ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN BÁ GIANG

“NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG VÀ THỰC TRẠNG
PHÁT TRIỂN MỘT SỐ LOÀI LÂM SẢN NGOÀI GỖ
TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN TÂY YÊN TỬ SƠN ĐỘNG BẮC GIANG”

LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM HỌC

Thái Nguyên, 2014


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN BÁ GIANG

“NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG VÀ THỰC TRẠNG
PHÁT TRIỂN MỘT SỐ LOÀI LÂM SẢN NGOÀI GỖ
TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN TÂY YÊN TỬ SƠN ĐỘNG BẮC GIANG”
Chuyên ngành : Lâm Học
Mã số : 60 62 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1. TS. Đàm Văn Vinh
2. ThS. Lê Văn Phúc

Thái Nguyên, 2014

đẹp cho tác giả trong suốt thời gian công tác, học tập cũng như trong thời gian
thực hiện luận văn.
Cuối cùng tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và
người thân trong gia đình đã giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt thời gian học
tập và hoàn thành luận văn.
Thái Nguyên, tháng 09 năm 2014
Tác giả

Nguyễn Bá Giang


iii

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết................................................................................................. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 2
2.1.Mục tiêu tổng quát....................................................................................... 2
2.2. Mục tiêu cụ thể ........................................................................................... 3
3. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................................... 3
Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ....................................... 4
1.1. Khái niệm về Lâm sản ngoài gỗ................................................................. 4
1.2. Thực trạng và vai trò LSNG Việt Nam ...................................................... 5
1.2.1. Thực trạng nguồn lâm sản ngoài gỗ ở Việt Nam ................................ 5
1.2.2. Vai trò của lâm sản ngoài gỗ ............................................................... 8
1.3. Các nghiên cứu trong nước và thế giới về LSNG .................................... 10
1.3.1. Nghiên cứu nước ngoài ..................................................................... 10
1.3.2. Các nghiên cứu trong nước ............................................................... 14
1.4. Tổng quan khu vực nghiên cứu ................................................................ 21
1.4.1. Giới thiệu về địa điểm khu vực nghiên cứu ...................................... 21

3.4.3. Tình hình khai thác và sử dụng rau ăn .............................................. 59
3.4.4. Thu hái cây làm thuốc ....................................................................... 60
3.5. Các giải pháp bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn Lâm sản ngoài gỗ ... 61
3.5.1. Giải pháp về tuyên truyền, giáo dục ................................................. 62
3.5.2. Giải pháp về kỹ thuật khai thác và sử dụng LSNG........................... 62
3.5.3. Giải pháp về kỹ thuật gây trồng ........................................................ 63
KẾT LUẬN VÀ TỒN TẠI ............................................................................... 64
1. KẾT LUẬN ................................................................................................. 64
2. TỒN TẠI ..................................................................................................... 67
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 69


v

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

Diễn giải từ viết tắt

LSNG

: Lâm sản ngoài gỗ

BTTN

: Bảo tồn thiên nhiên

IUCN


Bảng 3.6. Các loài cây LSNG chủ yếu được gây trồng trong khu vực............... 52
Bảng 3.7. Một số LSNG đại diện được gây trồng, chăm sóc,bảo quản ............. 53


vii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Biểu đồ 3.1. Nhóm thực vật LSNG theo dạng sống ........................................... 39
Biểu đồ 3.2. Công dụng được gây trồng tại vùng đệm BTTN Tây Yên Tử ....... 54
Biểu đồ 3.3. Hoạt động khai thác sử dụng LSNG theo nhóm tuổi ..................... 58


1
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết
Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử được thành lập theo Quyết định số
82/2002/QĐ-UBND, ngày 24/5/2002 của UBND tỉnh Bắc Giang; nằm trên địa
bàn 04 xã, 01 thị trấn: Thị trấn Thanh Sơn, Thanh Luận, Tuấn Mậu, An Lạc
thuộc huyện Sơn Động, xã Lục Sơn thuộc huyện Lục Nam; giáp gianh với 02
tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh. Hiện Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử quản
lý 13.020,4 ha là rừng đặc dụng, (gồm khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 6.020,2 ha,
khu phục hồi sinh thái 7.000,2 ha; Phân Khu Khe Rỗ thuộc xã An Lạc huyện
Sơn Động, diện tích 5.454,6 ha và Phân Khu Thanh - Lục Sơn thuộc 3 xã và 1
thị trấn: Thị trấn Thanh Sơn, xã Thanh Luận, xã Tuấn Mậu thuộc huyện Sơn
Động và xã Lục Sơn thuộc huyện Lục Nam, diện tích 7.565,8 ha). Dân số sống
trong và gần khu bảo tồn có 21.310 người, gồm các dân tộc: Kinh, Tày, Dao,
Cao Lan, Sán chí. Trong đó dân tộc Kinh 12.509 người (chiếm 58,7%), dân tộc
Tày 4.752 người (chiếm 22,3%), còn lại là các dân tộc thiểu số khác (chiếm
19,0 %) [17].

lý. Hậu quả là nguồn tài nguyên dần bị suy thoái, ảnh hưởng xấu đến cân bằng
sinh thái và đa dạng sinh học của rừng. Vì thế, việc trang bị kiến thức về bảo tồn
và phát triển nguồn tài nguyên LSNG là một việc làm cấp thiết.
Để có cơ sở đầy đủ cho việc đề xuất giải pháp bảo vệ và phát triển bền
vững LSNG cho sinh kế của cộng đồng địa phương. Vì vậy tôi thực hiện đề tài:
“Nghiên cứu tính đa dạng và thực trạng phát triển một số loài lâm sản ngoài
gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử - Sơn Động - Bắc Giang”
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1.Mục tiêu tổng quát
Đánh giá tính đa dạng và thực trạng khai thác – sử dụng – gây trồng một
số loài LSNG tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử từ đó đề xuất các giải
pháp quản lý sử dụng hợp lý nguồn LSNG, góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh
học đồng thời ổn định nâng cao đời sống người dân thông qua việc quản lý sử dụng
bền vững LSNG


3

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá tính đa dạng và thực trạng khai thác và sử dụng, gây trồng
nguồn lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử,
- Xác định được thực trạng phát triển một số loài cây LSNG có giá trị
tại khu vực nghiên cứu
- Tìm hiểu một số kinh nghiệm truyền thống của người dân địa phương
trong việc khai thác, sử dụng và kinh nghiệm gây trồng, bảo vệ loài cây
LSNG tại Khu BTTN Tây Yên Tử
- Bước đầu đề xuất được các giải pháp để phát triển, nhân rộng một số
loài LSNG có triển vọng tại Khu BTTN Tây Yên Tử.
3. Ý nghĩa của đề tài
Người dân sống trong và ngoài khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử đang