ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN VĂN ĐIỂN

XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
“NHIỆT ĐỘ VÀ SỰ SỐNG” THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số: 60140111
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THANH HUY

Thừa Thiên Huế, năm 2017

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và
kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép
sử dụng và chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào khác.
Thừa Thiên Huế, ngày 16 tháng 09 năm 2017
Tác giả luận văn

NGUYỄN VĂN ĐIỂN


MỤC LỤC
Trang phụ bìa ...............................................................................................................i
Lời cam đoan .............................................................................................................. ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
Mục lục ........................................................................................................................ 1
Danh mục các chữ viết tắt trong luận văn ................................................................... 5
Danh mục bảng ........................................................................................................... 6
Danh mục hình, đồ thị ................................................................................................. 7
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 8
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 8
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu .................................................................................... 10
3. Mục tiêu nghiên cứu .............................................................................................. 11
4. Giả thuyết khoa học .............................................................................................. 11
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 11
6. Đối tượng nghiên cứu............................................................................................ 11
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 12

Demo
Version
- Select.Pdf SDK
8. Phương pháp
nghiên
cứu .......................................................................................
12
9. Đóng góp mới của đề tài ....................................................................................... 12
10. Cấu trúc luận văn ................................................................................................ 13
NỘI DUNG .............................................................................................................. 14
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC CHỦ
ĐỀ TÍCH HỢP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI
QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .................. 14

“NHIỆT ĐỘ VÀ SỰ SỐNG” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THPT ..................................... 38
2.1. Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự sống” theo định hướng
phát tri n năng lực giải quyết vấn đề ........................................................................ 38
2.1.1. Xác định chủ đề .......................................................................................... 38
2.1.2. Xác định các vấn đề cần giải quyết ............................................................ 38
2.1.3. Thu thập và xử lí thông tin về chủ đề tích hợp ........................................... 38
2.1.3.1. Khái niệm, bản chất, đơn vị của nhiệt ............................................... 38
2.1.3.2. Lịch sử hình thành thang đo nhiệt...................................................... 42
2.1.3.3. Sự truyền nhiệt ................................................................................... 45
2.1.3.4. Nhiệt lượng, nhiệt dung ..................................................................... 46

2


2.1.3.5. Sự giãn nở vì nhiệt ............................................................................. 47
2.1.4. Xác định các kiến thức cần thiết đ giải quyết các vấn đề ......................... 49
2.1.5. Xác định các nội dung dạy học .................................................................. 49
2.2. Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự sống” theo
định hướng phát tri n năng lực giải quyết vấn đề ..................................................... 51
2.2.1. Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề ....................................................... 51
2.2.2. Lập kế hoạch dạy học ................................................................................. 52
2.2.3. Tri n khai dạy học chủ đề tích hợp ............................................................ 53
2.2.3.1. Nội dung 1: Em làm bác sĩ ................................................................. 53
2.2.3.2. Nội dung 2: Em làm kĩ sư .................................................................. 64
2.2.4. Tổ chức dạy học và đánh giá chủ đề .......................................................... 77
2.3. Xác định tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề được hình thành cho học
sinh trong chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự sống” .................................................... 78
2.4. Kết luận chương 2 .............................................................................................. 81
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .......................................................... 83


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

STT

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

CCH

Chưa chuẩn hóa

2

CH

Chuẩn hóa

3

DH

Dạy học

4

DHTH


Học sinh

10

HV

Hành vi

11

NL

Năng lực

12

PPDH

Phương pháp dạy học

13

TNSP

Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK
14


Bảng 2.4. Phân công nhiệm vụ thực hiện dự án........................................................ 55
Bảng 2.5. Bộ tiêu chí đánh giá năng lực GQVĐ ....................................................... 78
Bảng 3.1. Số liệu HS được chọn mẫu ....................................................................... 84
Bảng 3.2. Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của HS đối với lớp CCH ................... 87
Bảng 3.3. Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của HS đối với lớp đã CH ................. 88
Bảng 3.4. Kết quả đánh giá của HS .......................................................................... 89
Bảng 3.5. Kết quả đánh giá tổng hợp các nhóm ....................................................... 90

Demo Version - Select.Pdf SDK

6


DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
Hình
Hình 1.1. Sơ đồ xương cá.......................................................................................... 25
Hình 1.2. Sơ đồ mạng nhện ....................................................................................... 25
Hình 1.3. Sơ đồ các bước xây dựng chủ đề tích hợp ............................................... 29
Hình 1.4. Sơ đồ các bước tổ chức dạy học chủ đề tích hợp ..................................... 32
Hình 2.1. Thang đo nhiệt........................................................................................... 42
Hình 2.2. Bức xạ Mặt trời ......................................................................................... 46
Đồ thị
Bi u đồ 3.1. Đồ thị phân phối mức độ của các nhóm CCH ...................................... 87
Bi u đồ 3.2. Đồ thị phân phối mức độ của các nhóm CH ........................................ 88
Bi u đồ 3.3. Đồ thị phân phối đi m của các lớp ....................................................... 90

Demo Version - Select.Pdf SDK

7


dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã chỉ thị: “Đổi mới
căn bản và toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa,
dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” và “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là
nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện
nền giáo dục quốc dân”[17].
Trong thời kỳ đổi mới, hội nhập của Đất nước hiện nay, nhiệm vụ của Giáo
dục phổ thông là đào tạo những con người mới, những người lao động tri thức, có

8


năng lực thực hành, tự chủ, năng động, sáng tạo, sẵn sàng tham gia vào lao động
sản xuất. Đ thực hiện nhiệm vụ đó, Bộ giáo dục và đào tạo đã xây dựng chương
trình giáo dục tổng th đổi mới theo định hướng phát tri n năng lực học sinh. Trong
đó quán triệt sâu sắc quan đi m tích hợp và phân hóa ngay trong thiết kế chương
trình các cấp học, ngành học và trong tổ chức dạy học. Vật lí học là khoa học thực
nghiệm, kiến thức của môn học là cơ sở của nhiều ngành kinh tế khác nhau, có mối
liên hệ rất chặt chẽ với thực tiễn, kỹ thuật và đời sống. Các kiến thức Vật lí được
vận dụng vào quá trình lao động sản xuất, vào kĩ thuật công nghệ và bảo vệ môi
trường sống của chúng ta. Bên cạnh đó, trong xu thế phát tri n và hội nhập hiện nay
cũng xuất hiện nhiều vấn đề mà đ giải quyết nó đòi hỏi phải vận dụng kiến thức
liên môn, liên ngành, kiến thức tích hợp.
Mục đích của việc phát tri n năng lực của học sinh suy cho cùng cũng đ học
sinh giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Chính vì vậy, năng lực giải quyết vấn đề rất
quan trọng và cần phải bồi dưỡng. Trong quá trình dạy học, GV có vai trò định
hướng hoạt động nhận thức cho học sinh, hấp dẫn học sinh giải quyết vấn đề thực tế
bằng kiến thức trong nhà trường, đưa kiến thức hàn lâm vào thực tiễn cuộc sống, hỗ

Version
- Select.Pdf

cập đến sự cần thiết phải vận dụng quan đi m tích hợp trong dạy học, các phương
thức tích hợp cũng như các biện pháp trong tổ chức dạy học tích hợp nói chung và
trong từng môn học, từng cấp học cụ th nói riêng. Nhiều nghiên cứu đã tìm hi u
sâu vào việc dạy học tích hợp qua từng bộ môn cụ th như Sinh học, hóa học… Đối
với bộ môn Vật lí, vấn đề tích hợp các nội dung vào dạy học cũng đã được nghiên
cứu bởi một số tác giả với các đề tài cụ th , như:
“Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp trong dạy học một số kiến thức về Hạt
nhân nguyên tử lớp 12 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh” – Luận văn

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK2008. Trong đề tài, tác giả đã hệ
Thạc sĩ của tác
giả Vũ
Thị Thanh
Hà, Thái Nguyên
thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn việc vận dụng quan đi m tích hợp trong
giáo dục, đồng thời tác giả đã vận dụng quan đi m tích hợp vào việc xây dựng tiến
trình dạy học và tổ chức dạy học phần kiến thức về Hạt nhân nguyên tử lớp 12.
“Tổ chức dạy học tích hợp các kiến thức về môi trường vào chương Hạt
nhân Nguyên tử Vật lí 12 THPT” – Luận văn Thạc sĩ của Lê Khánh Loan, Huế
2013. Tác giả đề tài đã xây dựng được tiến trình dạy học tích hợp giáo dục môi
trường vào chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 THPT. Trong đề tài tác giả đã
phân tích rõ các tác động của hạt nhân và các quá trình phân rã ảnh hưởng đến môi
trường, từ đó giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho HS.
“Tổ chức dạy học chương “Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể” Vật lí 10
THPT theo hướng tích hợp giáo dục ứng phó biến đổi khí hậu” – Luận văn Thạc sĩ
của Phạm Thị Bình Long, Huế 2014. Tác giả của đề tài đã xây dựng được tiến trình
dạy học tích hợp giáo dục ứng phó biến đổi khí hậu trong chương “Chất rắn và chất

Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về tổ chức chủ đề tích hợp theo định
hướng phát tri n năng lực trong trường phổ thông.
Nghiên cứu đề xuất quy trình tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và
sự sống” theo định hướng phát tri n năng lực của học sinh trung học phổ thông.
Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự sống”
theo định hướng phát tri n năng lực của học sinh trung học phổ thông.
Tiến hành thực nghiệm sư phạm đ đánh giá giả thuyết khoa học của đề tài.
6. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy và học về chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự sống” theo định
hướng phát tri n năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường trung học phổ
thông.

11


Các năng lực cần phát tri n cho học sinh khi giảng dạy phần kiến thức trên.
Các công cụ đánh giá theo định hướng phát tri n năng lực.
7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp
“Nhiệt độ và sự sống” theo định hướng phát tri n năng lực học sinh lớp 10 và tiến
hành thực nghiệm sư phạm tại trường trung học phổ thông Lao Bảo, huyện Hướng
Hóa, tỉnh Quảng Trị.
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo,
các sách báo, tạp chí chuyên ngành về dạy học và đổi mới phương pháp dạy học đ
nâng cao chất lượng dạy và học ở trường trung học phổ thông.
Nghiên cứu tài liệu và một số công trình khoa học đã công bố có liên quan
đến các nội dung trong đề tài.
Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, sách bài tập và các tài liệu có liên

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy học chủ đề tích hợp theo
định hướng phát tri n năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông.
Chương 2. Xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Nhiệt độ và sự
sống” theo định hướng phát tri n năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học
phổ thông.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm.

Demo Version - Select.Pdf SDK

13