Số hóa bởi trung tâm học liệu
1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM VŨ TIẾN QUÂN
ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ
TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN TAM ĐẢO - TỈNH VĨNH PHÚC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
MÃ SỐ: 60.85.01.03
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. Nguyễn Tiến Sỹ
Số hóa bởi trung tâm học liệu
3
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, vấn đề thu hồi đất
phục vụ cho các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng
và phát triển kinh tế đang là vấn đề nhạy cảm, là mối quan tâm của Nhà nước, chính
quyền địa phương, chủ đầu tư và người sử dụng đất bị thu hồi đất, nó không chỉ tác
động về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến yếu tố chính trị - xã hội.
Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 9 (Khóa IX) đưa ra những chủ trương,
triển cơ sở hạ tầng trên địa bàn huyện đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống sản xuất,
việc làm và môi trường của người dân trên địa bàn huyện. Đây là vấn đề đang được các
cấp chính quyền huyện đặc biệt quan tâm nhất là đối với hai dự án Đường dây 500 KV
Sơn La - Hiệp Hoà đoạn qua địa bàn huyện Tam Đảo và dự án Trại gà giống Bố Mẹ của
Công ty Cổ phần Japfa Comfeed Việt Nam tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
Nhằm tìm hiểu tác động của việc thu hồi đất, bồi thường, HT&TĐC - GPMB để
thực hiện các dự án phát triển kinh tế đến đời sống, việc làm của người dân và góp phần
hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, hạn chế khiếu kiện
trong nhân dân cần có những nghiên cứu, đánh giá nghiêm túc việc thực hiện các chính
sách bồi thường, hỗ trợ đối với các dự án phát triển kinh tế, từ đó rút ra những kinh
nghiệm, đề ra giải pháp hợp lý, hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho
những dự án tiếp theo. Việc lựa chọn đề tài nghiên cứu “Đánh giá việc thực hiện chính
sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn huyện Tam Đảo,
tỉnh Vĩnh Phúc” là rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn đối với địa bàn nghiên cứu.
2. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
- Đánh giá, nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường, HT&TĐC khi
Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc
(Dự án Đường dây 500 KV Sơn La - Hiệp Hòa đoạn qua địa bàn huyện Tam Đảo và
dự án Trại gà giống Bố Mẹ của Công ty Cổ phần Japfa Comfeed Việt Nam tại
huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc).
- Nghiên cứu ảnh hưởng của việc thu hồi đất bồi thường, HT&TĐC đến đời
sống và việc làm của người dân.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi
thường, HT&TĐC
* Yêu cầu nghiên cứu
- Các nghiên cứu, số liệu đưa ra phải đảm bảo chính xác, tin cậy, có cơ sở
khoa học, phù hợp với thực tế.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
nghiệp; (3) Hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cư; đất vườn, ao không
được công nhận là đất ở; (4) Hỗ trợ khác. Việc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được
quy định cụ thể tại các điều 18, 19, 20, 21, 22 và 23 của Nghị định 69/2009/NĐ-CP [9].
Số hóa bởi trung tâm học liệu
6
1.1.1.3 Tái định cư
Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để
sinh sống và làm ăn. TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất,
tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống,
thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó [18].
Như vậy, Tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT - XH
đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung.
Hiện nay, ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì
người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau: (1) Bồi
thường bằng nhà ở; (2) Bồi thường bằng giao đất ở mới; (3) Bồi thường bằng tiền
để người dân tự lo chỗ ở [9], [11], [14].
Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng
trong chính sách GPMB.
1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng
Để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ, thì trước hết các chủ đầu tư cần
phải giải phóng mặt bằng (GPMB); đó là công việc trọng tâm, hết sức quan trọng,
nhưng phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của. Ngày nay, việc giải
phóng mặt bằng ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và
khan hiếm. GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của cả cộng
động dân cư trên một địa bàn nhất định với những đặc điểm chủ yếu như sau:
- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với
điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí khác nhau.
Tính đa dạng của đối tượng GPMB dẫn đến quá trình thực hiện công tác bồi
- Việc bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất, phải được
thực hiện công khai, dân chủ với sự tham gia của cộng đồng.
- Việc bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất phải kết hợp
nhiều biện pháp, trong đó biện pháp tuyên truyền, giáo dục, tư vấn thuyết phục để
người dân tự giác thực hiện là quan trọng.
1.1.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường
1.1.4.1 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và
tổ chức thực hiện các văn bản đó
Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng luôn được Chính phủ không
ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư, phù hợp với yêu cầu thực tế triển khai. Với những đổi mới về
pháp luật đất đai, thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã đạt được
những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng nhu cầu về mặt bằng cho sự phát
Số hóa bởi trung tâm học liệu
8
triển các dự án đầu tư. Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy
phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư. Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược
điểm như là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, chưa
đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật.
1.1.4.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chức
việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực sự trở thành vấn đề cần quan tâm của cộng
đồng mà Nhà nước đóng vai trò là người tổ chức. Bất kỳ một phương án bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư nào đều dựa trên quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt
được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế- xã hội cao nhất. Quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:
- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất
Đất đai 2003 là các quy định về giá đất. Nếu như trước đây Nhà nước chỉ quy định
một loại giá đất áp dụng cho mọi quan hệ đất đai khác nhau thì Luật Đất đai 2003
đề cập nhiều loại giá đất để xử lý từng nhóm quan hệ đất đai khác nhau.
Trước khi có Luật đất đai năm 2003, việc xác định giá đất, bồi thường, GPMB,
TĐC được quy định tại các văn bản dưới luật như Nghị định số 87/CP ngày 17 tháng 8
năm 1994 của Chính phủ quy định khung giá các loại đất; Nghị định số 90/CP ngày 17
tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước
thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công
cộng và Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ ban
hành quy định về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích
quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, Khung giá đất để tính bồi
thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Nghị định số 87/CP đã được áp
dụng trong một thời gian khá dài (trên mười năm), mặc dù trong quá trình áp dụng có
quy định việc điều chỉnh khung giá đất để tính bồi thường bằng hệ số K nhưng mức
tăng cao nhất cũng chỉ là 1, 2 lần mức giá của cùng loại đô thị, cùng loại đường phố và
vị trí đất quy định trong bảng khung giá đất đô thị. Do vậy, giá đất để tính bồi thường
vẫn thấp hơn nhiều so với giá thực tế, dẫn đến phát sinh hàng loạt các khiếu kiện về bồi
thường, giải phóng mặt bằng tại các địa phương.
Theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát
với giá thị trường trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay
là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó,
dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện [18].
1.1.4.7 Thị trường bất động sản
Số hóa bởi trung tâm học liệu
10
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước ta, thị trường bất động sản được
hình thành và ngày càng phát triển. Ngày nay, thị trường bất động sản đã trở thành
một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc
11
Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và người
dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất. Việc thu hồi đất được thực hiện
dựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ các nguyên tắc chủ yếu
sau đây: (i) Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng; (ii) Hạn chế
việc thu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong các trường hợp cần thiết); (iii)
Việc thu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham
khảo ý kiến của cộng đồng; (iv) Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt
chẽ do pháp luật quy định. Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ
2 đến 3 năm trước khi ra quyết định thu hồi đất. Trường hợp người bị thu hồi đất
không thực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng
chế hoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công (State Lands Encroachment Act) [19].
Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất
động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua
nguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới Trường hợp người bị thu hồi đất
không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do nhà nước xác định, họ có
quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt
hại. Nhà nước trả tiền thuê định giá lại [19].
Việc xác định mức bồi thường được xác định là giá trị bất động sản do người
bị thu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản. Phần giá trị tăng
thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường.
Điều này có nghĩa là nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà
bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu
tư cơ sở hạ tầng của nhà nước [19].
Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất các
thiệt hại sau đây: Trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gây
ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người đi
đường có thể nhìn vào nhà v.v; trường hợp công trình công cộng gây chia cắt manh
mún mảnh đất hiện hữu; chi phí để hoàn tất thủ tục đứng tên chủ sở hữu hoặc chủ
sử dụng đối với phần diện tích đất còn lại [19].
- Tiền bồi thường khi thu hồi đất gồm: lệ phí sử dụng đất và tiền bồi thường
cho người bị thu hồi đất [19].
- Về nguyên tắc và cách thức bồi thường nhà ở, tái định cư: Theo pháp luật
Trung Quốc, khoản tiền bồi thường cho giải tỏa mặt bằng phải đảm bảo cho người
dân bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ. Việc giải quyết vấn
Số hóa bởi trung tâm học liệu
13
đề nhà được thực hiện thông qua hình thức trả tiền bồi thường về nhà ở. Số tiền này
được xác định bao gồm: (i) Giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa giá xây
dựng lại nhà mới và nhà cũ; (ii) Giá đất tiêu chuẩn; (iii) Trợ cấp về giá cả. Giá xây
lại nhà ở mới được xác định là khoản chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà cũ và
chi phí xây dựng lại nhà mới. Giá đất tiêu chuẩn do nhà nước xác định căn cứ theo
giá đất của những nhà thương phẩm trong cùng một khu vực, rồi quyết định. Việc
trợ cấp về giá cả do chính quyền xác định [19].
1.2.4 Ngân hàng thế giới (WB) và Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB)
Theo Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) thì bản chất
của công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho mục đích
an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, đồng thời phải đảm bảo lợi ích
của những người bị ảnh hưởng để họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt: giảm
thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất. Để thực hiện được phương
châm đó thì trong công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC phải lấy phát triển con người là
trung tâm, không chỉ là các chính sách bồi thường về vật chất. Từ quan điểm đó, chính
sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án
được áp dụng, sao cho đời sống của người dân bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường
phải đạt được ngang với mức cũ của họ trước khi có dự án. Tuy vậy, các chính sách này
cũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam như:
- Khái niệm hợp pháp hay không hợp pháp trong chính sách bồi thường, hỗ
trợ và TĐC là một trong những khác biệt có khả năng gây ra những vấn đề xã hội
việc giám sát độc lập công tác TĐC là công tác khá mới mẻ ở Việt Nam nên cần có
thời gian phù hợp để ban hành quy định và làm quen với công việc này.
- Phạm vi ảnh hưởng của dự án phải quan tâm theo ADB là rất rộng còn theo
chính sách hiện hành của Việt Nam thì phạm vi ảnh hưởng vẫn còn hạn hẹp.
1.3 Chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở Việt
Nam qua các thời kỳ
1.3.1 Giai đoạn trước khi có Luật Đất đai năm 1993
Sau khi Cách mạng tháng tám thành công, nước ta tiến hành xóa bỏ chế độ
chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, thiết lập quyền sở hữu ruộng đất cho nhân dân và
ban hành Hiến pháp năm 1959 [15]. Nghị định số 151/TTg ngày 15/04/1959 của Hội
đồng Chính phủ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất trong đó có quy
định về bồi thường thiệt hại về đất. Để hướng dẫn thực hiện Nghị định số 151/TTg,
ngày 06/07/1959 Liên bộ Uỷ ban kế hoạch Nhà nước và Nội vụ đã ban hành Thông
tư liên bộ số 1424/TT-LB quy định cụ thể về bồi thường khi Nhà nước trưng dụng
Số hóa bởi trung tâm học liệu
15
ruộng đất. Theo các văn bản này, nguyên tắc thu hồi và trưng dụng ruộng đất được
quy định cụ thể như sau:
+ Đảm bảo kịp thời và đủ diện tích cần thiết cho công trình xây dựng đồng
thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất.
+ Chỉ được trưng dụng số ruộng đất thật cần thiết, không được trưng dụng
thừa, hết sức tiết kiệm ruộng đất cày cấy, trồng trọt; tận dụng đất hoang để không
phải trưng dụng hoặc chỉ trưng dụng ít ruộng đất của nhân dân.
+ Tránh những nơi dân cư đông đúc, nghĩa trang liệt sĩ, nhà thờ, chùa.
- Nguyên tắc bồi thường:
+ Bồi thường bằng đất (là cách tốt nhất và là chủ yếu): vận động nông dân
điều chỉnh hoặc nhường ruộng đất cho người có đất bị thu hồi.
+ Bồi thường bằng tiền: căn cứ vào sản lượng đã dùng để tính thuế đất nông
hồi đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng.
- Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/04/1998 của Chính phủ quy định về
việc đền bù khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng,
lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng thay thế Nghị định số 90/CP. Nghị định
22/1998/NĐ-CP ngày 24/04/1998 quy định chi tiết hơn, hoàn chỉnh hơn, toàn diện
hơn, tiến bộ hơn và hợp lý hơn Nghị định 90/CP về thu hồi đất và phạm vi được bồi
thường cho người bị thu hồi đất. Giá đất để tính bồi thường được tính trên cơ sở giá
đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K. Ngoài
ra, Nghị định số 22/NĐ-CP quy định thêm một số chính sách hỗ trợ cũng như một
số điều khoản mới về việc lập khu TĐC cho các hộ phải di chuyển [8].
- Thông tư số 145/1998/TT-BTC ngày 04/11/1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn
thi hành Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/04/1998 quy định phương pháp xác định
hệ số K để định giá đất bồi thường, lập lại phương án đền bù và bổ sung thêm một số
nội dung như: điều kiện đền bù về đất, nhà, công trình kiến trúc, đền bù cho người thuê
nhà thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, đền bù cho doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự
nghiệp Điểm cần lưu ý trong Thông tư này là giao trách nhiệm cho chủ đầu tư là
thành viên của Hội đồng GPMB xem xét, thẩm định. Trên cơ sở đó, trình UBND tỉnh
phê duyệt hoặc Hội đồng thẩm định để UBND cấp huyện phê duyệt [1].
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Nghị định 22/NĐ-CP có những hạn chế
nhất định vì nó chưa đáp ứng hết được yêu cầu thực tế, chưa phù hợp với thực tiễn.
Đặc biệt, chưa giải quyết được những tồn tại do yếu tố lịch sử để lại khi thực hiện
chính sách bồi thường, GPMB cũng như chưa có quy định chi tiết về vấn đề TĐC
(Tiêu chuẩn của khu TĐC, phân định trách nhiệm của chủ dự án, của chính quyền
Số hóa bởi trung tâm học liệu
17
các cấp trong việc tạo lập và bố trí TĐC, quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất
phải di chuyển chỗ ở, các biện pháp khôi phục đời sống và sản xuất tại khu TĐC);
quy định rõ ràng về điều kiện để được bồi thường hoặc không đủ điều kiện bồi
- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn
thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi
thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất;
- Thông tư 69/2006/TT-BTC ngày 02/08/2006 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ
sung Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn
thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi
thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất;
- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi,
bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai và Nghị
định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần;
- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ
sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục
bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;
- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15/06/2007 của Bộ Tài nguyên &
Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP
ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi
đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà
nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;
- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 sửa đổi, bổ sung một số
điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ;
- Thông tư số 145/2007/TT-BTC ngày 06/12/2007 của Bộ Tài chính hướng
dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ và
Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của
Nghị định số 188/2004/NĐ-CP;
- Thông tư liên tịch số 14/2008/TTLT-BTC-BTNMT của Bộ Tài chính và Bộ
Tài nguyên & Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số
84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp
GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường,
hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;
- Có GCNQSDĐ theo quy định của pháp luật về đất đai.
- Có quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định
của pháp luật về đất đai.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
20
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định được UBND cấp xã xác
nhận không có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây: Những giấy tờ
về quyền được sử dụng đất trước ngày 15/10/1993 do cơ quan có thẩm quyền cấp
trong quá trình thực hiện chính sách đất đai; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
tạm thời được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký
ruộng đất, sổ địa chính; Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất
hoặc tài sản gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất; Giấy tờ
chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15
tháng 10 năm 1993 được UBND cấp xã xác nhận; Giấy tờ về thanh lý, hoá giá nhà
ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo quy định của pháp luật; Giấy tờ do cơ quan có
thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ quy
định trên mà trên giấy tờ đó ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ về việc chuyển
nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên có liên quan, được Uỷ ban nhân
dân cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương
và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối được Uỷ
ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận sử dụng ổn định, không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân được sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định của toà
án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc quyết định giải
quyết tranh chấp đất đai của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trước đây Nhà nước đã có quyết
định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước, nhưng
Luật Đất đai; Được bồi thường về đất đối với diện tích đất được giao là đất ở ngoài hạn
mức giao đất quy định của Luật Đất đai nhưng phải trừ đi tiền sử dụng đất phải nộp theo
quy định tại Nghị định số 198/2004/NĐ-CP (Điều 46 Nghị định 84/2007/NĐ-CP).
1.4.1.2 Bồi thường tài sản
* Nguyên tắc bồi thường
Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại,
thì được bồi thường; trường hợp thuộc đối tượng không được bồi thường thì tuỳ
từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ tài sản.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
22
- Đối với công trình xây dựng của hộ gia đình, cá nhân được bồi thường bằng
giá trị xây dựng mới theo đơn giá xây dựng do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh ban hành.
Trường hợp bị phá dỡ một phần, mà phần còn lại không còn sử dụng được thì được
bồi thường cho toàn bộ nhà, công trình; trường hợp bị phá dỡ một phần, nhưng vẫn
tồn tại và sử dụng được phần còn lại thì được bồi thường phần giá trị công trình bị
phá dỡ và chi phí để sửa chữa, hoàn thiện phần còn lại theo tiêu chuẩn kỹ thuật
tương đương của nhà, công trình trước khi bị phá dỡ.
* Bồi thường nhà, công trình xây dựng trên đất được quy định tại Điều 24
Nghị định 69/2009/NĐ-CP [9].
* Bồi thường về di chuyển mồ mả: Người có mồ mả tự tổ chức di chuyển,
mức bồi thường gồm có chi phí đào, đắp, vận chuyển tiểu sành bình thường, khối
lượng xây cụ thể, lệ phí nghĩa trang và một số chi phí tín ngưỡng khác cho cả hai
nơi (cũ và mới). Mồ mả chưa có người nhận thì giao cho chủ dự án chủ trì phối hợp
với chính quyền địa phương thực hiện việc di chuyển.
* Bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi: Mức bồi thường đối với cây hàng
năm được tính bằng giá trị sản lượng của vụ thu hoạch và được tính theo năng suất
của vụ cao nhất trong 3 năm trước liền kề của cây trồng chính và giá trung bình tại
thời điểm thu hồi đất; Mức bồi thường đối với cây lâu năm, được tính bằng giá trị
bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với
các khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn. Trường hợp
hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ở phải TĐC thì việc bố trí TĐC phải gắn với tạo
việc làm hoặc chuyển đổi nghề nghiệp. Khi thực hiện dự án người sử dụng đất được
thông báo về việc thu hồi đất và phương án tổng thể về bồi thường GPMB; quá
trình lập phương án bồi thường, hỗ trợ và TĐC có sự tham gia của người dân có đất
bị thu hồi trước khi trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
1.5 Thực trạng công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ GPMB của tỉnh Vĩnh
Phúc và của huyện Tam Đảo năm 2012
1.5.1 Thực trạng công tác bồi thƣờng, GPMB của tỉnh Vĩnh Phúc
Năm 2012, trên địa bàn tỉnh Vĩnh phúc Vĩnh Phúc thực hiện bồi thường
GPMB 298 dự án với tổng số diện tích đất thu hồi để lập phương án bồi thường là
1.094,98 ha. Trong đó: 108 dự án chuyển tiếp và 180 dự án lập phương án bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư mới.
Đến nay, tỉnh đã hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được 165 dự án
Số hóa bởi trung tâm học liệu
24
(chiếm 55,4%), còn lại 135 dự án (45,6%) chưa hoàn thành do gặp nhiều khó khăn
vướng mắc. Một số dự án tồn tại từ những năm trước do không giải quyết dứt điểm các
khó khăn vướng mắc, trong đó có các dự án kéo dài như là dự án xây dựng Khu công
viên văn hóa thể thao; hạ tầng khu dân cư nhà máy cơ khí; dự án đất dịch vụ thôn Hán
Lữ, đất dịch vụ xã Định Trung; dự án cải tạo nâng cấp đường Nguyễn Tất Thành - Lam
Sơn, các dự án kè hồ, dự án đất ở và đất giãn dân… (thành phố Vĩnh Yên); Dự án
đường Nguyễn Tất Thành kéo dài (huyện Bình Xuyên, thị xã Phúc Yên); dự án đường
Tôn Đức Thắng kéo dài; Dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 310; Dự án XD khu đô
thị mới cho Công ty cổ phần thép Việt Đức; Dự án xây dựng Bá Thiện II; Dự án XD
khu đô thị mới Nam Vĩnh Yên (thành phố Vĩnh Yên)… Một số dự án có thông báo
công khai quy hoạch, thu hồi đất để thực hiện lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái
- Một số dự án việc đo đạc bản đồ thu hồi đất còn sai sót, xác định mốc chỉ
giới thu hồi trên thực địa không đúng theo hồ sơ phê duyệt dẫn đến việc kiểm kê,
kiểm đếm có sự sai lệch gây khó khăn trong quá trình thực hiện dự án.
- Một số chủ đầu tư thi công san lấp mặt bằng không đúng theo mốc giới thu
hồi đất, san lấp cả phần đất không bị thu hồi làm ảnh hưởng đến việc sản xuất đất
nông nghiệp gây bức xúc cho người dân dẫn đến các hộ dân viết đơn thư khiếu nại,
các cấp các ngành phải giải quyết.
1.5.2 Thực trạng công tác bồi thƣờng, GPMB của huyện Tam Đảo
* Thực trạng công tác bồi thường, GPMB của huyện Tam Đảo năm 2011
Năm 2011, trên địa bàn huyện Tam Đảo đã triển khai thực hiện 53 dự án thu
hồi đất GPMB để đầu tư các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông và hạ
tầng xã hội với tổng diện tích 46,69 ha (Trong đó, đất nông nghiệp 40,78 ha và đất
ở là 5,94 ha) liên quan đến 3.250 hộ dân, trong đó đã thu hồi với tổng diện tích
46,29 ha, số hộ đã nhận tiền bồi thường là 3.235 hộ.
Trong năm 2011, Hội đồng bồi thường, HT&TĐC huyện đã nhận được 93
đơn đến nay đã giải quyết 91 đơn chiếm tỷ 97,84%, nội dung đơn thư chủ yếu là
đơn kiến nghị về chính sách, đơn giá bồi thường, HT&TĐC đề nghị Nhà nước thu
hồi hết diện tích đất còn lại.
Các dự án thực hiện năm 2011, các dự án này về cơ bản đã hoàn thành xong
công tác bồi thường GPMB, thu hồi và bàn giao mặt bằng triển khai dự án đảm bảo
đúng tiến độ đề ra.
* Thực trạng công tác bồi thường, GPMB của huyện Tam Đảo năm 2012
Năm 2012 trên địa bàn huyện Tam Đảo đã triển khai thực hiện 61 dự án với
Copyright: Tài liệu đại học ©