I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

TR

LÊ TH CHÂM ANH
Tên

tài:
“ ÁNH GIÁ HI N TR NG VÀ

NÂNG CAO HI U QU S
TRÊN

D NG

XU T GI I PHÁP
T S N XU T NÔNG NGHI P

A BÀN XÃ V N L NG – HUY N

NG H

T NH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

LÊ TH CHÂM ANH
Tên

tài:
“ ÁNH GIÁ HI N TR NG VÀ

NÂNG CAO HI U QU S
TRÊN

D NG

XU T GI I PHÁP
T S N XU T NÔNG NGHI P

A BÀN XÃ V N L NG – HUY N

NG H

T NH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LU N T T NGHI P
H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
L p
Khóa h c
Gi ng viên h ng d n

IH C


ng H ,

t nh Thái Nguyên v i

tài: “ ánh giá hi n tr ng và

xu t gi i pháp nâng

cao hi u qu s d ng

t s n xu t nông nghi p trên

a bàn xã V n L ng,

huy n

ng H , t nh Thái Nguyên”.

Khóa lu n

c hoàn thành nh s quan tâm giúp

Quan, t ch c và nhà tr

c a các

ng. Tôi xin chân thành c m n tr

Nông Lâm Thái Nguyên, n i ã ào t o, gi ng d y, giúp
trình h c t p, nghiên c u t i nhà tr


th y, cô giáo trong khoa Qu n Lý Tài Nguyên,

Tài Nguyên và Môi Tr

ng

ng. Tôi xin chân thành c m n cô giáo

t n tình trong su t th i gian nghiên c u

c m n s giúp

nv,c

tôi trong quá trình nghiên

ng. Tôi xin bày t lòng c m n sâu s c t i b n bè và

ng viên, giúp

tôi th c hi n

tài này.

Tuy nhiên, do h n ch v ngu n t li u và kh n ng nghiên c u c a b n
thân cho nên báo cáo này s không tránh kh i nh ng khi m khuy t c n
góp ý, s a ch a.Kính mong
c


Chi phí trung gian

GTSX

Giá tr s n xu t

GTGT

Giá tr gia t ng

HTX

H p tác xã

KT - XH

Kinh t - xã h i

L

Lao

LUT

Land Use Type (Lo i hình s d ng

STT

S th t



c i m c a các LUT tr ng cây hàng n m ....................... 31

B ng 4.5: Hi u qu kinh t các lo i cây tr ng chính ...................................... 34
B ng 4.6: Hi u qu kinh t c a LUT chè........................................................ 35
B ng 4.7: Hi u qu xã h i c a các LUT chính ............................................... 37
B ng 4.8: Hi u qu môi tr

ng c a các LUT chính ....................................... 39


iv

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 4.1: Bi u

c c u các lo i

t xã V n L ng n m 2014 ...................... 27


v

M CL C
PH N 1. M

U .......................................................................................... 1

1.1. Tính c p thi t c a


ng s d ng

t .. 9

2.2. C s th c ti n ......................................................................................... 11
2.2.1. S l

c v tình hình s d ng

t nông nghi p trên th gi i ................. 11

2.2.2. S l

c v tình hình s d ng

t nông nghi p

2.2.3. Tình hình s d ng
PH N 3.

IT

t trên a bàn huy n

NG, N I DUNG VÀ PH

Vi t Nam ................. 12

ng H , t nh Thái Nguyên....... 13


ng pháp k th a nh ng tài li u có liên quan................................. 16

3.4.3. Ph

ng pháp phân tích, x lý s li u .................................................... 16

3.4.4. Ph

ng pháp t ng h p, so sánh ............................................................ 17


vi

3.4.5. Ph

ng pháp xác

nh các

c tính

t ai ........................................... 17

3.4.6. Ph

ng pháp ánh giá hi u qu c a các lo i hình s d ng

3.4.7. Ph


4.2.3. Các lo i hình s d ng

t ...................................................................... 30

4.2.4. Mô t các lo i hình s d ng
4.3. ánh giá hi u qu s d ng

t ............................................................ 31

t nông nghi p trên a bàn xã V n L ng ........ 33

4.3.1. Hi u qu v kinh t ............................................................................... 33
4.3.3. Hi u qu v môi tr

ng ........................................................................ 38

4.4. L a ch n và nh h ng s d ng các lo i hình s d ng

t xã V n L ng ...... 40

4.4.1. Nguyên t c l a ch n.............................................................................. 40
4.4.2. Tiêu chu n l a ch n .............................................................................. 40
4.4.3. L a ch n và
4.5.

nh h

ng các lo i hình s d ng

xu t gi i pháp nh m nâng cao hi u qu s d ng

a bàn phân

b các khu dân c , xây d ng các c s kinh t , v n hoá, xã h i, an ninh và
qu c phòng.
t ai là i u ki n v t ch t c n thi t cho s t n t i c a b t k m t ngành
s n xu t nào: nông, lâm, ng nghi p, công nghi p, giao thông, xây d ng…
nh ng vai trò c a
nghi p,

t

i v i m i ngành không gi ng nhau. Trong s n xu t nông

t là t li u s n xu t ch y u và

Vi t Nam

c bi t không gì thay th

n nay c b n v n là m t n

c.

c nông nghi p. Nông nghi p,

nông thôn, nông dân Vi t Nam ã, ang và s có m t v trí quan tr ng trong
n n kinh t c a

tn



tn

c bi t là

i

c, s c ép v s gia
t

t tr ng tr t. Vì v y vi c

t hi u qu cao trên c ba m t: kinh t , xã h i và môi

ng v a mang tính th i s , v a mang tính chi n l

c lâu dài

iv im i

qu c gia.
Là xã mi n núi c a huy n
thu n l i

ng H , xã V n L ng có nhi u i u ki n

phát tri n hoàn thi n c v công – nông nghi p và d ch v . Tuy

nhiên, nông nghi p v n là ngành s n xu t chính c a vùng v i h n 70% dân s
ho t


t nông nghi p c a xã. Bên c nh ó, nhu c u l

th c ph m l i t ng nhanh do s gia t ng dân s t o ra s c ép
Xu t phát t ý ngh a th c ti n và nhu c u s d ng
c a ban ch nhi m khoa Qu n Lí Tài Nguyên - tr

ng

iv i
t,

i

ng th c,
t canh tác.

cs

ng ý

i h c Nông Lâm

Thái Nguyên em ti n hành nghiên c u

tài: “ ánh giá hi n tr ng và

xu t

gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng


ó

t nông nghi p trên các ph ng

xu t ph ng h ng và m t s gi i

t nông nghi p c a a ph

ng.

1.2.2. M c tiêu c th
- ánh giá

c hi u qu s d ng

nhiên, KT–XH c a xã V n L ng, huy n
- Thu th p
quan

y

các s li u v

n ánh giá hi u qu s d ng
-

xu t

t trên a bàn xã phù h p v i i u ki n t


ánh giá hi u qu s d ng

c nh ng gi i pháp s d ng

t

t nông nghi p t

t hi u qu cao.

ó

xu t


4

PH N 2
T NG QUAN TÀI LI U
2.1. C s khoa h c
2.1.1. Khái ni m và vai trò c a

t ai

*Khái ni m chung:
t là m t ph n c a v Trái

t, nó là l p ph l c



ng t ng h p c a n m y u t là: Khí h u, á m ,

hình, sinh v t và th i gian.
phát tri n. (Nguy n Th

a

t xem nh m t th s ng nó luôn v n

ng và

ng – Nguy n Th Hùng (1999), giáo trình

t, Nhà

xu t b n Nông nghi p [2]).
Theo các nhà kinh t , th nh
ai là ph n trên m t c a v trái

ng và quy ho ch Vi t Nam cho r ng: “
t mà

ó cây c i có th m c

Nh v y ã có r t nhi u khái ni m và
khái ni m chung nh t có th hi u:
theo chi u th ng
nh


t là s k t h p

a hình, th y v n, th m th c v t v i các thành ph n khác,

ng gi vai trò quan tr ng và có ý ngh a to l n

xu t c ng nh cu c s ng xã h i c a loài ng

i.

i v i ho t

ng s n


5

* Khái ni m v

t nông nghi p:

t nông nghi p là

t s d ng vào m c ích s n xu t, nghiên c u, thí

nghi m v nông nghi p, lâm nghi p, nuôi tr ng th y s n, làm mu i và m c
ích b o v , phát tri n r ng: Bao g m
nghi p,

t nuôi tr ng th y s n,


iv i

ng trong quá trình s n

ng hay ph

ng ti n lao

ng

tr ng tr t, ch n nuôi…).

Trong nông nghi p ngoài vai trò là c s không gian
n ng

i.

t ai là y u t tích c c c a quá trình s n xu t là i u ki n v t

ng th i là

(S d ng

t lâm

t còn có hai ch c

c bi t quan tr ng:
- Là

t và quan i m s d ng

2.1.2.1. Khái ni m s d ng
S d ng
i -

t. Trong t t c

t m i có ch c n ng

ng V n Hinh và CS, 2003) [4].

2.1.2. S d ng

ng

ng

t

t

t là h th ng các bi n pháp nh m i u hòa m i quan h

t trong t h p các ngu n tài nguyên thiên nhiên khác và môi


6

tr


và

i s ng c n c n c vào thu c tính t nhiên c a

nh, vi c s d ng

t theo yêu c u c a s n xu t
t ai. V i vai trò là

nhân t c a s c s n xu t, các nhi m v và n i dung s d ng
hi n

ng h

t ai

c th

các khía c nh sau:
- S d ng

gian s d ng

t h p lý v không gian, hình thành hi u qu kinh t không
t.

- Phân ph i h p lý c c u

t ai trên di n tích

ng tr c ti p

c, khí h u, th i ti t,

ánh giá úng i u ki n t nhiên, trên c s
nh h

a hình, th nh

ng, ...)

n s n xu t nông nghi p, các y u t này là tài nguyên

sinh v t t o nên sinh kh i. Vì v y, khi xác

ch l c phù h p,

t

i u ki n t nhiên:

i u ki n t nhiên ( t, n
có nh h

n vi c s d ng

ng

nh vùng nông nghi p hoá c n
ó xác


ây là nh ng

ng s n xu t, v th i ti t, v

ng và th hi n nh ng d báo thông minh và s c s o. L a

ng k thu t, l a ch n ch ng lo i và cách s d ng các

nh m

t các m c tiêu s d ng

t

thu t

c bi t có ý ngh a quan tr ng trong quá trình khai thác

u vào

ra. Nh v y, nhóm các bi n pháp k

chi u sâu và nâng cao hi u qu s d ng

t ai theo

t nông nghi p.

* Nhóm các y u t kinh t t ch c: Nhóm y u t này bao g m:


th c h p tác trong nông nghi p, xác l p m t h th ng t ch c s n xu t phù
h p và gi i quy t t t m i quan h gi a các hình th c ó.
* Nhóm các y u t xã h i: Nhóm y u t này bao g m:
- H th ng th tr
tr

ng và s hình thành th tr

ng nông s n ph m. Ba y u t ch y u nh h
t là n ng su t cây tr ng, h s quay vòng

vào và tiêu th s n ph m

ng
ng

t nông nghi p, th
n hi u qu s d ng

t và th tr

ng cung c p

u

u ra.

- H th ng chính sách.
-S

hi u qu s n xu t, c i t o và b o v ngu n dinh d
ai

ng t

t.

mb o

t

c s d ng lâu dài, không b thoái hóa và không b suy gi m kh n ng

cung c p các ch t c n thi t cho cây tr ng c a
nh cho th h t

t trong th h hi n t i c ng

ng lai.

* Nh ng ch tiêu c th cho nông nghi p b n v ng là:
- Th a mãn nhu c u c b n cho th h v s l

ng, ch t l

ng và các s n

ph m nông nghi p khác.
- Cung c p lâu dài vi c làm,
nh ng ng

c cho là b n v ng ph i

t

c 3 yêu c u: b n

v ng v m t kinh t , b n v ng v m t xã h i, b n v ng v m t môi tr ng.
* Nh ng nguyên t c
- Duy trì, nâng cao s n l

c trong s d ng

t ai b n v ng:

ng (Hi u qu s n xu t);

- Gi m t i thi u m c r i ro trong s n xu t (An toàn);
- B o v tài nguyên thiên nhiên và ng n ch n s thoái hóa
- Có hi u qu lâu dài;

t, n

c;


9

c xã h i ch p nh n.

-

màu m c a

i dân.

ng: Các lo i hình s d ng

t, ng n ch n s thoái hóa

t ph i b o v

t và b o v môi tr

ng

sinh thái.
2.1.3. V n

hi u qu s d ng

2.1.3.1. Hi u qu s d ng

t nông nghi p và

nh h

ng s d ng

t

t nông nghi p

c lo i hình s

t có hi u qu kinh t cao.
- Hi u qu v xã h i: Hi u qu v m t xã h i trong s d ng

nghi p ch y u
di n tích

c xác

nh b ng kh n ng t o vi c làm trên m t

t nông
nv

t nông nghi p.

- Hi u qu v môi tr
ng c a môi tr

ng

ng: Hi u qu v môi tr

i v i ho t

c bi t là s n xu t nông nghi p

ng là xem xét s ph n



v t nuôi có t su t hàng hoá cao, t ng s c c nh tranh và h

ng t i xu t kh u .

- Trên quan i m phát tri n h th ng nông nghi p, th c hi n s d ng
nông nghi p theo h

t

ng t p trung chuyên môn hoá, s n xu t hàng hoá theo

h ng ngành hàng, nhóm s n ph m, th c hi n thâm canh toàn di n và liên t c.
Thâm canh cây tr ng, v t nuôi v a
t nông nghi p v a

m b o nâng cao hi u qu kinh t s d ng

m b o phát tri n m t n n nông nghi p n nh.

- Nâng cao hi u qu s d ng

t nông nghi p trên c s th c hi n “ a

d ng hoá” hình th c s h u, t ch c s d ng
cây tr ng v t nuôi, chuy n
và b o v môi tr

i c c u cây tr ng v t nuôi phù h p v i sinh thái



+ Ti t ki m, làm giàu

t nông nghi p

+ B o v môi tr

t

2.1.3.2.

nh h
nh h

ng

ng s d ng

ng s d ng

s d ng lâu dài.
t nông nghi p

t nông nghi p là xác

t nông nghi p theo i u ki n t nhiên,
xã h i, th tr

ng…


nh m t c c u s n xu t nông nghi p trong ó c c u cây tr ng, c c u

xác

v t nuôi phù h p v i i u ki n sinh thái c a vùng lãnh th .Trên c s nghiên
c u h th ng cây tr ng và các m i quan h gi a chúng v i môi tr
nh h

ng s d ng

* Các c n c
-

c i m

- Tính ch t

ng

t phù h p v i i u ki n t ng vùng.
nh h

ng s d ng

a lý, th nh

t:

ng.


2.2.1. S l

c v tình hình s d ng

t nông nghi p trên th gi i

T ng di n tích b m t c a toàn th gi i là 510 tri u km2 trong ó
d

ng chi m 361 tri u km2 (71%), còn l i là di n tích l c

i

a ch chi m 149

tri u km2 (29%). B c bán c u có di n tích l n h n nhi u so v i Nam bán c u.
Toàn b qu

t có kh n ng s n xu t nông nghi p trên th gi i là 3.256 tri u

ha, chi m kho ng 22% t ng di n tích
th gi i

c phân b không

t li n. Di n tích

u: Châu M chi m 35%, Châu Á chi m 26%,

Châu Âu chi m 13%, Châu Phi chi m 6%. Bình quân

-

t có n ng su t cao: 14%

-

t có n ng su t trung bình: 28%

-

t có n ng su t th p: 58%

Ngu n tài nguyên

t trên th gi i hàng n m luôn b gi m,

c bi t là

t nông nghi p m t i do chuy n sang m c ích s d ng khác. M t khác
dân s ngày càng t ng, theo
tri u ng

c tính m i n m dân s th gi i t ng t 80 - 85

i. Nh v y, v i m c t ng này m i ng

t nông nghi p m i

l



d ng là 4508,6 nghìn ha, chi m 13,62% t ng di n tích t

nhiên. Hi n tr ng s d ng
li u sau :

t ai c a Vi t Nam

c th hi n qu b ng s


13

B ng 2.1. C c u

t ai theo m c ích s d ng c a Vi t Nam n m 2009

STT

Lo i

Di n tích
(nghìn ha)
33105,1
25127,3
9598,8
6282,5
4089,1
58,8
2134,6


1
1.1
1.1.1
1.1.1.1
1.1.1.2
1.1.1.3
1.1.2
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.3
1.4
1.5
2
3

Di n tích

(Ngu n: T ng c c th ng kê)
t bình quân u ng i Vi t Nam thu c lo i th p c a th

gi i. Ngày nay v i áp l c v dân s và t c
ta ngày càng gi m,
b o l

C c u
(%)
100,0

t nông nghi p ngày càng

gi m ang là m t áp l c r t l n. Do ó vi c s d ng hi u qu ngu n tài
nguyên

t nông nghi p càng tr nên quan tr ng

2.2.3. Tình hình s d ng

t trên a bàn huy n

ng H là m t huy n mi n núi n m

iv in

c ta.

ng H , t nh Thái Nguyên
phía

ông B c c a t nh Thái

Nguyên v i t ng di n tích t nhiên là 45.524 ha. Theo s li u th ng kê
n m 2014, hi n tr ng s d ng
s li u sau:

t c a huy n

ng H


1.2
t r ng s n xu t
1.2.1
1.2.2
R ng phòng h
1.2.3
R ng c d ng
t nuôi tr ng th y s n
1.3
t nông nghi p khác
1.4
t phi nông nghi p
2
t
2.1
t t i nông thôn
2.1.1
t t i ô th
2.1.2
t chuyên dùng
2.2
t tr s , c quan, công trình s
2.2.1
nghi p
át qu c phòng
2.2.2
t an ninh
2.2.3
t s n xu t kinh doanh
2.2.4

RSX
RPH
RDD
NTS
NKH
PNN
OTC
ONT
ODT
CDG
CTS
CQP
CAN
CSK
CCC
TTN
NTD
SMN
PNK
CSD
BCS
DCS
NCS

ng huy n

C c u
Di n
tích (ha)
(%)

817
1,80
112
0,25
2.738
6,01
16
0,04
501
1
771
1.450
16
63
969
4
3.030
381
614
2.035
ng H )

1,1
0
1,69
3,19
0,04
0,14
2,14
0


t ai ph c v s n xu t nông nghi p.

- i u ki n t nhiên, KT – XH và t p quán s n xu t.
3.1.2. Ph m vi nghiên c u
Các lo i hình s d ng
L ng, huy n

a bàn xã V n

ng H , t nh Thái Nguyên.

3.2. Th i gian và

a i m nghiên c u

- Th i gian: T 5/2/2015
-

t s n xu t nông nghi p trên

a i m: Huy n

n 30/4/2015

ng H , t nh Thái Nguyên

3.3. N i dung nghiên c u
-



i bàn xã V n L ng.

t thích h p.

xu t các gi i pháp nh m nâng cao hi u qu s d ng

t.

ng pháp nghiên c u
ng pháp i u tra thu th p s li u

* Thu th p s li u th c p: Thu th p thông tin, s li u có s n (nh
ki n t nhiên, KT – XH; hi n tr ng s d ng
qu s d ng

i u

t ai; các ch tiêu ánh giá hi u

t…) t các c quan, phòng ban chuyên môn c a huy n

ng


16

H , UBND xã V n L ng; các công trình nghiên c ukhoa h c, sách, báo, t p
chí, Internet… có liên quan.
* Thu th p s li u s c p:


ng

i dân (PRA):
i dân trao

i

a ra nh ng khó kh n, nguy n v ng nh m c i thi n
a ph

ng… S d ng ph

ng pháp PRA

thu

th p s li u ph c v vi c phân tích hi n tr ng, hi u qu các lo i hình s d ng
t và

a ra các gi i pháp trong s d ng

t nông nghi p nh m

m b o tính

th c t , khách quan.
Trên
ng


ng pháp phân tích, x lý s li u

Nh ng s li u sau khi i u tra thu th p s

c ch n l c, x lý tính toán

d a vào s h tr c a các ph n m m nh Microsoft ofice excel ho c máy tính
c m tay.


17

3.4.4. Ph

ng pháp t ng h p, so sánh

Nh ng s li u ã

c x lý s

c t ng h p d

i nhi u d ng khác

nhau, ch y u là d ng b ng; so sánh v i nh ng s li u, tài li u nghiên c u ã
có

rút ra nh n xét, k t lu n.

3.4.5. Ph

ng

a.

ng pháp vê giun.

t, kho nh

tv i

a hình,

av t

xung quanh:
+ B ng ph ng,

cao trung bình: Vàn (ký hi u =)

+ B ng ph ng, h i cao: Vàn cao (ký hi u )
+ N u th p tr ng: Vàn th p (ký hi u

)

+ B c thang: BT
3.4.6. Ph

ng pháp ánh giá hi u qu c a các lo i hình s d ng

t


ng/ha/n m

- Giá tr s n xu t (GTSX): là toàn b giá tr s n ph m v t ch t và d ch v
c t o ra trong m t chu k s n xu t trên m t

n v di n tích.