TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

NGUY N TH THÙY NGÂN

Tên tài:
NH H
NG C A S PHÁT TRI N Ô TH
N S D NG
T
NÔNG NGHI P VÀ
I S NG NG
I DÂN XÃ QUY T TH NG,
THÀNH PH THÁI NGUYÊN, T NH THÁI NGUYÊN
GIAI O N N M 2010 - 2014

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
Khóa h c

IH C

: Chính quy
: a chính môi tr ng
: Qu n lý tài nguyên

Gi ng viên h ng d n

IH C

: Chính quy
: a chính môi tr ng
: Qu n lý tài nguyên
: 2011 – 2015
: GS.TS. Nguy n Th
ng

Thái Nguyên, n m 2015


i
L IC M

hoàn thành

c b n lu n v n này, tr

t i th y giáo - GS.TS. Nguy n Th
gian tôi th c hi n

N

c h t, tôi xin chân thành c m n

ng ã tr c ti p h


Ph n 1. M

U .............................................................................................................. 1

1.1. Tính c p thi t c a

tài ............................................................................................... 1

1.2. M c tiêu nghiên c u..................................................................................................... 2
1.3. Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a

tài .................................................................... 3

Ph n 2. T NG QUAN TÀI LI U .................................................................................. 4
2.1. C s khoa h c c a

tài ............................................................................................ 4

2.1.1. C s pháp lý ............................................................................................................. 4
2.1.2. C s lý lu n và th c ti n ......................................................................................... 5
2.2. Th c ti n ô th hóa trên Th gi i và Vi t Nam ..................................................... 6
2.2.1. Tình hình ô th hóa trên th gi i ............................................................................. 6
2.2.2. ô th hóa m t s n

c trên Th gi i ................................................................... 7

2.2.3. Tình hình ô th hóa Vi t Nam ........................................................................... 12
2.3. Nh ng nghiên c u v

ô th hóa trên Th gi i và Vi t Nam .................................. 13

ng

................................ 17
3.2.3. ánh giá nh h

ng c a s phát tri n ô th t i

i s ng c a

g thành ph Thái Nguyên .................................. 17


iii
3.2.4. Thu n l i, khó kh n và
d ng

xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý, s

t nông nghi p và nâng cao

3.3. Ph

i s ng ng

i dân tr

c s phát tri n c a ô th 17

ng pháp nghiên c u ........................................................................................... 17


ên thiên nhiên

.................................................................................................... 25
–

................. 25

............................................................................................................ 29

............................................................................................................ 29

.............................................................................. 30
4.3. ánh giá nh h

ng c a s phát tri n ô th t i

i s ng c a ng

i dân

.................................................... 36
4.3.1. nh h ng c a s phát tri n ô th
4.3.2 nh h

ng c a s phát tri n ô th

4.4. Thu n l i, khó kh n và
s d ng

n thu nh p và vi c làm c a ng i dân ............ 36



v

DANH M C VI T T T

CNH
TH

: ô th hoá

GPMB
H H
KD-DV
KT – XH

hoá
: Kinh doanh - d ch v
-

SXKD
SXNN
TP
TTCN
UBND
XDCB
XHCN

: U ban nhân dân


B ng 4.8. Tình hình ngh nghi p c a h tr
B ng 4.9 K t qu

c và sau ô th hóa ............................ 41

ào t o ngh và gi i quy t vi c làm ............................................ 42

B ng 4.10: Các lo i tài s n trong gia ình ng
B ng 4.11. Ngu n l c c a h tr

B ng 4.14 Tác

t............... 43

c và sau ô th hóa ............................................. 44

B ng 4.12 Tình hình s d ng ngu n ti n b i th
B ng 4.13. Thay

i nông dân b thu h i

ng

t ai c a h ....................... 45

i thu nh p c a h qua quá trình ô th hóa ............................... 47
ng c a ô th hóa

n xã h i và môi tr


c

nông lâm nghi p, là thành ph n quan tr ng hàng
t ng cho s s ng c a con ng

ã và ang nh h

u c a môi tr

ng s ng, là n n

i và nhi u sinh v t khác

Hi n nay, cùng v i xu h
ô th

i v i các ngành s n xu t

ng phát tri n c a th gi i thì quá trình phát tri n

ng m nh m t i v n

s d ng

t nói chung và s d ng

t nông nghi p nói riêng.
Thái Nguyên là thành ph l n c a các t nh trung du mi n núi phía B c n
ta, ang trong quá trình công nghi p hoá, ô th hoá và hi n


có nh ng thay

ã và ang nh h

ã làm cho di n
t cho s n xu t nông nghi p

ng cho di n tích

t ô th c ng

t khu ô th t ng lên nhanh chóng,

c ti n t hóa theo quy lu t c a kinh t th tr

ng.

t ô th có nh ng phát sinh ph c t p mà nhi u khi ã v

t ra

ngoài t m ki m soát c a Nhà n

c - ó là tình tr ng t ý chuy n m c ích s d ng

t trái phép, s quá t i c a h t ng k thu t ô th , ô nhi m môi tr
u t ,…

khu v c


t ai chi m t l l n….


Do nh h

ng c a phát tri n ô th ,
bi n

tích

thành ph Thái Nguy

ng m nh c v m c ích và

t cho s n xu t nông nghi p

di n tích

t ai

it

khu v c nông thôn b thu h p d n nh

t khu ô th t ng lên nhanh chóng, quan h kinh t

ti n t hóa theo quy lu t c a kinh t th tr
nh ng phát sinh ph c t p nhi u khi v

không úng theo m c tiêu,


c do công tác xây d ng và qu n

lý quy ho ch còn y u kém (trong ó có c quy ho ch ô th và quy ho ch s d ng
t). Giá c

t ô th trên th tr

ng b t

ng s n có nh ng bi n

gây ra nh ng khó kh n cho phát tri n kinh t - xã h i. Do bi n
d ng

ng r t ph c t p,
ng c a quan h s

t trong quá trình ô th hóa, tình hình chính tr - xã h i c ng có nh ng bi u hi n

x u nh : Kho ng cách giàu nghèo ngày càng l n; tình tr ng khi u ki n ngày càng gia
t ng,

c bi t khi u ki n trong l nh v c

t ai chi m t l l n.

Xu t phát t th c t trên, chúng tôi ti n hành nghiên c u
c a s phát tri n ô th



a bàn

n s d ng

i s ng ng

i dân tr

c s phát tri n ô

, thành ph Thái Nguyên, t nh Thái Nguyên.

1.2.2. M c tiêu c th
-

ánh giá th c tr ng c a s phát tri n ô th trên

a bàn

,

n qu n lý, s d ng

t nông nghi p

thành ph Thái Nguyên, t nh Thái Nguyên.
-

nh h


i dân tr

c s phát tri n ô th trên

t nông
a bàn

, thành ph Thái Nguyên, t nh Thái Nguyên.
1.3. Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a

tài

- Ý ngh a khoa h c: Góp ph n óng góp xây d ng c s khoa h c v
giá nh h

ng c a s phát tri n các KCN

i s ng, vi c làm c a ng
- Ý ngh a th c ti n:
d ng

n qu n lý, s d ng

ánh

t nông nghi p và

i dân.
xu t chính sách t ng c

t ai 2003.

- Ngh

nh s 181/2004/N -CP ngày 29 tháng 10 n m 2004 c a Chính ph

ng d n thi hành Lu t
- Ngh

v b i th

t ai.

nh s 197/2004/N -CP ngày 03 tháng 12 n m 2004 c a Chính ph

ng thi t h i, h tr tái

- Ngh
quy

ng

nh c khi Nhà n

t.

nh s 69/2009/N -CP ngày 13 tháng 08 n m 2009 c a Chính ph

nh b sung v quy ho ch s d ng


nh chi ti t v b i th

t , th t c thu h i

t, giao

t, cho thuê

ng, h tr , tái

nh c và trình

t.

2.1.1.2. Các v n b n c a t nh Thái Nguyên
- Quy t

nh s

930/2009/Q -UBND ngày 14 tháng 04 n m 2009 c a

UBND t nh Thái Nguyên v vi c quy
qu n lý Nhà n
- Quy t

cv

t ai áp d ng trên

nh m t s n i dung c th trong công tác


c coi là ô th khi có dân s t i thi u t 4000

Th ba: t l lao ng phi nông nghi p c a n i thành, n i th t 65% tr lên
trong t ng s lao ng n i thành, n i th và là n i có s n xu t và d ch v th ng
m i phát tri n.
Th t : có c s h t ng ph c v các ho t ng c a dân c t i thi u ph i
70% m c tiêu chu n, quy chu n quy nh i v i t ng lo i ô th .
và

t

Th n m: có m t
dân s n i thành, n i th phù h p v i quy mô, tính ch t
c i m c a t ng ô th , t i thi u là 2000 ng i/Km2 tr lên

2.1.2.2. ô th hóa
Các nhà khoa h c thu c nhi u b môn ã nghiên c u quá trình ô th hóa
( TH) và a ra không ít nh ngh a cùng v i nh ng nh giá v quy mô, t m quan
tr ng và d báo t ng lai c a quá trình này.
“ ô th hóa (Urbanization) là quá trình t p trung dân s vào cáo ô th và s
hình thành nhanh chóng các i m dân c ô th do yêu c u công nghi p hóa. Trong
quá trình này có s bi n i v c c u s n xu t, c c u ngh nghi p, c c u t ch c
sinh ho t xã h i, c c u không gian và hình thái xây d ng t d ng nông thôn sang
thành th ”.
“ ô th hóa là thay
c a thành ph .

i tr t t s p x p m t vùng nông thôn theo các i u ki n



y s

n các d ch chuy n v m t kinh t

ng sâu s c g n li n v i nh ng ti n b khoa
phân công lao

hình thành các ngh nghi p m i thúc

ng chuy n

i ngh nghi p

y phát tri n kinh t làm thay

h i và v n hóa n ng cao m c s ng ng

i dân và làm thay

i

i s ng xã

i c l i s ng và hình

th c giao ti p xã h i...
Tóm l i,

TH là quá trình bi n

c Công

u tiên trên th gi i xu t hi n m t khu

nh c ki u ô th . Là thành ph Jenricho, n m
kho ng 600 ng

8.000 n m tr

phía b c bi n Ch t, v i dân s

i, h t s c nghèo nàn so v i tiêu chu n hi n nay.

Cu c cách m ng ô th l n th hai b t

u t gi a th k XVIII

châu Âu

và sau ó lan sang B c M . là h qu t t y u c a quá trình CNH t b n ch ngh a,
t th i i m này quá trình

TH ã tr thành m t hi n t

ng n i b t trong l ch s

phát tri n c a nhân lo i.
Hi n nay các nhà khoa h c còn nói
ang di n ra trong các n


TH thì trong ti n trình
giai o n

ng mang tính toàn c u và di n ra v i t c
TH t n a sau th k XX có chung m t

u, t l dân s

ô th trên t ng dân s th p và t c

c i m là:

phát tri n dân s

ô

th nhanh, nhanh h n r t nhi u so v i các qu c gia phát tri n
Hi n t i t l
90% và 80%

TH

châu Á là 35%, châu Âu 75%, châu Phi 45%, B c M

M La Tinh.Ti n trình phát tri n ô th

nghi p CNH-H H. Song s bùng n
xúc

i v i cu c s ng con ng


ô th hi n nay là:

- H n ch vi c di c t nông thôn ra thành th trong ó yêu c u nh t thi t
ph i nâng cao m c s ng nông thôn.
- Khi t p trung quá t i cùng v i vi c h n ch nh p c vào các t
ng th i ph i t o nên s cân b ng hài hoà dân s
v a và nh , t ng c
h i tho

ng

i m l n thì

ô th , khuy n khích các ô th

u t h th ng d ch v , xây d ng c s h t ng có c s xã

áng….

2.2.2. ô th hóa

m ts n

c trên Th gi i

*Malayxia
Khi m i giành

c


c 81% nhu c u l

ng th c trong n

n n m 1970, Malaysia ã t

c.

giai o n 1971- 1985 trong 3 k

ho ch 5 n m Malaysia ch tr

d ng công nghi p a d ng v i công nghi p ch t o
n

ng xây

c u tiên phát tri n. Nhà

c còn chú tr ng xây d ng các ngành công nghi p n ng nh ch bi n d u m ,

luy n kim và m r ng các c s ch bi n xu t kh u.
m nh

ng th i Malaysia c ng

y

u t vào ngành khai thác và ch bi n d u m nên thu nh p nh xu t kh u

c u tiên phát tri n.
T ng c

thu t,
c u

t o s

ng phát tri n công

ng

u t cho nghiên c u tri n khai ng d ng ti n b khoa h c k

a nhanh ti n b k thu t vào s n xu t, rút ng n th i gian t khâu nghiên
n khâu áp d ng.
Khuy n khích giáo d c ào t o

thu t

phát huy t i a nh ng l i th c a
T

n m 1995- nay, Malaysia

nghi p theo h
nhanh t c

nâng cao dân trí và trình
tn

th a

nông thôn, làm cho nhi u

h nông dân t thu n nông tr thành h kiêm ngành ngh . C c u kinh t nông
thôn Malaysia có s
tham gia ho t

chuy n d ch theo h

ng ti n b , v i 91% s h nông dân

ng công nghi p, d ch v và thu nh p t các ho t

70% t ng thu nh p c a các h

nông dân. Có th hình dung các b

ng này chi m
c i c a CNH

Malaysia theo m t quy trình khép kín nh sau: nông nghi p - công nghi p - công


9

nghi p - nông thôn - nông nghi p. Quy trình ó luôn g n v i m c tiêu gi i phóng
lao

ng nông nghi p chuy n sang công nghi p, t ng s l

V ch

ng pháp t ch c Qu n lý Nhà n
iv in

c ta. Vi c qu n lý

c tr ng:

s h u trong quan h

t ai: Lu t pháp quy

nh quy n s h u tài

s n là b t kh xâm ph m và thiêng liêng, không ai có quy n bu c ng
nh

ng quy n s h u c a mình.

h u c b n: s h u t nhân v
i m là không

t ai và s h u Nhà n

h u thông qua chính sách b i th

c. Tài s n công c ng có

ng h p c n s d ng

c th c hi n r t nghiêm ng t. Vào n m 1992,

c quan tâm t r t s m và

Pháp ã có quy

nh v phân c p

qu n lý, trong ó có s xu t hi n c a m t tác nhân m i r t quan tr ng trong công
tác qu n lý c a Nhà n

c v quy ho ch ó là c p xã. Cho

Pháp v n không ng ng phát tri n, nó liên quan
thi p ngày càng sâu s c c a Nhà n

n nay, Lu t

ô th

n c quy n s h u t nhân và s can

c, các c ng

ng a ph

ng vào công tác qu n lý

t ai, qu n lý quy ho ch ô th .
V công tác qu n lý nhà n

c. Nó cung c p

y

t

c

thông tin v hi n tr ng s

t, ph c v nhi m v quy ho ch, qu n lý và s d ng

t có hi u qu ,

m


b o cung c p thông tin cho ho t
th ng thu

t và b t

ng c a ngân hàng và t o c s xây d ng h

ng s n công b ng.

* Hà lan
Hà Lan là m t qu c gia phát tri n. Ngay t sau chi n tranh th gi i th nh t,
Amsterdam ã b t


“h i nh ng ng

i nông dân

thành ph Amsterdam ã thành l p t ch c g i là

i nông dân

Amsterdam”. Các hi p h i

ô th ” và “hi p h i nh ng ng

n

ng l

ng v i Chính

ph trong vi c duy trì s t n t i c a các khu v

n trong quá trình

TH. Hi p h i

nh ng ng

a ch c ngành c a các khu v

Các khu v


ng loài

ng v t, côn

trùng và cây c ; duy trì “không gian xanh” cho thành ph , làm trong s ch khí h u
thành ph . Vào n m 1995, kho ng 170 nông dân ã t ch c “Di n àn
nông dân vùng

t xám”. H

t dài h n c a vùng
pháp s d ng
tr

ã

a ra nh ng phân tích c a mình v tri n v ng kinh

t này n u ti p t c s n xu t nông nghi p và thay

t. H

ã

i tho i c a
i ph

ng

i tho i tr c ti p v i Chính ph và các t ch c môi


TH s

i s ng nông thôn vào s ng

i, chi m
tt i

oán cho

t 75%. Tính trung bình m i n m có 12 tri u
ô th .


11

Nh v y là m t l

ng l n nhân công ã di chuy n kh i vòng nông thôn l c

h u và hi u qu kém sang thành ph - n i có trình
h n, hi u qu cao h n. Không nh ng b n thân ng
mà gia ình h c ng

tiên ti n h n, n ng su t cao
i lao

ng có m c s ng khá h n

g p khó kh n trong s n xu t nông nghi p, có th trang tr i


ng

c i m, u th c a nông thôn.

i phó v i tình hình trên, nhà n

c Trung Qu c ã coi tr ng ti p t c gi

c ng nguyên t c phát tri n hài hoà, tiên ti n, tránh tình tr ng m r ng ào t các ô
th l n, làn sóng nhân công l u
ng kinh t . T t

ng tràn vào thành ph quá l n, làm xáo tr n ho t

ng chi n l

c

TH c a Trung Qu c nay là: khai thác ti m l c

các thành ph l n, m r ng và xây d ng các thành ph lo i v a, phát tri n có l a
ch n và thích h p các thành ph nh và th tr n.
i v i quá trình TH nông thôn, Trung Qu c ch tr
xí nghi p h

ng tr n theo h

phân công lao
b t ly h

m ng l

t canh tác.

c cho th y TH không

c bó h p trong

a bàn nông thôn. Chúng ta còn ph i phát tri n

i ô th h p lý, xây d ng các ô th có quy mô v a ph i, g n k t v i h th ng

ô th v tinh. Ngay t bây gi , chúng ta ph i g n TH v i quá trình CNH - H H
n

t

c. Khi làm quy ho ch phát tri n m t thành ph c th c n có k ho ch xây d ng
ng b v nhà , k t c u h t ng, h th ng d ch v , h th ng x lý n

c th i…


2.2.3. Tình hình ô th hóa

Vi t Nam

* Th i k t n m 1975

n tr


TH di n ra càng nhanh.

c ã có 150 khu công nghi p

ut ,

n h t tháng 7 n m 2007

c thành l p v i t ng di n tích

t t nhiên

32,3 ngàn ha. Vi c xây d ng các khu công nghi p, khu ô th , xây d ng k t c u h
t ng kinh t - xã h i có vai trò quan tr ng trong quá trình CNH và có tác
n phát tri n nông nghi p và nông thôn nh : t o ra th tr
thúc

y nhanh s chuy n

ng rõ

ng tiêu th nông s n,

i c c u nông nghi p, t o c h i cho vi c ng d ng các

thành t u trong ch n t o gi ng, k thu t canh tác,... hình thành các khu nông nghi p
công ngh cao
t ng tr
thúc


a ph

-V n
bi t c a ng

t nông nghi p b chuy n

ng ng m i h có kho ng 1,5 lao

phát tri n quá nhanh c a ô th

ãv

t

ng m t vi c làm

t kh n ng i u hành c a

ng

ói nghèo và th t nghi p ang di n ra

các ô th . S thi u hi u

i dân kéo theo an ninh xã h i khó ki m soát

- Dân s


h

ng

t ai, khí h u mà

ng. Khai thác l i th này, nông nghi p Hà N i ang

n vi c s n xu t các s n ph m t

i s ng và có kh i l

ng l n. Nông nghi p

ô th Hà N i ang phát tri n hình thành các vành ai nông nghi p khác nhau,
phân bi t b i các m c

a d ng, kh n ng thâm canh, kh n ng thích ng v i

nh ng i u ki n m i c a quá trình TH
2.3. Nh ng nghiên c u v

c

m i vùng.

ô th hóa trên Th gi i và Vi t Nam

Có r t nhi u công trình nghiên c u v các hình thái ô th và quá trình


này thì thành ph ch có m t trung tâm và 5 vùng

ng tâm.

mô hình ô th này là t t c các l nh v c

ng m r ng. “Mô hình thành

ph

a c c”

ch y u tính

c hai nhà

u có xu h

a lý Marris và Ullman

c i m chung c a

a ra vào n m 1945. Mô hình

i các d ng ô th m i phát sinh do s phát tri n c a ph

ng ti n giao

thông. Vào n m 1939, “mô hình phát tri n theo khu v c” do chuyên gia
Hamer Hoyt


ng l n

ây chính là quan


i m phát tri n ô th l y t ng tr

ng kinh t làm tr ng tâm. Tuy nhiên, theo nghiên

c u c a David C. Korkn c n phát tri n ô th l y con ng

i làm trung tâm. Ông cho

r ng “phát tri n là m t ti n trình quá trình qua ó các thành viên c a xã h i t ng
c kh n ng cá nhân và

nh ch c a mình

nh ng thành qu b n v ng và

huy

ng các ngu n l c, t o ra

c phân ph i công b ng nh m c i thi n ch t l

ng

cu c s ng phù h p v i cu c s ng c a h ”.


ng

i h c trong và ngoài n c

các thành ph Vi t Nam. M t s ch

nghiên c u ã

xã h i công dân trong qu n lý môi tr
th , v n

ng ô th …”.

n ti n hành nghiên c u

c gi i thi u nh : vai trò c a

ng ô th , các thành ph n tham gia vào quá

nghèo ói, di dân, tái nh c và quá trình h i nh p cu c s ng m i

ô

ô th .

Nhìn chung, nh ng nghiên c u ch y u t p trung t i hai thành ph l n Hà N i
và TP.HCM. M t s nghiên c u ã phân tích so sánh gi a hai thành ph ho c v i các
n


c áo c a

m i thành ph nh Hà N i, TP.HCM và các thành ph lo i hai nh H i Phòng,
N ng, Hu . Các ch
ho ch, thu h i

n y sinh trong khuôn kh các chính sách ô th , các l nh v c quy

t ai,

n bù và tái nh c ; các chính sách trong l nh v c nhà

cho m c ích xã h i v n là nh ng l nh v c c n
nh ng tác
c u nhà
nh ng ch

ng c a quá

c a xã h i trong th i k

ô th hóa. Môi tr

r t thú v khi so sánh các v n

i nghèo, ng

c nghiên c u sâu h n, nh t là

kinh t , c a t do hóa th tr

tài nghiên c u này ã cung c p c s khoa h c cho các c quan

n vi c ho ch

nh cu c s ng, k ho ch và quá trình phát tri n ô th nói

trên và cu c s ng, quan h phát tri n kinh t - xã h i nói chung. Tháng 11/2004, b
xây d ng ã t ch c các h i ngh nh m trao
xoá ói, gi m nghèo

i chi n l

Vi t Nam, ây là m t chi n l

ang tích c c tri n khai th c hi n.

c phát tri n ô th g n v i
c quan tr ng mà Vi t Nam