ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ VĂN THỦY

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ
TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN LỘC HÀ, TỈNH HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ VĂN THỦY

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ
TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN LỘC HÀ, TỈNH HÀ TĨNH
Ngành: Quản lý đất đai
Mã ngành: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Thị Thanh Thủy


nguyên và Môi trường và Ban Bồi thường, GPMB huyện Lộc Hà đã tạo nhiều điều
kiện, cung cấp những số liệu, thông tin cần thiết và giúp đỡ tôi trong quá trình làm
báo cáo luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên khích
lệ và giúp đỡ tôi hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu./.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2017
Học viên

Lê Văn Thủy


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN....................................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................................ ii
MỤC LỤC................................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG..................................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC HÌNH ..................................................................................................... viii
MỞ ĐẦU ................................................................................................................................... 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài ..................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu .......................................................................................2
1.2.1. Mục tiêu tổng quát ........................................................................... 2
1.2.2. Mục tiêu cụ thể ................................................................................ 2
1.3. Ý nghĩa của đề tài ...........................................................................................3
1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học .................................. 3
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn ............................................................................. 3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .................................................................................. 4
1.1. Tổng quan về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hiện hành ..........4

3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội huyện Lộc Hà ...................33
3.1.1. Điều kiện tự nhiên ......................................................................... 33
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................... 38
3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến
việc sử dụng đất đai ................................................................................. 42
3.1.4. Công tác quản lý đất đai của nhà nước trên địa bàn huyện Lộc Hà ..... 43
3.1.5. Hiện trạng sử dụng đất và cơ cấu sử dụng đất của huyện Lộc Hà ..... 46
3.2. Kết quả bồi thường và giải phóng mặt bằng tại hai dự án được lựa chọn
nghiên cứu ...........................................................................................................49
3.2.1. Khái quát về dự án nâng cấp, mở rộng đường Tỉnh lộ 9, đoạn từ cầu Hộ Độ
đến trung tâm huyện Lộc Hà ................................................................... 49
3.2.2. Khái quát về dự án xây dựng kết cấu hạ tầng để đấu giá đất dọc tuyến đường
70m huyện Lộc Hà .................................................................................. 50
3.2.3. Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước
thu hồi đất tiến hành ở 02 dự án ............................................................... 51
3.3. Ảnh hưởng của các chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đến sinh kế
của người dân.......................................................................................................60
3.3.1. Kết quả chi tiết điều tra, phỏng vấn các hộ dân về tình hình thu hồi đất,
bồi thường và hỗ trợ tại 02 dự án ............................................................. 60
3.3.2. Ảnh hưởng của dự án đến quỹ đất sản xuất nông nghiệp .................. 62
3.3.3. Thay đổi về thu nhập...................................................................... 62


v
3.4. Đề xuất phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công
tác bồi thường GPMB ..........................................................................................65
3.4.1. Giải pháp về chính sách ................................................................. 65
3.4.2. Giải pháp về tổ chức thực hiện ....................................................... 65
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................................. 67
1. Kết luận ............................................................................................................67


TW:

Trung ương

UBND:

Ủy ban nhân dân

QĐ-UBND:

Quyết định của Ủy ban nhân dân

GCNQSDĐ:

Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất

TĐC:

Tái định cư

HĐH:

Hiện đại hóa

XHCN:

Xã hội chủ nghĩa

HT:

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Bản đồ huyện Lộc Hà .............................................................. 33
Hình 3.1. Cơ cấu sử dụng đất huyện Lộc Hà năm 2016 .......................... 46
Hình 3.2: Chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất huyện Lộc Hà ...................... 48


1

MỞ ĐẦU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là tư
liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được đối với các ngành sản xuất nông
- lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là nền tảng
cho sự sống của con người và nhiều sinh vật khác, là địa bàn phân bổ các khu dân cư,
kinh tế -xã hội và An ninh quốc phòng.
Theo quy định của Luật đất đai thì Công tác giải phóng mặt bằng là một trong
những nhiệm vụ quan trọng góp phần thúc đẩy thu hút đầu tư, phát triển kinh tế. Trong
quá trình phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đầu tư xây dựng các công
trình, các dự án vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện việc thu
hồi đất, đồng thời thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để đảm bảo ổn
định đời sống và sản xuất cho người dân có đất bị thu hồi, người dân có điều kiện
sinh sống, sản xuất kinh doanh bằng và tốt hơn trước, đó là chủ trương đúng đắn của
Đảng và Nhà nước. Để thực hiện chủ trương đó, Luật Đất đai năm 2003 và mới nhất
là Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định cụ thể trình tự, nguyên tắc và về
chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án sử
dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát
triển kinh tế xã hội; nhằm cụ thể chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho
người dân có đất bị thu hồi, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 47/2014/NĐ-CP
ngày 15 tháng 5 năm 2014 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước

1.2.1. Mục tiêu tổng quát
Đánh giá kết quả của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và công tác tái
định cư của một số dự án trên địa bàn huyện Lộc Hà trên cơ sở đó đề xuất một số giải
pháp để hoàn thiện công tác này tại địa phương.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Tình hình thực hiện Công tác quản lý đất đai của huyện Lộc Hà
- Kết quả thực hiện chính sách bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất tại
hai dự án đầu tư trên địa bàn nghiên cứu.
- Đánh giá ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt
bằng đến sinh kế của các hộ dân bị thu hồi đất.
- Đề xuất một số giải pháp.


3
1.3. Ý nghĩa của đề tài
1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
Qua nghiên cứu thực hiện đề tài giúp nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ
năng của mình, từ đó vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn, đồng thời
bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu
khoa học cho bản thân.
Đề tài nghiên cứu về công tác BT&GPMB và tái định cư là một lĩnh vực nhạy
cảm, mang tính nổi cộm trong quá trình thực hiện, song kết luận của đề tài sẽ là tiền
đề và là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có
thể đưa ra những giải pháp hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu
quả quá trình CNH - HĐH.
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho
nhà trường, khoa và học viên các khóa tiếp theo trong ngành quản lư đất đai.
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Thông qua nghiên cứu đề tài để giúp tìm ra được những thuận lợi và khó khăn
của công tác tái định cư để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy

định số 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục


5
bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất
đai.
b. Giai đoạn từ 01 tháng 7 năm 2014 đến nay:
- Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013 (công bố ngày 9 tháng 12
năm 2013 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2014).
- Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về Quy định chi
tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;
- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định về bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;
- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về
giá đất;
- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và
Môi trường về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu
hồi đất;
- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi
trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;
1.1.2. Các văn bản pháp quy của tỉnh Hà Tĩnh có liên quan đến công tác Bồi
thường, GPMB
- Quyết định số 07/2010/QĐ-UBND ngày 16/3/2010 của UBND tỉnh Hà Tĩnh
ban hành Quy định chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn Hà Tĩnh.
- Quyết định số 11/2011/QĐ-UBND ngày 16/6/2011 của UBND tỉnh Hà Tĩnh
về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 07/2010/QĐ-UBND ngày 16/3/2010 của
UBND tỉnh.
- Quyết định số 75/2014/QĐ-UBND ngày 03/11/2014 của UBND tỉnh Hà Tĩnh

sản xuất tại khu tái định cư.
TĐC trong trường hợp bị thu hồi đất là TĐC bắt buộc. Đây là một trong những
kết quả của hoạt động thu hồi đất mà trong đó những người bị ảnh hưởng buộc phải
di chuyển đến một nơi ở mới để xây dựng lại cuộc sống, khôi phục thu nhập và các
hoạt động sinh kế khác. [26].


7
1. 1.3.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB
- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với các
điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội
thành, mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản
trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định. Đối với khu vực ven
đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, nghành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản
xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ… quá
trình GPMB cũng có đặc trưng riêng của nó. Đối với khu vực ngoại thành, hoạt động
sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng được tiến
hành với những đặc điểm riêng biệt. Do vậy, quá trình bồi thường GPMB cũng mang
những đặc điểm riêng biệt của từng dự án.
- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời
sống kinh tế xã hội đối với mọi người dân. Đối với từng vùng nông thôn thì đất đai là tư
liệu sản xuất không thể thiếu trong các hoạt động sản xuất nông nghiệp, dẫn đến công
tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn. Việc hỗ trợ nghề
nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này. Mặt khác, cây trồng, vật
nuôi trên vùng đất đó cũng đa dạng không được tập trung một loại cây trồng, vật nuôi
nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường.
1.1.3.3. Một số yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB.
Dự án được thi công nhanh hay chậm đó là do công tác bồi thường GPMB và
có rất nhiều yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB, như:
- Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy

định của Luật Đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết
định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;
+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới
giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường.
Công tác bồi thường, GPMB liên quan mật thiết với công tác quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất thông qua quyết định thu hồi đất vì:
+ Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để thực hiện việc thu hồi đất, giao
đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.
+ Căn cứ quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và thực hiện phương án bồi
thường giải phóng mặt bằng.


9
Tuy nhiên, chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch sử dụng đất nói
riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính
bền vững. Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang
nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào.
Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án
“treo".
- Công tác giao đất, cho thuê đất
Thực hiện công tác giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác
bồi thường, GPMB và TĐC. Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào
quy hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện
tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định
không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công
tác bồi thường.
-.Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật đất đai
Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền
kinh tế - xã hội. Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các
văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp

trường nhà đất nói riêng, giảm và tiến tới xóa bỏ các hiện tượng đầu cơ đất đai làm thị
trường nhà đất thiếu lành mạnh. Đối với công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng thì
giá đất có vai trò quan trọng trong việc điều tiết giữa lợi ích của Nhà nước, lợi ích công
cộng, lợi ích của quốc gia với lợi ích của những người dân bị thu hồi đất. Có thể nói,
việc quy định giá đất bồi thường giải phóng mặt bằng hợp lý sẽ tạo điều kiện đẩy nhanh
tiến độ giải phóng mặt bằng và giao đất cho nhà đầu tư và bắt tay vào thực hiện các
công trình trên đất bị thu hồi. Cùng với công tác đẩy mạnh giải phóng mặt bằng thì Nhà
nước phải có chính sách bồi thường giá trị hợp lý cho những người dân có đất bị hu hồi
để người dân di dời chỗ ở, chuyển đổi công việc khác, hoặc có những phương án khác
để ổn định cuộc sống của mình. Như vậy, Nhà nước vừa phải giải quyết vấn đề giải
phóng mặt bằng vừa phải giải quyết vấn đề an sinh cho những người dân bị thu hồi đất
và chính sách về giá đất sẽ có vai trò giải quyết tốt những vấn đề đặt ra. Do vậy, nhà
nước cần phải có chính sách về giá đất thích hợp để tạo điều kiện đẩy nhanh việc giải
phóng mặt bằng cũng như giảm khiếu nại, tố cáo về giá đất trong bồi thường giải phóng
mặt bằng [30].


11
Giá đất là một loại công cụ tài chính để Nhà nước tiến hành thực hiện quản lý
về đất đai, bên cạnh việc quy định các khoản thu vào ngân sách thì đồng thời giá đất
còn có tác dụng định hướng thị trường. Trên thực tế, bất kỳ Nhà nước nào cũng có
thể sử dụng nhiều biện pháp khác nhau để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước
về đất đai của mình. Đó có thể là biện pháp hành chính, cũng có thể là biện pháp kinh
tế và đôi khi là sự kết hợp của cả hai biện pháp trên.
Trong nền kinh tế thị trường, giá đất có cơ chế hình thành và vận hành riêng
theo quy luật khách quan (quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh…).
Song bên cạnh đó Nhà nước cũng đưa ra những biện pháp nhằm điều chỉnh, đảm bảo,
tạo điều kiện cho các quy luật thị trường vận động lành mạnh, ổn định, đúng hướng.
Một trong những chính sách phải kể đến là yếu tố về giá đất. Trong điều kiện đổi mới
hiện nay ở nước ta, khi mà đất đai được xác định là nguồn lực quan trọng để phát

làm lại chỗ ở bấp bênh... Điều đó làm càng khẳng định được vai trò của giá đất trong
bồi thường giải phóng mặt bằng đối với công tác anh sinh xã hội của Nhà nước cũng
như sự ổn định trong cuộc sống của người dân bị thu hồi đất [30].
- Thị trường bất động sản
Thị trường bất động sản ngày càng được hình thành và phát triển. Thực tế cho
thấy thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ
thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng góp vào ổn
định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế đất nước trong thời gian qua và trong tương lai.
Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu
hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về
đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồi đất có
thể tự mua hoặc cho thuê đất, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước
thực hiện chính sách TĐC và bồi thường.
1.1.4. Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ sở
hạ tầng và đời sống kinh tế - xã hội
1.1.4.1. Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng
Ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội có một sự phát triển thích ứng
của hạ tầng kinh tế - xã hội. Là một trong những phương tiện vật chất kỹ thuật,
hạ tầng kinh tế xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát
triển của nền kinh tế xã hội mà trong đó công tác GPMB là điều kiện bắt buộc


13
để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng có được triển khai là để góp phần trong phát
triển kinh tế ở các địa phương.
- Về tiến độ hoàn thành của dự án:
+ Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như:
Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tuy nhiên cũng phụ thuộc rất
nhiều vào thời gian tiến hành GPMB.
+ GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và

1.2.1. Công tác bồi thường GPMB trên thế giới
1.2.1.1. Australia
- Trình tự, thủ tục khi thu hồi đất: việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình
chung, bao gồm 5 bước: (1) Bộ trưởng gửi công văn chính thức mời người có đất tới
thảo luận với Bộ trưởng về việc bán đất cho Nhà nước; (2) Khi thảo luận không
có kết quả thì cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộc được vận hành bằng thông báo
chính thức của Nhà nước về việc sử dụng đất đó vào mục đích công cộng trên
Công báo của Chính phủ Bang; (3) Chủ đất cũ bắt đầu thực hiện thủ tục đòi bồi
thường về đất; (4) Các thủ tục định giá đất theo thị trường được tiến hành; (5) Chủ
đất cũ có thể yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết tranh chấp về giá bồi
thường .
- Bồi thường khi thu hồi đất: mỗi bang đều có một Cục quản lý đất đai và một
Cục định giá. Trước đây, các cục này đều là cơ quan hành chính của Bang. Sau đó,
các cơ quan này được chuyển dần sang thành các cơ quan dịch vụ công, thực hiện các
dịch vụ về quản lý đất đai và định giá theo yêu cầu của nhà nước cũng như của thị
trường.
- Giá tính mức bồi thường là giá thị trường; được xác định là số tiền mà tài sản
đó có thể bán được một cách tự nguyện, sẵn sàng ở một thời điểm nhất định. Nguyên
tắc chung khi thực hiện bồi thường là phải thực hiện đàm phán, thỏa thuận về giá vào
giai đoạn một; khi không đạt được thỏa thuận giữa tổ chức có thẩm quyền và người
có đất thì tổ chức có thẩm quyền áp dụng cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộc vào giai
đoạn hai [30].
1.2.1.2. Ở Hàn Quốc
- Các trường hợp thu hồi đất: mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong
nhiều trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân. Các trường hợp đó
là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường


15
bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước,