 - 2015
: TS. H Ng c S n

Thái Nguyên, n m 2015


L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u khoa h c c a b n thân
tôi, các s li u và k t qu nghiên c u trình bày trong khóa lu n là quá trình
i u tra trên th c

a hoàn toàn trung th c, khách quan.

Thái Nguyên, tháng 05 n m 2015
Xác nh n c a giáo viên h

ng d n

ng ý cho b o v k t qu tr
H i

Ng


i h c Nông lâm Thái

c s nh t trí c a khoa Lâm nghi p, tôi ti n hành th c t p t i

KBTTN Na Hang thu c huy n Na Hang, t nh Tuyên Quang. V i s c g ng
h t s c c a b n thân c ng v i s giúp

h

ng d n t n tình c a th y giáo, tôi

ã hoàn thành b n khóa lu n t t nghi p c a mình. Nh ng do trình

có h n

và th i gian th c t p ng n nên b n khóa lu n c a tôi không th tránh kh i
nh ng thi u sót. Tôi r t mong
và các b n

ng nghi p

cs

óng góp ý ki n c a các th y cô giáo

b n khóa lu n c a tôi

Tôi xin bày t lòng bi t n t i BGH Tr

c hoàn ch nh h n.


c d ng Na Hang, ã

tôi có th hoàn thành khóa lu n t t nh t.

Xin chân thành c m n!
Thái Nguyên, tháng 05 n m 2015
Sinh viên

Ma Duy Ba


ii

DANH M C CÁC B NG
B ng 2.1: Di n tích và tr l

ng các lo i r ng ................................................................... 19

B ng 2.2: Hi n tr ng s d ng
B ng 2.3: Hi n tr ng r ng

t lâm nghi p ..................................................................... 20

c d ng .................................................................................... 21

B ng 2.4: Hi n tr ng r ng phòng h ................................................................................... 21
B ng 4.1: Kích th

c cây Trai t i khu b o t n Na Hang..................................................... 33

B ng 4.11: i u tra t ng cây cao OTC 6 ............................................................................. 40
B ng 4.12: C u trúc t thành
B ng 4.13: M t

các OTC tính theo s cây................................................... 40

t ng cây cao c a lâm ph n và Trai ........................................................ 43

B ng 4.14: Thành ph n loài cây g

i kèm v i Trai

B ng 4.15: Thành ph n loài cây b i, th m t

các OTC ......................................... 44

i n i Trai phân b ....................................... 45

các tr ng thái r ng ............................................................................................................ 45
B ng 4.16.

c i mv

tàn che c a t ng cây cao

các tr ng thái r ng

n i có Trai phân b .............................................................................................................. 46
B ng 4.17. i u tra s tác



y

1

D1.3

2

Ha

Hecta

3

Hvn

Chi u cao vút ng n

4

N

S cây

5

ODB

Ô d ng b n


11

QXTV

Qu n xã th c v t

12

DSH

a d ng sinh h c

13

GPS

ng kính ngang ng c

D ng c

ot a

, di n tích


v

M CL C
Ph n 1.M

2.2.1. Nghiên c u

c i m sinh h c loài cây ..................................................................... 9

2.2.2. Nghiên c u

c i m sinh thái loài cây .................................................................. 10

2.3. Nh n xét, ánh giá chung ............................................................................................. 12
2.4. T ng quan khu v c nghiên c u .................................................................................. 13
2.4.1. i u ki n t nhiên....................................................................................................... 13
2.4.2. i u ki n dân sinh, kinh t - xã h i khu v c nghiên c u .................................... 16
2.4.3. Hi n tr ng tài nguyên r ng ...................................................................................... 19
2.4.4. Nh n xét, ánh giá thu n l i, khó kh n c a i u ki n
t nhiên kinh t - xã h i c a khu b o t n. ......................................................................... 22
Ph n 3.

IT

3.1.

ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u ......................................................... 24

3.1.1.

it
it

NG N I DUNG VÀ PH


3.4.1. Ph

ng pháp nghiên c u chung .............................................................................. 25

3.4.2. Ph

ng pháp i u tra c th .................................................................................... 25

3.4.3. Ph

ng pháp n i nghi p ........................................................................................... 30

Ph n 4.K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ................................................. 33
4.1.

c i m hình thái loài cây Trai ................................................................................. 33

4.1.1.

c i m v phân lo i c a loài trong h th ng phân lo i ................................... 33

4.1.2.

c i m hình thái cây .............................................................................................. 33

4.1.3

c i m v t h u ......................................................................................................... 35

4.2.


tàn che c a t ng cây cao ..................................................................... 46

xu t m t s gi i pháp b o t n và phát tri n

loài cây Trai t i khu b o t n Na Hang .............................................................................. 46
Ph n 5.K T LU N T N T I VÀ KHUY N NGH ................................................... 50
5.1. K t lu n ............................................................................................................................ 50
5.2. T n t i .............................................................................................................................. 51
5.3. Khuy n ngh .................................................................................................................... 52


1

Ph n 1
M

1.1.

U

tv n
Con ng

i và thiên nhiên luôn có m i quan h bi n ch ng tác

ng qua

l i l n nhau. Vai trò c a tài nguyên thiên nhiên hay tài nguyên r ng nói riêng
i v i cu c s ng con ng

ó có th có nh ng loài có giá tr

và cu c s ng c a con ng

n ã

i di n v i nguy c b

e d a và tuy t

c bi t

i v i khoa h c

i.

Khu b o t n thiên nhiên Na Hang thu c huy n Na Hang t nh Tuyên
Quang; là m t khu b o t n thiên nhiên
274/UB-Q

nh

ngày 9 tháng 5 n m 1994 c a U ban nhân dân t nh Tuyên

Quang. N m trên
T

c thành l p theo Quy t

a bàn các xã Khâu Tinh, Côn Lôn, S n Phú, Thanh

n

u ngu n, n i cung c p n

c s n xu t, sinh ho t c a ng

c cho th y i n Na Hang,

i dân sinh s ng quanh khu v c.


2

T khi

c công nh n là khu b o t n thiên nhiên c a qu c gia, khu

b o t n thiên nhiên Na Hang ã tr thành khu giao l u,tiêu i m nghiên c u
khoa h c c a t ch c trong n
khách trong và ngoài n

c và qu c t .là i m

n lý t

ng c a nhi u du

c. Tuy nhiên công tác b o t n và phát tri n b n v ng

c a tài nguyên khu b o t n thiên nhiên ang g p nhi u khó kh n gây nh

Cây Trai là m t trong s nh ng loài mang nhi u

c i m quan tr ng

cho khoa h c và là loài cây sinh s ng phát tri n trên núi á có th nghiên c u
và ng d ng trong công ngh khoa h c, nh ng t khi phát hi n

n nay, ngoài

vi c mô t và công b m i cho khoa h c thì loài cây Trai này ch a

cm

r ng i u tra v phân b c a loài, c ng ch a có nh ng nghiên c u ti p theo v
các

c i m v t h u, sinh thái, tái sinh loài. T th c ti n nêu trên, tôi ch n

tài: “Nghiên c u m t s

c

i m lâm h c loài cây trai (Garcinia

fragraeoides) t i khu b o t n Na Hang Tuyên Quang”
thành công

ng ngh a v i vi c th c v t

n vi c làm cho ng

Trai t i v

c i m lâm h c c b n c a loài cây

n qu c gia Na Hang, t nh Tuyên Quang làm c s

xu t các gi i

pháp b o t n a d ng sinh h c loài cây này t nh Tuyên Quang và Vi t Nam.
M c tiêu c th
- Xác

nh

c nh ng

c i m c b n v hình thái và v t h u c a loài

cây Trai.
- Xác

nh

cm ts

c i m sinh thái và phân b ,

c i m tái

sinh c a loài cây Trai t i khu v c nghiên c u.

2.1. Trên th gi i
2.1.1. Nghiên c u

c i m sinh h c loài cây

Vi c nghiên c u sinh h c loài cây trong ó có các
và v t h u ã

c th c hi n t lâu trên th gi i.

c i m hình thái

ây là b

c

u tiên, làm

ti n

cho các môn khoa h c khác liên quan. Có r t nhiêu công trình liên

quan

n hình thái và phân lo i các loài cây. Nh ng nghiên c u này

t p trung vào mô t và phân lo i các loài, nhóm loài,. ..Có th k
công trình r t quen thu c liên quan

n các n

c xem là th i k m

u cho th i k

nghiên c u h th c v t c th . Tolmachop A.I.[21] cho r ng “Ch c n i u tra
trên m t di n tích

l n

có th bao chùm

nh ng không có s phân hoá m t
Tolmachop ã
vùng nhi t

a ra m t nh n

i m th

a lý”. Ông g i ó là h th c v t c th .
nh là s loài c a m t h th c v t c th

ng là 1500 - 2000 loài.

V v t h u h c: Ho t
quan sinh d

c s phong phú c a n i s ng

ng sinh h c có tính ch t chu k c a các c


c các nhà khoa h c quan tâm nghiên c u. Theo ó,

các lý thuy t v h sinh thái, c u trúc, tái sinh r ng
trong nghiên c u

xu t

c v n d ng tri t

c i m c a 1 loài c th nào ó.

Odum E.P (1971)[19] ã hoàn ch nh h c thuy t v h sinh thái, trên c
s thu t ng h sinh thái (ecosystem) c a Tansley A.P (1935). Ông ã phân
chia ra sinh thái h c cá th và sinh thái h c qu n th . Sinh thái h c cá th
nghiên c u t ng cá th sinh v t ho c t ng loài, trong ó chu k s ng, t p tính
c ng nh kh n ng thích nghi v i môi tr

ng

Lacher. W (1978) ã ch rõ nh ng v n

c

c bi t chú ý.

c n nghiên c u trong sinh thái

th c v t nh : S thích nghi v i các i u ki n dinh d ng khoáng, ánh sáng,
nhi t,

n v di n tích và m t

,t

c i m phân b .

Baur G.N (1962) [20]cho r ng, trong r ng nhi t
sáng ã làm nh h

nh ng n i còn

i v i r ng nhi t
tái sinh th

iv is n ym m
i, s l

ng loài

ng khá l n. Vì v y, khi

nghiên c u tái sinh t nhiên c n ph i ánh giá chính xác tình hình tái sinh
r ng và có nh ng bi n pháp tác

ng phù h p.


6

C u trúc r ng là hình th c bi u hi n bên ngoài c a nh ng m i quan h

theo h

ng th ng

ng phù h p.

c tr ng c b n v c u trúc
t o nên c u trúc t ng th .

ng c a r ng do David và P.W Risa (1933-

ng và s d ng l n

v n

ng

u tiên

Guyan,

n nay ph

c i m là ch minh ho

ng pháp ó

c cách s p x p

ng trong m t di n tích có h n. Cusen (1951) ã kh c


Vi c nghiên c u v c u trúc r ng ã và ang
sang

nh l

c chuy n t mô t

i.

nh tính

ng v i s h tr c a th ng kê toán h c và tin h c. Rollet B.L

(1971) ã bi u di n m i quan h gi a chi u cao và
h i quy, phân b

ng kính ngang ng c,

ng kính b ng các hàm

ng kính tán b ng các d ng phân

b xác su t.
T vi c v n d ng các lý lu n v sinh thái, tái sinh, c u trúc r ng trên,
nhi u nhà khoa h c trên th gi i ã v n d ng vào nghiên c u

c i m sinh h c,

sinh thái cho t ng loài cây. M t vài công trình nghiên c u có th k t i nh :

vùng r ng th p (phía Nam Thái Lan) và c

nhi u

các vùng cao h n (Nepal) c ng

nh t i các vùng có khí h u l nh. Là cây b n

a c a Brunei, Trung Qu c, n

, Lào, Myanmar, Nepal, Papua New Guinea, Phillipines, Thailand và Vi t
Nam (World Agroforestry Centre, 2006). V i thu c th
th t n i

t th p

n núi cao, phân b

và ngay c n i ng p n
lo i

c có

n

t phì nhiêu, t

r ng th sinh, n i

ng c , cây b i

230
200
200
190
205

b ng 4.7 và ph bi u 03: M t

OTC(1-6), ta th y m t

M t

Trai (cây/ha)
30
10
20
10
10
10
15

t ng cây cao tính cho các

c a t ng cây cao và Trai trong các OTC khác nhau

là khác nhau. C th :
Trong OTC 1 cây m t
m t

t ng cây cao là 210 cây/ha. Trong ó cây có

các OTC 4,5,6 cây Trai l i chi m ít v i m t

là 10 cây/ha,v i m t

t ng cây cao không khác nhau nhi u là 200, 200, 190 cây/ha. ti p

n là

các loài cây chi m u th Nghi n 40 cây/ha, Ô rô 40 cây/ha.
M t

c a lâm ph n là 205 cây/ha, c a cây Trai là 15 cây/ha.

Trong lâm ph n t nhiên

khu v c nghiên c u Trai thích h p v i m t

kho ng 15 cây/ha. Vi c so sánh m t
các OTC cho th y m c

lâm ph n và vi c so sánh m t

phong phú v loài n i có loài Trai phân b .

Trai


44

4.3.4. Thành ph n loài i kèm v i Trai

Qua i u tra t ng cây g
Hang qua ph bi u 06 tôi thu

i kèm v i Trai
các OTC t i KBTTN Na Hang t i huy n Na
c k t qu v thành ph n loài cây g

i lèm v i

Trai b ng 4.14.
B ng 4.14: Thành ph n loài cây g
OTC
1
2
3
4
5
6

i kèm v i Trai

các OTC

Loài cây i kèm
Nghi n, Ô rô, M y tèo, Long mang, G i, Kháo
Nghi n, Ô rô, a, cây G o, Kháo, Nhãn r ng
Kháo, Re h ng, Nghi n, Ô rô, S n
Ô rô, Táo cong, Kháo á, Nghi n, M y tèo
Ô rô, Kháo á, Th á, M y tèo
M y tèo, Kháo á, S n, Ô rô, G i


OTC nh sau:
B ng 4.15: Thành ph n loài cây b i, th m t
phân b
OTC
1
2
3
4
5
6

i n i Trai

các tr ng thái r ng

D ng s ng

che ph
TB (%)

Loài cây

Cây b i
Th m t i

Thôi ba, bùng b c, d
kén, Cò kè

ng x ,Tô

i
i
i
i
i

32
29
35
34

ng x

37

ng x

38

( Ngu n: S li u i u tra)
Qua b ng 4.15 chúng ta th y v l p cây b i th m t
phân b nh sau: Cây b i th m t

i n i cây Trai phân b ch y u là nh ng cây

a sáng m c nhanh. Các loài cây th m t
cây b i nh D

i n i có cây Trai


B ng t ng h p

tàn che c a t ng cây cao các tr ng thái có Trai phân b .

B ng 4.16.

c i mv

tàn che c a t ng cây cao

các tr ng thái r ng n i có Trai phân b
TT OTC

tàn che TB c a OTC

1

0,65

2

0,5

3

0,6

4

0,6

xu t m t s gi i pháp b o t n và phát tri n loài cây Trai t i khu

b o t n Na Hang
*

ánh giá tác s tác

ng c a con ng

i t i h th c v t khu v c

nghiên c u
Tác
tác

ng c a con ng

ng c a con ng

i và

i t i KBT và loài cây nghiên c u: Có th nói s
ng v t lên r ng t nhiên n i có loài Trai phân b

t nhiên trong khu v c nghiên c u khóa lu n là nh , có m t s hi n t
r ng làm n

ng

t


ng c a con ng

i và v t nuôi

n

h th c v t r ng trong khu v c
Tuy n Kho ng Ch t/
Tuy n

Khai

t

D u

c

thác

phát

ng

i m

o

cách


500

4

6,2

5

5,4

v t

khác

0

0

0

1

0

0

0

1


0

1

1,06

0

0

0

TB

LSNG quang

Ghi
chú

(Ngu n : S li u i u tra)
Qua b ng t ng h p s li u b ng 4.17 chúng ta th y r ng, s tác
c a con ng
ng

i

i liên quan

LSNG…


c

tr ng thái r ng t nhiên h sinh thái r ng trong khu v c v n r t a d ng và
phong phú v thành ph n loài và c u trúc, nhi u loài cây, loài

ng v t quý


48

hi m có giá tr b o t n cao. N u tình tr ng này v n
b ot nv n

c phát

cs

ng h c a ng

c

m b o công tác

i dân thì trong t

s là khu nguyên sinh. Vì v y, m i m t cá nhân,

c bi t là nh ng ng



c i m hình thái, sinh thái,

phân b và tình tr ng c a loài cây Trai (Garcinia fragraeoides) chính là
góp ph n vào công tác b o t n và phát tri n loài trong KBTTN Na Hang. Vì
v y, sau khi ã nghiên c u và ã có nh ng k t qu c n thi t thì vi c ti p theo
chúng ta c n th c hi n ó là vi c

xu t ra các gi i pháp

b o v và nhân

r ng loài. Hi n nay, loài Trai (Garcinia fragraeoides) ang
danh m c nh ng loài th c v t quý hi n, s l
không còn nhi u, do ó theo tôi c n

c x p vào

ng loài cây trong khu b o t n

a ra m t s gi i pháp b o t n và phát

tri n loài nh sau:
Ban qu n lý KBT c n k t h p ch t ch v i chính quy n
các t ch c có liên quan, chú tr ng h n n a
nh

a ph

ng và


tr

ng, phát tri n

a ra các bi n pháp gây tr ng, b o v , b o t n, phát

tri n và nhân r ng ngu n gen quý hi m này.
Tr ng h n giao Trai v i các loài nh M y tèo, D gai, Nhãn r ng,
Nghi n, Ô rô, Lòng mang, kháo…do chúng quan h m t thi t, t

ng h l n

nhau thông qua nghiên c u công th c t thành cây t ng cao.
Vai trò c a ng
ngu n gen quý hi n

i dân trong công tác b o v r ng, c ng nh b o v
ng th c v t nói chung và cây Trai nói riêng trong KBT

là vô cùng quan tr ng. Do ó công tác tuyên truy n c ng c n
y m nh h n n a. G n li n quy n l i c a ng
phát tri n c a KBT trong t

c quan tâm và

i dân s ng trong KBT v i s

ng lai, nh m lôi kéo ng



c i m sinh v t h c, sinh thái h c, tình tr ng phân

b c a loài cây Trai góp ph n vào công tác b o t n ngu n gen và sinh c nh t i
KBTTN Na Hang. T nh ng k t qu nghiên c u

t

c tôi rút ra k t lu n

nh sau:
Cây Trai thu c: Ngành h t kín (Magnoliophyta), L p: Ng c lan
(Magnoliopsida), H m ng c t (clusiaceae lindl).
Trai là cây g l n cao trên 20m, cây ròn th ng, g c có b nh l n v xám nâu ho c
nâu en, n t d c, v t v

o tr ng, ch y nh a vàng. Phân cành ngang, cành non

h i vuông c nh, xanh l c. Lá
xoan

nm c

i không có lá kèm, phi n lá hình trái

u có m i nh n dài 10-17 cm, r ng 5-6 cm, lá dây, 2 m t

u nhãn, gân

bên 6-8 ôi n i rõ, gân nh th ng góc v i gân chính, m t gi a lá ch ng ch t các

ng, v c sâu, h

ng

i r ng,

trung bình n m t

ng m a trung bình n m

nh ng khu v c có

d cl n

a hình caxto v i nh ng

nh á tai

ng ph i ch y u là h

ng ông - B c.

Trong qu n xã r ng n i có cây Trai phân b K t qu nghiên c u cho
th y, có s khác bi t v các loài cây tham gia t thành r ng. H s t thành
c a cây Trai là khác nhau. Cây Trai xu t hi n ít

nh ng

cao khác nhau s



có Trai phân b trong khu v c nghiên c u là 15 cây/ha. S cá th trong khu
v c nghiên c u còn ít. Cho nên tùy i u ki n hoàn c nh r ng và m c ích b o
t n, tr ng r ng ta có th b o v , tr ng Trai v i các loài cây nói trên.
Cây b i th m t

i n i cây Trai phân b ch y u là nh ng cây a sáng

m c nhanh. Các loài cây th m t
nh D

ng x , thôi ba, bùng b c… th y xu t hi n nhi u l n

phân b .
th m t

che ph trung bình c a cây b i

ng c a con ng

ng c a con ng

i

i liên quan

quang, khai thác LSNG…
c a ch t

u có

ng v t, v t nuôi làm nh

n r ng và h sinh thai r ng trong khu v c là r t nh , trung bình cây
m c 1 ( ít tác

ng ). H sinh thái r ng ko b

nhi u loài cây quý hi n tài nguyên

nh h

ng v n còn

ng th c v t v n còn phong phú.

5.2. T n t i
Do th i gian th c t p khóa lu n còn h n ch , thi u th n v

i u ki n

kinh t cùng v i s h n ch v ki n th c và kinh nghi m th c t c a b n thân


52

trong l nh v c nghiên c u các loài th c v t quý hi m. Vì v y mà khóa lu n t t
nghi p c a tôi còn nhi u h n ch và thi u sót.

có



kính c a lâm ph m là ch tiêu

ng h n.

c i m phâm b cây theo

ng

ánh giá k t c u c a lâm ph n, m c

t n

d ng t i a i u ki n l p a và t o ra n ng su t sinh kh i.
T i khu v c nghiên c u r ng núi hi m tr
nh núi, i l i khó kh n ch a th

a hình chia c t m nh có nhi u

c h t khu v c nghiên c u.

5.3. Khuy n ngh
C n theo dõi di n bi n sinh tr
th i gian nghiên c u dài h n

ng và phát tri n c a loài Trai c n ph i có

nghiên c u trên ph m vi toàn b khu b o t n

có k t qu chính xác.


c chính xác h n.

k t qu nghiên