ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ MỘNG LÀNH

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU
CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ LỚP 4, 5
Demo Version
- Select.Pdf
SDK
TẠI HUYỆN
A LƯỚI
- TỈNH
THỪA THIÊN HUẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC (GIÁO DỤC TIỂU HỌC)
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ MỘNG LÀNH

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU
CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ LỚP 4, 5
TẠI HUYỆN A LƯỚI - TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Demo Version - Select.Pdf SDK


sung cho tôi nhiều kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm quý báu trong
nghiên cứu khoa học.
Nhân đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý thầy cô giáo
đã giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập và hoàn
thành luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn khoa Giáo dục Tiểu học, Phòng Đào tạo Sau
đại học trường Đại học Sư phạm Huế, anh chị đồng nghiệp và học sinh tại các
trường Tiểu học thuộc huyện A Lưới - tỉnh Thừa Thiên Huế đã hỗ trợ, hợp tác
trong quá trình học tập, khảo cứu thực trạng và thực nghiệm sư phạm. Trân
trọng cảm ơn các nhà khoa học, các tác giả của những công trình nghiên cứu
Demo Version - Select.Pdf SDK
mà tôi có cơ hội tiếp cận, tham khảo.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, đồng
hành để bản thân có thể hoàn thành đề tài một cách thuận lợi.
Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả

Trần Thị Mộng Lành

ii

ii


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề .........................................................................................................3
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ..........................................................................6


iii


2.1.3. Đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống, tính hấp dẫn ................................40
2.2. Một số biện pháp phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh dân tộc thiểu số
lớp 4, 5 tại huyện A Lưới - tỉnh Thừa Thiên Huế..................................................41
2.2.1. Xây dựng tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học đọc hiểu cho học sinh dân tộc
thiểu số................................................................................................................41
2.2.2. Khai thác hệ thống câu hỏi - bài tập đọc hiểu phù hợp tầm đón nhận của
học sinh dân tộc thiểu số ....................................................................................48
2.2.3. Tích hợp làm giàu vốn từ, bồi dưỡng vốn sống cho học sinh dân tộc thiểu
số hỗ trợ phát triển năng lực đọc hiểu ................................................................57
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................67
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ...............................................................68
3.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................................68
3.2. Đối tượng thực nghiệm ...................................................................................68
3.3. Phương pháp và kế hoạch thực nghiệm ..........................................................68
3.4. Nội dung thực nghiệm ....................................................................................69
3.5. Kết quả thực nghiệm .......................................................................................73

Version
- Select.Pdf SDK
3.5.1. VềDemo
mặt định
lượng ....................................................................................
73
3.5.2. Về mặt định tính .......................................................................................76
Tiểu kết chương 3 ....................................................................................................77
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................78


Sách giáo khoa

TV

Tiếng Việt

TTH

Thừa Thiên Huế

Demo Version - Select.Pdf SDK

v


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Chuẩn NL đọc hiểu của HS tiểu học ........................................................12
Bảng 1.2. Câu hỏi tìm hiểu bài trong phân môn Tập đọc lớp 4 ................................23
Bảng 1.3. Câu hỏi tìm hiểu bài trong phân môn Tập đọc lớp 5 ................................23
Bảng 1.4. Khảo sát GV .............................................................................................26
Bảng 1.5. Kết quả khảo sát HS lớp 4 ........................................................................31
Bảng 1.6. Kết quả khảo sát HS lớp 5 ........................................................................33
Bảng 3.1. Các nhóm thực nghiệm và đối chứng .......................................................68
Bảng 3.2. Kết quả đánh giá NL đọc hiểu của HS trường tiểu học Phú Vinh ...........73
Bảng 3.3. Kết quả đánh giá NL đọc hiểu của HS trường tiểu học Hồng Thượng ....74
Bảng 3.4. Kết quả tổng hợp đánh giá NL đọc hiểu của HS DTT .............................74

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ so sánh kết quả lớp đối chứng và lớp thực nghiệm.................74

hiểu là đích đến của mọi hoạt động đọc. Đó là sự giải mã tín hiệu ngôn ngữ, là hành
trình khám phá các bình diện nghĩa sự vật và liên cá nhân trong văn bản, là sự hồi
đáp tác phẩm cả về nội dung phản ánh lẫn hình thức nghệ thuật. Bên cạnh đó, đọc
hiểu còn là điều kiện tiên quyết cho việc rèn luyện, phát triển NL đọc diễn cảm văn
bản văn chương.
Đọc hiểu - một trong bốn NL cơ bản góp phần cấu trúc nên NL đọc - được
rèn luyện, bồi dưỡng thường xuyên trong DH phân môn Tập đọc. Bằng việc trả lời
các câu hỏi tìm hiểu bài, HS dần dần lật mở ô cửa bí mật để tìm ra những thông tin
cần thiết trong văn bản, những thông điệp thẩm mĩ ẩn giấu trong tác phẩm. Chương
trình TV tiểu học hiện hành không những đề xuất một hệ thống văn bản Tập đọc
phong phú về thể loại, đa dạng về đề tài, hấp dẫn trong cách thức biểu đạt mà còn
tạo được hiệu ứng tốt bởi tập hợp câu hỏi được xây dựng một cách công phu, chất
lượng. Đó là điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động đọc hiểu. Sự phát triển

1


tích cực về tâm lí, tư duy của HS các lớp cuối bậc tiểu học cũng là tiền đề quan
trọng cho những chiến lược phát triển NL đọc hiểu theo định hướng mới trong giai
đoạn hiện nay.
1.2. Nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện, phát triển NL đọc
hiểu, bộ môn TV ở nhà trường phổ thông luôn nỗ lực để thiết kế các chương trình
tương tác giúp trẻ chiếm lĩnh nội dung thông tin bài học một cách nhanh chóng,
hiệu quả nhất. Mặc dù vậy, đối với HS là con em đồng bào DTTS, do những hạn
chế về vốn ngôn ngữ, về khả năng tiếp cận thông tin, việc tổ chức hoạt động DH
đọc hiểu vẫn còn nhiều khó khăn. Nếu hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài nhìn chung
được đánh giá là sinh động, vừa sức, tạo được “lực đẩy” cho sự phát triển tư duy
của đa số HS thì đối với nhiều trẻ cùng độ tuổi ở vùng sâu vùng xa, đó vẫn là những
bí ẩn khó giải mã.
Khác với HS là người Kinh, như đã nói, vốn tiếng Việt của HS DTTS còn

chiếm số lượng không nhỏ và những gì mà các em đang đối diện trong hoạt động
đọc hiểu nói riêng, hoạt động sử dụng tiếng Việt nói chung cũng là vấn đề nhức
nhối mà các nhà giáo dục cần quan tâm. Dù đã có rất nhiều nỗ lực, các GV tiểu học
vẫn cần những định hướng mang tính chiến lược, những biện pháp cụ thể, những
cách thức tổ chức mới mẻ, hiện đại, tích cực để rèn luyện tốt hơn nữa NL đọc hiểu
cho HS DTTS tại đây.
Xuất phát từ những lí do cơ bản nêu trên, chúng tôi quyết định chọn nghiên
cứu đề tài: “Phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh dân tộc thiểu số lớp 4, 5
tại huyện A Lưới - tỉnh Thừa Thiên Huế”.
2. Lịch sử vấn đề
Phát triển NL đọc hiểu là một trong những yêu cầu cơ bản trong DH TV tiểu
học nói chung, DH Tập đọc nói riêng. Chính vì vậy, vấn đề này đã thu hút sự quan
tâm, chú ý của nhiều nhà nghiên cứu. Bài viết “Giải quyết vấn đề dạy đọc hiểu ở
tiểu học trong chiến lược dạy đọc ở trường phổ thông Việt Nam giai đoạn sau 2015”

Demo
Version
Select.Pdf
(2013) của tác
giả Nguyễn
Thị -Hạnh
trong “KỉSDK
yếu Hội thảo khoa học Quốc gia về
dạy học Ngữ văn ở trường phổ thông Việt Nam” đã khẳng định tầm quan trọng của
NL đọc hiểu đối với HS phổ thông. Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Hạnh cũng là tác
giả của khá nhiều công trình, bài báo khoa học về DH đọc hiểu, trong đó tiêu biểu
nhất là “Dạy học đọc hiểu ở tiểu học” (sách chuyên khảo - 2002). Trong cuốn sách
này, bà đã nêu bật những vấn đề cốt lõi về đọc hiểu, nguyên tắc và biện pháp tổ
chức hoạt động đọc hiểu văn bản.
Đọc hiểu, tiếp nhận văn bản cũng là một trong những nội dung cơ bản của

văn bản”
(2006) -của
Taffy E. Raphael
Thị Hồng Nam dịch) có thể xem là một trong những cuốn cẩm nang cho các nhà sư
phạm. Xác định ý chính, tóm tắt thông tin, suy luận và đặt câu hỏi, giám sát là
những kĩ thuật giúp bạn đọc thâm nhập sâu vào văn bản theo đề xuất của nhóm tác
giả này. Các nhà khoa học cũng cho rằng, khả năng đọc hiểu văn bản liên quan đến
việc kết hợp các thông tin mới đọc với kiến thức đã có sẵn. Việc làm cho “cái đã
có” sống dậy trong tiếp nhận, cảm thụ sẽ giúp văn bản có được đời sống vững bền
hơn. Hơn thế nữa, cơ chế ảnh hưởng của kiến thức nền và khả năng kiểm soát các
thủ thuật đọc hiểu của người học, theo các tác giả, luôn có vai trò quyết định đối với
hiệu quả đọc hiểu. Cũng đồng tình với việc kết hợp các phương pháp DH, trong đó
chú trọng “kiến thức nền”, “Phương pháp dạy đọc văn bản” (2016) của nhóm tác
giả Nguyễn Thị Hồng Nam - Dương Thị Hồng Hiếu đã trình bày khá khái quát về
các hoạt động đọc văn bản, các kĩ năng đọc cần hình thành cũng như biện pháp trợ
giúp HS trước, trong và sau khi đọc.

4


Đọc hiểu và việc phát triển NL đọc hiểu cho HS tiểu học luôn là địa hạt hấp dẫn
đối với các nhà nghiên cứu. Các công trình chúng tôi khảo cứu cũng cho thấy những
điểm gặp gỡ trong đánh giá, phân tích về NL cơ bản này của hoạt động đọc. Xét ở một
phạm vi hẹp hơn, đọc hiểu còn được nhìn nhận từ đặc trưng thể loại, hứng thú học tập...
mà trong đó, “Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” (1978) của Bogoliupxkaia, M.K. Septsenko, V.V., với cách trình bày dung dị, đã tô đậm nét riêng trong tâm lí tiếp nhận văn
bản của trẻ nhỏ cũng như những phương diện mà các em thụ hưởng được từ bài đọc.
Trong những năm gần đây, khá nhiều đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên ngành
Giáo dục Tiểu học cũng đã nghiêm túc phân tích, đánh giá hệ thống câu hỏi đọc hiểu trong
chương trình - SGK, yếu tố quyết định hành trình và đích đọc hiểu của giờ Tập đọc.
Mặc dù luôn đón nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu nhưng trên

tới đề xuất các biện pháp phát triển NL đọc hiểu cho HS DTTS lớp 4, 5 nhằm nâng
cao chất lượng DH Tập đọc nói riêng và DH TV nói chung ở trường tiểu học.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu, tổng hợp cơ sở lí luận về đọc hiểu; phân tích để khẳng định vai
trò, tầm quan trọng của DH đọc hiểu đối với HS nói chung và HS DTTS nói riêng.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng đọc hiểu của HS DTTS lớp 4, 5.
- Đề xuất các biện pháp phát triển NL đọc hiểu cho HS DTTS lớp 4, 5 tại
huyện A Lưới - tỉnh TTH.
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Quá trình rèn luyện, phát triển NL đọc hiểu cho HS tiểu học.
4.2. Phạm vi nghiên cứu

Version
Select.Pdf
Biện Demo
pháp phát
triển NL- đọc
hiểu cho SDK
HS DTTS lớp 4, 5 tại một số trường
tiểu học ở huyện A Lưới - tỉnh TTH.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu các biện pháp rèn luyện, phát triển NL đọc hiểu văn bản cho HS DTTS
lớp 4, 5 tại huyện A Lưới - tỉnh TTH được thực hiện một cách khoa học, đồng bộ
thì chất lượng đọc của người học sẽ được cải thiện, từ đó tạo nên tác động tích cực
đến các hoạt động tiếp nhận thông tin trong văn bản ở nhà trường tiểu học.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích, xử lí nguồn tài liệu, tổng
hợp thông tin và rút ra các kết luận sư phạm liên quan đến vấn đề nghiên cứu.