ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN VĂN QUẾ

ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG
- LÂM NGHIỆP LƯU VỰC SÔNG BẾN HẢI,
TỈNH QUẢNG TRỊ
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: Địa lí tự nhiên
Mã số: 60 44 02 17

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. LÊ NĂM

Thừa Thiên Huế, năm 2017
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung
thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được
công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.
Tác giả

Nguyễn Văn Quế

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...........................................................................4
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................................. 5
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ............................................................................................ 6
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................................. 7
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................8
1. Tính cấp thiết của đề tài............................................................................................... 8
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ...............................................................................8
3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ......................................................................................9
4. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................... 10
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ...................................................................................11
6. Cấu trúc luận văn .......................................................................................................11

Demo Version - Select.Pdf SDK
NỘI DUNG ...................................................................................................................
12
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP CÁC
ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP ............................................................................................................12
1.1. Tổng quan có chọn lọc các công trình nghiên cứu, đánh giá điều kiện tự nhiên có
liên quan đến đề tài ........................................................................................................12
1.1.1. Trên thế giới .....................................................................................................12
1.1.2. Ở Việt Nam ......................................................................................................13
1.1.3. Các công trình nghiên cứu về điều kiện tự nhiên và sử dụng đất đai nông - lâm
nghiệp có liên quan đến tỉnh Quảng Trị và lưu vực sông Bến Hải ........................... 15
1.2. Một số khái niệm được sử dụng trong đề tài .......................................................... 16
1.2.1. Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên .............................................................. 16
1.2.2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên ..................................................17
1.2.3. Cảnh quan, sinh thái cảnh quan .......................................................................18
1.2.4. Phát triển, phát triển bền vững .........................................................................19

1

hướng phát triển nông - lâm nghiệp lưu vực sông Bến Hải.......................................65
CHƯƠNG 3. ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP
BỀN VỮNG LƯU VỰC SÔNG BẾN HẢI, TỈNH QUẢNG TRỊ........................... 71
3.1. Cơ sở khoa học của việc đề xuất ............................................................................71
3.1.1. Hiện trạng sử dụng đất lưu vực sông Bến Hải .................................................71
3.1.2. Hiện trạng phát triển nông - lâm nghiệp lưu vực sông Bến Hải ......................72
3.1.3. Định hướng phát triển nông - lâm nghiệp lưu vực sông Bến Hải đến năm 2020 ........73
3.1.4. Phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng
nông - lâm nghiệp chủ yếu .........................................................................................75

2


3.2. Đề xuất định hướng phát triển nông - lâm nghiệp bền vững lưu vực sông Bến Hải,
tỉnh Quảng Trị ...............................................................................................................81
3.2.1. Đề xuất định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ theo các đơn vị STCQ ..............81
3.2.2. Đề xuất định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ theo các tiểu vùng STCQ .........89
3.3. Đề xuất một số giải pháp góp phần phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp bền vững
lưu vực sông Bến Hải, tỉnh Quảng Trị ..........................................................................93
3.3.1. Giải pháp về chính sách ...................................................................................93
3.3.2. Giải pháp về nguồn nhân lực ...........................................................................95
3.3.3. Giải pháp về khoa học công nghệ ....................................................................95
3.3.4. Giải pháp về vốn .............................................................................................. 96
3.3.5. Giải pháp bảo vệ môi trường ...........................................................................96
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .....................................................................................98
1. Những kết quả của luận văn ......................................................................................98
2. Tồn tại ........................................................................................................................99
3. Kiến nghị ...................................................................................................................99
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................100
PHỤ LỤC

GIS

Hệ thống thông tin Địa lí (Geographic Information System)

KT- XH

Kinh tế - xã hội

UBND

Ủy ban nhân dân

FAO

Tổ chức Nông lương thế giới
(Food and Agriculture Organization World)

STCQ

Sinh thái cảnh quan

CNNN

Công nghiệp ngắn ngày

CNDN

Công nghiệp dài ngày

CQ

87
Hình 3.5. Bản đồ phân hạng thích nghi cho loại hình trồng rừng ở lưu vực sông Bến
Hải tỉnh Quảng Trị .........................................................................................................88
Hình 3.6. Bản đồ đề xuất định hướng sử dụng lãnh thổ theo loại hình sinh thái cảnh quan
ở lưu vực sông Bến Hải tỉnh Quảng Trị ..........................................................................94

5


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Mô hình đánh giá tự nhiên đối với hoạt động kinh tế .................................13
Sơ đồ 1.2. Mô hình địa - hệ sinh thái ...........................................................................19
Sơ đồ 1.3. Các bước đánh giá tổng hợp ĐKTN phục vụ định hướng sản xuất nông lâm nghiệp lưu vực sông Bến Hải, tỉnh Quảng Trị. ......................................................29

Demo Version - Select.Pdf SDK

6


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Quan hệ giữa cảnh quan và hoạt động sản xuất nông - lâm nghiệp..............23
Bảng 2.1. Bức xạ tổng cộng tháng và năm tính theo công thức thực nghiệm của
Berland (kcal/cm2) ........................................................................................................36
Bảng 2.2. Số giờ nắng trung bình tháng và năm (giờ) ..................................................36
Bảng 2.3. Nhiệt độ không khí trung bình tháng và năm (0C) .......................................36
Bảng 2.4. Biên độ nhiệt độ không khí trung bình tháng và năm (0C) .......................... 37
Bảng 2.5. Lượng bốc hơi trung bình tháng (mm).......................................................... 38
Bảng 2.6. Phân phối dòng chảy bình quân theo mùa nhiều năm trên lưu vực sông Bến
Hải (theo trung bình nhiều năm từ 1971 - 1991) ........................................................... 38
Bảng 2.7. Giá trị sản xuất các huyện thuộc lưu vực sông Bến Hải năm 2016 ..............40

Bến Hải, tỉnh Quảng Trị ................................................................................................ 83
7


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lưu vực sông là hệ thống lãnh thổ thổ tương đối độc lập, có mối liên hệ hữu cơ
về quá trình trao đổi vật chất và năng lượng giữa thượng lưu và hạ lưu. Việc nghiên
cứu, đánh giá điều kiện tự nhiên nhằm xác định tiềm năng sinh thái tự nhiên theo lưu
vực sông làm tiền đề phục vụ mục tiêu định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ, giúp cho
các nhà quản lý hoạch định chính sách khai thác tài nguyên theo hướng bền vững là
vấn đề đang được quan tâm hiện nay.
Sông Bến Hải thuộc lãnh thổ phía Bắc tỉnh Quảng Trị, với diện tích lưu vực
975,87 km2. Đây là vùng có nhiều tiềm năng cho phát triển nông - lâm nghiệp. Tuy
nhiên, các điều kiện sinh thái tự nhiên của lãnh thổ có sự phân hoá đa dạng và phức
tạp. Do đó, việc đánh giá tiềm năng tự nhiên phục vụ quy hoạch các loại hình sử dụng
và các mô hình nông - lâm nghiệp phù hợp với sự phân hoá lãnh thổ, đảm bảo các yêu
cầu về phòng hộ, bảo tồn và sản xuất cho toàn lưu vực phục vụ mục tiêu phát triển bền
vững là vấn đề mang tính cấp thiết.
Do quá trình khai thác lâu dài và ảnh hưởng của hậu quả chiến tranh trước đây
dẫn đến diện tích rừng ở lưu vực sông bến Hải suy giảm, diện tích đất trống đồi trọc
tăng lên, chiếm gần 28,3%. Đây là biểu hiện của sự mất cân bằng sinh thái. Vì vậy,

Demo Version - Select.Pdf SDK

việc tổ chức sản xuất nông - lâm nghiệp cần được định hướng có cơ sở khoa học nhằm
bố trí các loại hình sử dụng theo mục tiêu phát triển lâu bền. Mặt khác, hơn 73% cư
dân lưu vực hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nông - lâm nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả
kinh tế của hoạt động này chưa tương xứng với tiềm năng STTN của lãnh thổ; việc
chuyển đổi cơ cấu kinh tế còn nhiều vướng mắc, đời sống người dân nói chung còn

3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
3.1. Giới hạn phạm vi lãnh thổ

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lưu vực sông Bến Hải thuộc tỉnh Quảng Trị, bao gồm lãnh thổ các huyện Vĩnh
Linh và Gio Linh.
3.2. Giới hạn nội dung nghiên cứu
- Đánh giá các điều kiện tự nhiên nhằm xác định tiềm năng sinh thái tự nhiên
lãnh thổ, trong đó chú trọng các yếu tố mang tính đặc thù của khu vực nghiên cứu có
liên quan trực tiếp đến sản xuất nông - lâm nghiệp.
- Nội dung đánh giá phục vụ mục tiêu quy hoạch phát triển nông - lâm nghiệp
được xét trên quan điểm địa lý ứng dụng.
- Loại hình sử dụng nông - lâm nghiệp mang tính đa dạng và phong phú; dựa
vào đặc điểm đặc thù của địa phương, đề tài chỉ chọn một số cây mang tính phổ biến ở
khu vực nghiên cứu.
- Trong đánh giá và đề xuất quy hoạch phát triển nông - lâm nghiệp khu vực, đề
tài chú trọng đến các nhân tố sinh thái tự nhiên; vấn đề kinh tế và kỹ thuật canh tác chỉ
được đề cập một cách khái quát.
- Đề tài chú trọng các loại hình sử dụng nông - lâm nghiệp; các loại hình sử
dụng khác không được đề cập đến.

9


- Trên cơ sở khảo sát các mô hình nông - lâm nghiệp có hiệu quả về kinh tế, xã
hội và môi trường, đề tài đề xuất một số mô hình đặc trưng cho từng tiểu vùng nhằm
góp phần sử dụng hợp lý lãnh thổ.
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp thu thập, phân tích, xử lí số liệu


10


- Tuyến dọc ven biển: Gio Mai, Trung Giang, Vĩnh Quang, Vĩnh Thái.
- Tuyến vùng đồi huyện Gio Linh: Gio Phong, Gio Bình, Gio An, Linh Thượng.
- Tuyến đồng bằng Vĩnh Linh: Vĩnh Long, Vĩnh Lâm, Vĩnh Thủy, Vĩnh Sơn.
- Tuyến vùng đồi núi phía Tây Vĩnh Linh: Vĩnh Chấp, Vĩnh Khê, Vĩnh Hà, Vĩnh Ô.
Các kết quả nghiên cứu ở thực địa là cơ sở quan trọng cho việc xác định chỉ tiêu
trong đánh giá và đề xuất qui hoạch bố trí CCNDN hợp lý ở khu vực nghiên cứu.
4.6. Phương pháp chuyên gia
Được vận dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm lấy ý kiến của các nhà khoa
học trong việc lựa chọn chỉ tiêu và xác định mức độ thích nghi của các đơn vị cảnh
quan trong quy hoạch phát triển nông - lâm nghiệp. Đồng thời, đề tài còn tham khảo ý
kiến các nhà quản lý của các ban ngành có liên quan, cán bộ và nhân dân địa phương.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
5.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần vào việc hoàn thiện cơ sở lý luận đánh giá
tổng hợp điều kiện tự nhiên; làm phong phú thêm hướng nghiên cứu của địa lý cảnh quan
ứng dụng phục vụ mục tiêu định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ theo hướng lâu bền.
5.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp các thông tin cần thiết phục

Demo Version - Select.Pdf SDK

vụ cho việc định hướng bố trí các loại hình sản xuất nông - lâm nghiệp phù hợp với
tiềm năng sinh thái cảnh quan lưu vực sông Bến Hải.
- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý ở địa phương tỉnh
Quảng Trị trong việc hoạch định các chính sách phát triển nông lâm - nghiệp, bảo vệ
tài nguyên và môi trường lưu vực sông Bến Hải.