ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------0o0----------

DƯƠNG THỊ HẠNH

Tên đề tài:
ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ ĐẾN SỬ DỤNG
ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN THỊ TRẤN BẮC SƠN,
HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN 2010 - 2014

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành

: Địa chính môi trường

Khoa

: Quản lý Tài nguyên

Khóa học

: 2011 – 2015

Thái Nguyên, năm 2015


Giảng viên hướng dẫn : GS TS. Nguyễn Thế Đặng

Thái Nguyên, năm 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------0o0----------

DƯƠNG THỊ HẠNH
Tên đề tài:

ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ ĐẾN SỬ DỤNG
ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN THỊ TRẤN BẮC SƠN,
HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN 2010 - 2014

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành

: Địa chính môi trường

Khoa

: Quản lý Tài Nguyên




iii
DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 4.1. Bản đồ thị trấn Bắc Sơn.................................................................................... 17
Hình 4.2: Lao động thị trấn Bắc Sơn giai đoạn 2010-2014 ............................................ 24
Hình 4.3: Cơ cấu sử dụng tiền bồi thường đất đai của hộ............................................... 42


iv
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

Kí hiệu

Tên viết tắt

CNH

Công nghiệp hoá

ĐTH

Đô thị hoá

HĐH

Hiện đại hoá

TN&MT


PTĐT

Phát triển đô thị

GPMB

Giải phóng mặt bằng


v
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN....................................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................................. ii
DANH MỤC HÌNH ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT ........................................................................ iv
MỤC LỤC ........................................................................................................................... v
Phần 1: MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................................... 1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu..................................................................................................... 2
1.2.1. Mục tiêu tổng quát .................................................................................................... 2
1.2.2. Mục tiêu cụ thể .......................................................................................................... 3
1.3. Ý nghĩa của đề tài ......................................................................................................... 3
Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.................................................................................. 4
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài ............................................................................................ 4
2.1.1. Cơ sở pháp lý ............................................................................................................. 4
2.1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn ......................................................................................... 5
2.2. Thực tiễn đô thị hóa ..................................................................................................... 7
2.2.1. Tình hình đô thị hóa trên thế giới ............................................................................. 7

4.1.3. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên - tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan môi
trường ................................................................................................................................. 25
4.1.4. Tình hình sử dụng đất tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn....... 25
4.2. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lí đất đai trên địa bàn thị trấn
Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn ......................................................................... 29
4.2.1. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lí đất đai tại thị trấn Bắc
Sơn ...................................................................................................................................... 29
4.2.2. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới biến động sử dụng đất và tình
hình sử dụng đất nông nghiệp ........................................................................................... 30
4.3. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới đời sống của người dân trên địa
bàn thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn ..................................................... 35


vii
4.3.1. Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến thu nhập và việc làm của người dân .... 35
4.3.2 Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến đời sống xã hội của người dân .............. 41
4.4. Thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng
đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển của đô thị .......... 45
4.4.1. Thuận lợi .................................................................................................................. 45
4.4.2. Khó khăn.................................................................................................................. 47
4.4.3. Một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với
đất đai và đề xuất các giải pháp trong sử dụng đất, nâng cao đời sống hộ nông dân
trong quá trình đô thị hóa thị trấn Bắc Sơn. ..................................................................... 49
PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................................... 54
5.1. Kết luận ....................................................................................................................... 54
5.2. Một số kiến nghị ......................................................................................................... 56
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................. 58


1


2

Hoà theo xu thế đó, tốc độ phát triển đô thị đã và đang ảnh hưởng mạnh mẽ
tới quá trình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bắc Sơn nói chung và thị trấn Bắc
Sơn nói riêng. Quá trình phát triển đô thị đã làm cho diện tích đất nông nghiệp tại
Thị Trấn có những thay đổi đáng kể: Diện tích đất cho sản xuất nông nghiệp ở khu
vực nông thôn bị thu hẹp dần nhường cho diện tích đất khu đô thị tăng lên nhanh
chóng, quan hệ kinh tế đất đô thị cũng được tiền tệ hóa theo quy luật của kinh tế thị
trường. Quan hệ sử dụng đất đô thị có những phát sinh phức tạp mà nhiều khi đã
vượt ra ngoài tầm kiểm soát của Nhà nước đó là tình trạng tự ý chuyển mục đích sử
dụng đất trái phép, sự quá tải của hạ tầng kỹ thuật đô thị, ô nhiễm môi trường, thiếu
vốn đầu tư… Đặc biệt, đô thị phát triển không đúng định hướng, mục tiêu của Nhà
nước do công tác xây dựng và quản lý quy hoạch chưa tốt. Giá cả đất đô thị trên thị
trường bất động sản có những biến động rất phức tạp, gây ra những khó khăn cho
phát triển kinh tế - xã hội. Do biến động của quan hệ sử dụng đất trong quá trình
phát triển đô thị, tình hình chính trị xã hội cũng có những biểu hiện xấu như:
Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn do đô thị hoá, tình trạng khiếu kiện ngày
càng gia tăng, đặc biệt khiếu kiện trong lĩnh vực đất đai chiếm tỷ lệ lớn.
Xuất phát từ thực tiễn trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý
Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp,
tận tình của thầy giáo GS.TS. Nguyễn Thế Đặng, em tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống
người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm
2010 - 2014”.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu tổng quát
Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và
đời sống người dân để từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản
lý, sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển đô


tháng

năm 2014

Sinh viên

Dương Thị Hạnh


4

Phần 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
2.1.1. Cơ sở pháp lý
2.1.1.1. Các văn bản của Trung ương
- Căn cứ Luật Đất đai ngày 26 tháng 11 năm 2003.
- Căn cứ Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của
Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Đất đai.
- Căn cứ Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của
Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
- Căn cứ Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 08 năm 2009 của Chính
phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư.
- Căn cứ Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 5 năm 2009 của Chính
phủ về việc phân loại đô thị.
- Căn cứ Thông tư số 10/2008/TT-BXD ngày 22 tháng 04 năm 2008 của Bộ
Xây dựng hướng dẫn về đánh giá, công nhận khu đô thị mới kiểu mẫu.
- Căn cứ Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 của

5. Hệ thống công trình hạ tầng đô thị gồm hệ thống công trình hạ tầng xã hội
và hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật:
a) Đối với khu vực nội thành, nội thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ và
có mức độ hoàn chỉnh theo từng loại đô thị.
b) Đối với khu vực ngoại thành, ngoại thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ
mạng hạ tầng và bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển đô thị bền vững.
6. Kiến trúc, cảnh quan đô thị: Việc xây dựng phát triển đô thị phải theo quy
chế quản lý kiến trúc đô thị được duyệt, có các khu đô thị kiểu mẫu, các tuyến phố
văn minh đô thị, có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh thần của dân
cư đô thị, có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu biểu và phù hợp với môi
trường, cảnh quan thiên nhiên.


6

2.1.2.2. Đô thị hóa
Đô thị hóa là một quá trình phát triển về dân số đô thị, số lượng và quy mô đô
thị cũng như về các điều kiện sống theo kiểu đô thị. Trong quá trình ĐTH đều có sự
phát triển về lượng và chất ở các đô thị cũng như các điểm dân cư nông thôn (về cơ
cấu kinh tế, cơ cấu dân cư, cơ cấu tổ chức xã hội và không gian quy hoạch – kiến
trúc, hình thái xây dựng,…).
Các nhà khoa học thuộc nhiều bộ môn đã nghiên cứu quá trình ĐTH và đưa
ra không ít định nghĩa cùng với những định giá về quy mô, tầm quan trọng và dự
báo tương lai của quá trình này.
“Đô thị hóa là tiến trình kinh tế - xã hội thể hiện bằng việc tăng dân thành
thị, tập trung một số lượng lớn con người tại các thành phố, đặc biệt là tại những
siêu đô thị, bằng việc phổ biến lối sống thành thị tới toàn bộ hệ thống dân cư của cả
một vùng rộng lớn.
Siêu đô thị hóa (super-urbanization) là việc tăng dân thành thị một cách
không thể kiểm soát và dẫn đến quá tải cho môi trường thiên nhiên, phá vỡ sự cân

đô thị nhanh, nhanh hơn rất nhiều so với các quốc gia phát triển. Dưới đây là dẫn
chứng về quá trình ĐTH :
Bảng 2.1: Dân số đô thị và tỉ lệ % dân số sống ở khu vực đô thị
năm 1970, 1990 và 2025
Dân số đô thị
(triệu người)

Khu vực

% dân số đô thị

1970

1990

2025

1970

1990

2025

Toàn thế giới

1352

2282

5187


20

44

• Các nước khácCác nước

615

1298

3479

26

36

59

kinh tế phát triển

689

881

1177

67

73

2025

1950

1970

2025

452

698

1177

54,3

67

84

7,5

13

27

74,6

84


Bắc Mỹ

106,1

167

307

63,9

74

85

Liên Xô

62,4

133

277

41,5

57

----

nước kinh tế phát triển
Úc- Niudilân

* Thời kì hậu công nghiệp
Sự phát triển của công nghệ tin học đã làm thay đổi cơ cấu sản xuất và
phương thức sinh hoạt của đô thị. Không gian đô thị có cơ cấu tổ chức phức tạp,
quy mô lớn. Hệ thống dân cư đô thị phát triển theo cụm và chuỗi.( Cẩm Bá Thường,
2009) [9]
Tổng quan về quá trình đô thị hóa ở Việt Nam:
Từ năm 1990 các đô thị Việt Nam bắt đầu phát triển, lúc đó cả nước mới có
khoảng 500 đô thị lớn nhỏ (tỷ lệ đô thị hóa vào khoảng 17-18%), đến năm 2000 con
số này lên 649 và năm 2003 là 656 đô thị. Tính đến nay, cả nước đã có 770 đô thị
bao gồm:
- 2 đô thị đặc biệt: TP hồ Chí Minh, Hà Nội
- 15 đô thị loại I như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế…
- 16 đô thị loại II, 45 đô thị loại III, 66 đô thị loại IV và 626 đô thị loại IV
Tỷ lệ dân số đô thị hiện nay 35%,theo quy hoạch phát triển đến năm 2020 tỷ
lệ đó là 45% , Bộ xây dựng dự báo tyur lệ đô thị hóa của Việt Nam vào năm 2025
chiếm 50% dân số đô thị cả nước,tưng đương với số dân cư sinh sống tại đô thị
chiếm khoảng 52 triệu người.


ii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Dân số đô thị và tỉ lệ % dân số sống ở khu vực đô thị năm 1970, 1990 và
2025 ...................................................................................................................... 7
Bảng 2.2: Dân số đô thị ở các nước kinh tế phát triển qua các năm ................................ 8
Bảng 4.1: Cơ cấu hiện trạng sử dụng đất thị trấn Bắc Sơn năm 2014 ........................... 26
Bảng 4.2: Tình hình biến động đất đai của thị trấn Bắc Sơn từ năm 2010 đến năm
2014 .................................................................................................................... 31
Bảng 4.3: Kết quả giao đất ở thị trấn Bắc Sơn giai đoạn 2010 – 2014 .......................... 32
Bảng 4.4: Diện tích, cơ cấu đất nông nghiệp đến năm 2014 ......................................... 34

các thành phố Việt Nam. Một số chủ đề nghiên cứu đã được giới thiệu như: Vai trò của
xã hội công dân trong quản lý môi trường đô thị, các thành phần tham gia vào quá độ đô
thị, vấn đề nghèo đói, di dân, tái định cư và quá trình hội nhập cuộc sống mới ở đô thị.
Nhìn chung, những nghiên cứu chủ yếu tập trung tại hai thành phố lớn Hà Nội
và TP.HCM. Một số nghiên cứu đã phân tích so sánh giữa hai thành phố hoặc với các
nước láng giềng. Thế nhưng, cách tiếp cận và cấp độ quan sát của nhiều ngành khiến
cho các dữ liệu được nghiên cứu và phổ biến ở Việt Nam bị phân tán.
Phát triển để trở thành nước công nghiệp, các đô thị Việt Nam đang gợi ra nhiều
hướng nghiên cứu đòi hỏi các cấp độ quan sát và tiếp cận phân tích khác nhau. Trong
công trình “Đô thị Việt Nam trong thời kỳ quá độ” đã gợi mở nhiều chủ đề rất đáng quan
tâm: cần nghiên cứu có hệ thống về quá độ đô thị để làm nổi bật những nét độc đáo của
mỗi thành phố như: Hà Nội, TP.HCM và các thành phố loại hai như Hải Phòng, Đà
Nẵng, Huế. Các chủ đề nảy sinh trong khuôn khổ các chính sách đô thị, các lĩnh vực quy


12

hoạch, thu hồi đất đai, đền bù và tái định cư; các chính sách trong lĩnh vực nhà ở đô thị
cho mục đích xã hội vẫn là những lĩnh vực cần được nghiên cứu sâu hơn, nhất là đối với
những tác động của quá độ kinh tế, của tự do hóa thị trường nhà ở và triển vọng về nhu
cầu nhà ở của xã hội trong thời kỳ đô thị hóa. Môi trường đô thị, di dân và nghèo đói là
những chủ đề rất thú vị khi so sánh các vấn đề môi trường với tình trạng di cư và nghèo
đói; giao thông đô thị và sự an toàn: Phương tiện đi lại, các tệ nạn luôn là vấn đề lớn của
người nghèo, người thu nhập thấp và cũng là gánh nặng cho hệ thống y tế.
Những đề tài nghiên cứu này đã cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan
liên quan đến việc hoạch định cuộc sống, kế hoạch và quá trình phát triển đô thị nói
trên và cuộc sống, quan hệ phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Tháng 11/2004, bộ
xây dựng đã tổ chức các hội nghị nhằm trao đổi chiến lược phát triển đô thị gắn với
xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam, đây là một chiến lược quan trọng mà Việt Nam
đang tích cực triển khai thực hiện.


14

3.3.1.3. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên - tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan
môi trường
3.3.1.4. Tình hình sử dụng đất tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
- Tình hình sử dụng đất tại thị trấn Bắc Sơn
3.3.2. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lý, biến động sử
dụng đất trên địa bàn thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
- Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lí đất của thị trấn Bắc
Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.
- Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới biến động sử dụng đất và
tình hình sử dụng đất nông nghiệp
- Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới cơ cấu đất nông nghiệp
3.3.3. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới đời sống của người dân
trên địa bàn thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
3.3.3.1. Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến thu nhập và việc làm của người dân
i) Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến thu nhập của người dân
ii) Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến việc làm của người dân
3.3.3.2. Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến đời sống xã hội của người dân
i) Ảnh hưởng đến đời sống hộ gia đình
ii) Ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội khác
3.3.4. Thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý,
sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển
của đô thị.
3.4. Phương pháp nghiên cứu
3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu số liệu
Thu thập các thông tin, tài liệu, số liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu,
bao gồm:
- Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp: Số liệu thứ cấp được thu

+ Nhóm thông tin chung về hộ nông dân được điều tra.
+ Nhóm thông tin về tình hình sử dụng đất và sản xuất nông nghiệp của hộ
nông dân.
+ Nhóm thông tin về tình hình đời sống, việc làm của hộ nông dân.
+ Các câu hỏi mở về ý kiến đánh giá về tình hình đời sống, việc làm của hộ
nông dân.


iii
DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 4.1. Bản đồ thị trấn Bắc Sơn.................................................................................... 17
Hình 4.2: Lao động thị trấn Bắc Sơn giai đoạn 2010-2014 ............................................ 24
Hình 4.3: Cơ cấu sử dụng tiền bồi thường đất đai của hộ............................................... 42