I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

NGUY N TH

NGHIÊN C U
NG C A M T S CH T
U TI
N KH
VÀ BI N PHÁP K THU
N SINH
NG C A
GI NG LAN KIM TUY N (Anoectochilus roxburghii
(Wall.) Lindl.) T I THÁI NGUYÊN

LU

C CÂY TR NG

Thái Nguyên - 2017


I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

NGUY N TH

NGHIÊN C U
NG C A M T S CH T
U TI
N KH

Tác gi lu
Nguy n Th


ii
L IC
c k t qu này, tôi xin trân tr ng c
L i và ThS. Lê Th H
ng d n và t o m
thành công trình nghiên c u này.
Tôi xin chân thành c
Vi n Khoa h c S s ng ki

n TS. Lê S
u ki
tôi hoàn

i h c,
u

ih

tôi hoàn thành lu

Tôi xin chân thành c
ng l c và t
và hoàn thành lu

c
ng nghi p

....................................................................................................... 1

tv

2. M

- yêu c u c

3.

tài ........................................................................... 2

c và th c ti n c

tài ........................................................... 2

. T NG QUAN TÀI LI U................................................................. 4
khoa h c c

tài ............................................................................... 4
y mô t bào th c v t và các v

c a vi

liên quan ................ 4

nh bi n pháp k thu t tr ng cây Lan Kim tuy n ............ 6

1.2.Gi i thi u chung v cây lan Kim tuy n ........................................................... 8
1.2.1.Phân lo i..................................................................................................... 8

ng và v t li u nghiên c u .................................................................. 24
ng nghiên c u ................................................................................ 24
2.1.2.Hóa ch t và thi t b nghiên c u nuôi c y mô t bào ................................... 24
2.1.3.Thi t b , v t li u s d ng cho nghiên c u tr ng lan Kim tuy n .................... 24
m nghiên c u ................................................................. 25

2.2.Th

2.3.N i dung nghiên c u .................................................................................... 25
u .............................................................................. 25

2.4.

u

ch

u ti

ng:

ra r (in vitro) c a cây lan Kim tuy n . .................... 25

n kh
2.4.2.
m

ng c a n

u


c a ch i lan Kim tuy n A.

roxburghii (Wall.) Lindl. .................................................................................... 31
3.1.2.

ng c a t h

n kh

c a ch i lan Kim

tuy n A. roxburghii (Wall.) Lindl. ...................................................................... 34
3.2. Nghiên c u

ng c a m t s bi n pháp k thu t sau nuôi c y mô (in vitro)

i v i cây lan Kim tuy n A. roxburghii (Wall.) Lindl. ....................................... 37
3.2.1.

ng c a giá th tr

ng c a cây lan Kim tuy n A.

roxburghii (Wall.) Lindl. ................................................................................... 37
3.2.2.

ng c a m t s lo

ng c a cây lan Kim tuy n

- Anoectochilus roxburghii (Wall.) Lindl

CT

- Công th c

CTTN

- Công th c thí nghi m

IBA

- -indol butyric acid

-NAA

- -naphthalene acetic acid

CV

- Coefficient of variation

LSD

- Least Significant Difference

P

- Probability


............................................................ 38

B ng 3.4.

ng c a giá th tr

ng chi u

cao c a cây lan Kim tuy

.......................... 39

ng c a giá th tr

ng thái ra lá c a cây lan Kim

B ng 3.5.
tuy
B ng 3.6.

............................................................ 42
ng c a giá th tr

n

Kim tuy
B ng 3.7.

ng thái ra nhánh c a cây lan


ng c a m

tr

u

cao c a cây lan Kim tuy n. ..................................................... 51
B ng 3.10.

ng c a m

tr

cao c a cây lan Kim tuy
B ng 3.11.

ng c a m

.......................... 51
tr

Kim tuy
B ng 3.12.

ng chi u

ng thái ra lá c a cây lan
.................................................... 53

ng c a m

c a cây lan Kim tuy

ng

................ 46
tr

ng chi u cao
................................. 52


1
M

U

1.

tv
Lan Kim tuy n còn có tên g
m, Kim tuy
Gi i th y
C nhung,
t loài th c v t n hình c a chi cùng
tên (Anoectochilus) [8]. Lan Kim tuy n là cây th o, m c
t, có thân r m c
tm
c, mang các lá m
t.
Các loài lan Kim tuy n phân b trên m t khu v c khá r ng, t vùng

Ti
m c. Vi

ng và xu t kh u lan Kim tuy n mang l i ngu n thu l n.
n xu t và xu t kh u cây lan Kim tuy n r t l n n
y m t s loài lan Kim tuy n phân b r i rác t i Kon

Vì có nhi u tác d ng quý trong y h c nên lan Kim tuy
thu hái nhi u,
khai thác t n m c c n ki t ngoài t nhiên d
n ngu n nguyên li
tr nên c n ki t.
Do nhu c u s d
c li
nh c bi t s d ng lan Kim tuy n
u tr m t s b nh c p tính, nên loài lan Kim tuy
a
nghiêm tr ng, d
t ch ng ngoài t nhiên n u chúng ta không


2
có bi n pháp b o t n h u hi u. Hi n nay, lan Kim tuy n
c c p báo trong
Ngh
nh
-CP thu c nhóm IA, nghiêm c m khai thác s d ng vì
m
Vi t Nam (2007), phân h ng EN A1a,c,d
[1], [2].

n kh
c a
cây Lan Kim tuy n nhân gi ng b
y mô t bào.
nh
c giá th tr ng, lo i phân bón lá và m
thích h p cho
tr ng lan Kim tuy n sau nuôi c y mô.
Yêu c u c
- Nghiên c u
n kh

tài
ng c a n
ch
u ti
ng: IAA và
t o cây hoàn ch nh cho cây lan Kim tuy n .

r

- Nghiên c u
ng c a giá th tr ng, lo i phân bón qua lá và m
tr ng thích h p cho lan Kim tuy n sau nuôi c y mô.
3.

c và th c ti n c

tài


c li
t ch ng.
- Góp ph n vào vi c
i dân.


4

T NG QUAN TÀI LI U
1.1.

khoa h c c a

tài

1.1.1.

y mô t bào th c v t và các v

liên quan

a) Khái ni m nuôi c y mô t bào th c v t
Nuôi c y mô t bào th c v t là ph m trù khái ni m chung cho t t c các
lo i nuôi c y nguyên li u th c v t hoàn toàn s ch các vi sinh v t trên môi
ng nhân t

u ki n vô trùng. Nhân gi

ti n hành trên nguyên t c c


p hóa cao do nuôi c
ng, nhi

u ki n th i ti t, mùa
u ki n

nh v

công nghi p hóa hoàn

toàn t khâu nhân cây gi ng v i s

ng l

n khi

i

[3].
khoa h c c

y mô t bào th c v t
a t bào (Totipotency)

Gottlibeb Haberlant (1902) - nhà th c v t h
u tiên cho nuôi c y mô t bào th c v

t n n móng
gi thuy t v tính toàn


c hi
c kh

y mô
o ra m

S phân hoá và ph n phân hoá
S phân hoá t bào là s chuy n hoá các t bào thành các mô chuyên hoá,
m nh n các ch
.
Trong nh
u ki
ng thích h p, chúng l i có th tr v d ng
t bào phôi sinh và phân chia m nh m
bào h p t
u cho ra các
t bào m i và có kh
cg i
là s ph n phân hoá t bào.
c bi u th b

sau:

Phân hoá t
bào

T bào phôi
sinh

T bào giãn

c x y ra theo m t c u trúc nh
nh s n có trong b

S tr hoá
Kh
ch i, r các thành ph n khác nhau là r t khác nhau. Vì v y
ch n m u c y phù h p ph
vào tr ng thái sinh lý hay tu i m u. Trong
nuôi c y in vitro, các m u non tr có s ph n ng v
u ki n và môi
ng nuôi c y nhanh, d
c bi t trong nuôi c y mô s o, phôi. Ngoài
ra mô non tr m
ng m nh, m
nhi m m m
b
[14].
1.1.2.
tuy n
a)

khoa h c c a vi
khoa h c c a vi
c

Giá th
Kh
khe tr
c nhi
nhi u

- Có pH trung tính và có kh
- Th

nh pH.

c d dàng.

- B n, có kh

tái s d ng ho c phân h

ng.

- Nh , r và thông d ng.
- Giá th có nhi u lo
a, tr u hun,
trâu,... Có th
ho c tr n l
t nd
b)

iv
m t ng lo i.

khoa h c c a vi c s d

Phân bón lá là m t trong 4 y u t quan tr
nghi p. Bón phân qua l
cs d
b

nh r ng khi bón phân qua lá d ng

ng phân phun lên lá s

phun 30 gi

ng hóa h

ng hóa h

iv

i v i lân, sau khi

m urê ch vài gi . Tuy nhiên hi u

qu c a phân bón lá ph thu c vào các gi ng cây tr ng,
ng c a cây, lo i phân, n
l i, s

phân, li

n sinh

ng và th i gian s d ng. Tóm

ic

c các b nh ngay
t, ch


càng cao m

c nh tranh v

t nh

di n tích.
c nh tranh di n ra càng quy t li t.
ng và kho ng tr

không cung c

cs n

t cây

phát tri n.

t

nhu c u c a cây thì cây s phát tri n kém, thân lá nh . Trên

không gian, khi ph i c nh tranh ánh sáng v i các cây khác cây s ph
ng chi u cao t

y s làm cho cây y u, s c ch ng ch

c


ng phát tri n t t, kh

a cây

ng

u qu kinh t .


8
cây phát huy h t ti
h p

n nghiên c u các bi n pháp k thu t phù

nh giá th tr ng, phân bón và m

ph

t, ch

1.2.

tr ng thích h p góp

ng lan Kim tuy n.

Gi i thi u chung v cây lan Kim tuy n

1.2.1. Phân lo i


c bi t là châu M

i, h Lan phân b r ng kh c t

núi th p lên c
so v i m

nhi

n 560
ml

các loài lan ch m c
c bi

ng là nh ng cây b i s ng trên m

a lan ho

i
i 2000 m
c g i là

c g i là Phong lan.

H Lan c a Vi

t phong phú, theo Tr n H p [8] thì Vi t Nam



c bi t là châu M

h Lan phân b r ng kh c t

i vùng nhi

ml

i núi th p lên c

i,
i núi

cao. Theo Briger (1971), vùng B c bán c u có 75 chi và 900 loài, vùng Nam
bán c u có 40 chi và 500 loài, toàn Châu Âu có 120 loài, B c M có 170 loài
[7].
Vi t Nam n m trong vùng có khí h u và v trí thu n l i cho s phát tri n
c a nhi u loài lan. Trong nh

c khá nhi u loài

t t trong các gi ng lan nhi

i và x

l nh: Phalaenopis, Cattleya,

Dendrobium, Vanda, Miltonia, Odontoglossum, Cymbidium. Trong s các
gi ng này, có nhi u loài r

t

p, thoáng khí, v i b lá màu xanh l c ho c mang các màu s c

khác (tùy theo loài), có b m t m

tm

i gân lá

ph c t p.
1.2.3.

m th c v t h c

Lan Kim tuy n là cây th o, m c
m

c, mang các lá m

t, có thân r m

t

t.

a) Thân r
Thân r n m ngang sát m
r t 5-


ng m i m u ch
có m t r
c hình thành t m t m u trên thân r . S
cr
i tu theo cá th . S r trên m t cây
ng t 3-10, trung bình là 5,4. Chi u dài c a r
i t 0,5-8 cm, r dài
nh t trung bình là 6,07cm và ng n nh t trung bình là 1,22 cm, chi u dài trung
bình c a các r trên m t cây là 3,82 cm [11].
d) Lá
Lá m c cách xo n quanh thân, xoè trên m
t. Lá hình tr ng, g n tròn
g
ng dài t 3-5 cm, trung bình là 4,03
cm và r ng t 2m t trên và
ph lông m
gân lá m
ng có 5 gân g c.
Các
ng có màu h ng m t trên và n i r
gi a
có màu vàng nh t. M
nh t, nh n v i 5 gân g c n i rõ.
Các gân bên phía rìa lá n i rõ, gân gi a lá m
i không rõ. Cu ng lá
dài 0,6ng nh n và có màu tr
tía b lá.
B lá n i rõ và nh n. S lá trên m
i t 2ng có 4 lá.
cc


thích h p tùy thu c vào t ng

m phát sinh chúng. Nhi

ng thích h p t 13 - 160
ch

cho lan Kim tuy n sinh
- 300C vào ban ngày. Cây s

100C và lên t i 380C trong th i gian ng n,

c nhi

ng,

n t o s thông gió t t

nhi

cao

n.

b) Ánh sáng
S phát tri n c
chi

l v

che n ng thích h p.

Ánh sáng cung c
Lan Kim tuy n phát tri n
c)

n cây.

ng cho cây thông qua quá trình quang h p.
nh

u.

m
m là m t trong nh ng y u t

phát tri n c
h

ng r t l

các loài lan
n lan s

c r t nhi

ns

ng và


12
mc
c theo ý mu

l

m trong ch
nh.

mc
o ao, xây b , tr

m này có th c i t o

m c c b do c u t o c a giá th , th tích ch u, s
này ph thu c k thu t c
i tr ng lan.

M
u có m
m t i thi
tx c a
Vì v y khi tr ng lan ph i n
c xu t x , ph h c a nó và bi
t
m phù h p v i yêu c u sinh thái và quá trình phát tri n c a cây thì cây m i
ng phát tri n t
ng yêu c u c
i nuôi tr ng [7].
Cây lan Kim tuy n yêu c

ng
huy t và ch ng oxy hóa b ng ch
c chi t xu t t A. roxburghii
th nghi m trên nh ng con chu t m c b nh ti
ng. V i li u t 2g/kg trong
tr
ng trong máu, gi m cholesterol.
ng c a enzyme ch t ch ng oxy hóa và m
vitamin
E trong gan và th n c a chu t b ti
ng.
Yang LC và c ng s (2013) [23]
Modulatory và ho t ch t ch

u tác d ng mi n d ch c a
t d n xu t


13
có trong chi Anoectochilus. Các ph n ng mi n d ch b m sinh c a modulatory
nh trong ng nghi m s d
phân tích
microarray và in vivo trên chu t BALB/C administrated v i AG 5 và 15 mg/kg
trong 3 tu n. Các phân tích m
ng minh AG gây ra s bi u hi n
c a các cytokine, chemokine, ILcc a
AG chu
.
Vi c x
splenocyte ph bi

ng tr
ng c a ARP, m
ng
huy
otransferase
(ALT) và superoxide dismutase ho
ng (SOD), malondialdehyde (MDA)
n i dung, triglycerid (TG), cholesterol (TC), th p -density lipoprotein
cholesterol (LDLc ki
a, vi c ki m tra
mô h
c th c hi n trên các tuy n t y lách và gan c a chu t. K t qu
cho th y so v i nh ng con chu t m c b nh ti
u tr ,
ARP (100 ho c 300 mg/kg) gây ra s s t gi
n
glucose máu,
ho
ng c a AST và ALT, và n i dung MDA, và m t s
trong n i dung glycogen gan, ho
ng SOD, ch s tuy n c và ch s lách.


14
ng th i, nh
i trong chuy n hóa lipid b suy y u m t ph n b ng
ch ng là gi m TC huy t thanh, TG và n
LDL-C chu t m c b nh ti u
ng. Ngoài ra, ki m tra mô h c cho th y ho t ch t chính ARP (100 ho c 300
mg/kg) làm suy y


ng c a cây. Tuy nhiên s sinh

ng các c a cây lan Kim tuy n in vitro ch m, kéo dài th i gian nhân gi ng.
Hi n nay nhi

c ch y u s n xu t cây lan Kim tuy n t nuôi c y h t in vitro.

Trung Qu

tb

ng và xu t kh u lan Kim tuy n mang l i

ngu n thu l n.
1.3. Nhân gi ng cây lan Kim tuy n
1.3.1. Nhân gi ng b ng h t
Nhân gi ng b ng h t hay con g i là nhân gi ng h u tính, trong thiên nhiên
s th ph n c a Lan do côn trùng th c hi n, c u trúc hoa hoàn toàn thích ng
v i s th ph
hoa và s chín c
nh sâu b có tính b t bu
c

ng t

t lo

u trúc c a


cây ra hoa có ch
ng t t.
1.3.2. Nhân gi ng b ng cây con
Khi r

i nhi u, cây có t 3-5 lá, cây c ng cáp có th tách
n và d làm nh t.

tr
1.3.3.

L y m t gi hành c t ra làm nhi
n, m
n có nhi u m
t các
n này vào m
m; ch c n cát và rêu. Sau vài tu n s xu t hi n nh ng
cây con có th
ng vào các ch u m i.
áp c
ng, giá thành th

n, d làm, quen v i t p quán, kinh

nghi m c
có m t s tr ng
ng 2ng gi ng
không cao, cây hoa tr ng lâu b thoái hoá, b nh virus có nhi u kh
truy n và phát tri n, t
m ph m ch t hoa.