ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

VÕ VĂN TÚ

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT. CÁC DỤNG CỤ QUANG” VẬT LÍ

11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI VIỆC SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

VÕ VĂN TÚ

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT. CÁC DỤNG CỤ QUANG” VẬT LÍ

11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI VIỆC SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM

Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số: 60140111

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng đào tạo Sau đại học,
Ban chủ nhiệm, quý thầy - cô giáo khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Huế
và quý thầy - cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình
học tập tại nhà trường.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý thầy - cô giáo tổ Vật lí
trường THPT Chuyên Hùng Vương - thành phố Pleiku - tỉnh Gia Lai đã nhiệt

Demo Version - Select.Pdf SDK

tình giúp đỡ và đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình thực hiện đề tài.
Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân và bạn
bè đã dành nhiều tình cảm, động viên khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình học tập và hoàn thành luận văn này.

Huế, tháng 9 năm 2017
Tác giả luận văn

Võ Văn Tú

iii
iii


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ...................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .........................................................................4

1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động tự học ......................................................22

1


1.4. Thực trạng về việc phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học vật lí
ở THPT hiện nay .......................................................................................................22
1.4.1. Khảo sát thực trạng...................................................................................22
1.4.2. Nhận thức của giáo viên và học sinh về tự học ........................................23
1.4.3. Thực trạng về phát triển năng lực tự học cho học sinh ở trƣờng THPT
hiện nay nói chung và trong dạy học vật lí nói riêng .........................................23
1.4.4. Thực trạng về tự học của học sinh hiện nay .............................................24
1.5. Một số thuận lợi và khó khăn trong việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lí
theo hƣớng phát triển năng lực tự học cho học sinh .................................................24
1.5.1. Thuận lợi ..................................................................................................24
1.5.2. Khó khăn ..................................................................................................24
1.6. Các biện pháp phát triển năng lực tự học của học sinh với việc sử dụng thí
nghiệm vật lí ..............................................................................................................25
1.7. Quy trình thiết kế tiến trình dạy học theo hƣớng phát triển NL tự học cho HS
với việc sử dụng TN ..................................................................................................26
1.8. Kết luận chƣơng 1 ..............................................................................................28

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
Chƣơng 2. TỔ
CHỨC
DẠY HỌC
CHƢƠNG

3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sƣ phạm ........................................................70
3.1.2. Nhiệm vụ TNSP .......................................................................................70
3.2. Đối tƣợng và nội dung của thực nghiệm sƣ phạm .............................................70
3.2.1. Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm ..............................................................70

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
3.2.2. Nội
dung thực
nghiệm
sƣ phạm ...............................................................
71
3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ...................................................................71
3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm ............................................................................71
3.3.2. Quan sát giờ học .......................................................................................71
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm............................................................................72
3.4.1. Đánh giá về hoạt động của giáo viên và học sinh trong các giờ học .......72
3.4.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm ...................................................73
3.5. Kết luận chƣơng 3 ..............................................................................................77
KẾT LUẬN ..............................................................................................................78
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................80
PHỤ LỤC

3


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT



Năng lực tự học

NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

PTDH

Phƣơng tiện dạy học

SGK

Sách giáo khoa

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

TKHT

Thấu kính hội tụ

Bảng 1.2. Cấp độ các năng lực ..................................................................................18
Bảng 3.1: Số liệu HS các nhóm thực nghiệm và đối chứng .....................................71
Bảng 3.2: Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra ...........................................74
Bảng 3.3: Bảng phân phối tần suất............................................................................74
Bảng 3.4: Bảng phân phối tần suất tích lũy ..............................................................75
Bảng 3.5. Bảng tổng hợp các tham số thống kê ........................................................75
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ phân bố điểm của hai nhóm TNg và ĐC ................................74
ĐỒ THỊ
Đồ thị 3.1. Đồ thị phân phối tần suất ........................................................................75
Đồ thị 3.2. Đồ thị phân phối tần suất tích lũy ...........................................................75
HÌNH

Demo
Version
Select.Pdf
Hình 2.1. Đƣờng
đi của
tia sáng- (đơn
sắc) qua SDK
lăng kính .........................................33
Hình 2.2. Đƣờng đi của chùm sáng trắng qua lăng kính...........................................33
Hình 2.3. Một số loại thấu kính.................................................................................33
Hình 2.4. Ảnh qua thấu kính hội tụ ...........................................................................34
Hình 2.5. Lăng kính phản xạ toàn phần ....................................................................35
Hình 2.6. Phân loại thấu kính ....................................................................................35
Hình 2.7. Nhận biết TKHT và THPK .......................................................................35
Hình 2.8. Ảnh qua kính lúp .......................................................................................36
SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Tiến trình dạy học ....................................................................................27

học sinh phổ thông và các mức độ đạt đƣợc của từng năng lực trong hệ thống năng
lực đó, cũng nhƣ việc đổi mới cách thức kiểm tra đánh giá theo năng lực từ đó giúp
giáo viên đổi mới phƣơng pháp dạy học nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục.
Để đổi mới giáo dục phổ thông theo định hƣớng phát triển phẩm chất và
năng lực của học sinh [2], chƣơng trình giáo dục phổ thông phải hƣớng tới phát
triển cho ngƣời học những phẩm chất và năng lực chung mà mỗi ngƣời sống trong
thế kỷ XXI cần phải có, đồng thời hƣớng tới phát triển các năng lực chuyên biệt liên
quan đến từng môn học, từng lĩnh vực hoạt động giáo dục. Thế kỷ XXI trong xu thế
toàn cầu hóa và cuộc cách mạng 4.0 đã đem đến sự biến đổi nhanh chóng của xã

6


hội. Trong bối cảnh đó, để có thể đứng vững và phát triển đòi hỏi thế hệ trẻ phải có
năng lực tự học, để có thể tự học suốt đời và tự hoàn thiện bản thân. Bởi vậy, bồi
dƣỡng và phát triển cho học sinh hệ thống năng lực chung và năng lực chuyên biệt,
trong đó có năng lực tự học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong dạy học
ở trƣờng phổ thông hiện nay.
Chƣơng trình giáo dục phổ thông hiện hành về cơ bản vẫn theo hƣớng tiếp
cận nội dung, chạy theo khối lƣợng kiến thức, còn nặng tính hàn lâm…Dạy học tiếp
cận nội dung hƣớng tới việc dạy cho học sinh “biết cái gì”, còn dạy học tiếp cận
năng lực phải hƣớng tới việc “học sinh làm được cái gì từ cái đã biết”. Nghĩa là,
trong tiếp cận theo định hƣớng năng lực đòi hỏi học sinh phải làm hoặc vận dụng
đƣợc gì hơn là biết đƣợc những gì. Tránh đƣợc tình trạng biết rất nhiều nhƣng làm
hoặc vận dụng không đƣợc bao nhiêu; biết những điều rất cao siêu, nhƣng không
làm đƣợc những việc rất thiết thực trong cuộc sống thƣờng nhật… [8].
Chƣơng “Mắt. Các dụng cụ quang”, vật lí 11 THPT là một chƣơng có nhiều
kiến thức liên quan đến thực tế, kỹ thuật và đời sống, HS có nhiều kiến thức, kinh
nghiệm liên quan đến các hiện tƣợng, quá trình vật lí trong chƣơng này. Do đó,


sinh viên bằng nhiều biện pháp khác nhau.
Trong thời gian qua đã có các luận văn nghiên cứu về vấn đề tự học và các biện
pháp tổ chức hoạt động dạy học cho HS THPT, nhƣ: “Nghiên cứu và sử dụng thí
nghiệm theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực tự học của học sinh trong dạy học chƣơng
“Điện tích-Điện trƣờng” và “Dòng điện không đổi” của Nguyễn Tƣờng Thảo Uyên
[34]. Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thiên Nga với đề tài "Nâng cao hiệu quả dạy
học vật lí ở trƣờng THPT thông qua các biện pháp tổ chức hoạt động tự học cho HS"
[17]. Tác giả Nguyễn Phú Đồng [10] trong đề tài “Nghiên cứu sử dụng bài tập vật lí
theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực tự học cho học sinh trong dạy học phần “Dòng điện
không đổi”, Vật lí 11 Trung học phổ thông” trong đó tác giả tuyển chọn và xây dựng
đƣợc hệ thống các bài tập vật lí phần “Dòng điện không đổi” theo hƣớng rèn luyện kĩ
năng tự học cho học sinh trung học phổ thông (THPT) và các biện pháp sử dụng bài tập

Version
- Select.Pdf
SDK
vật lí có hiệuDemo
quả nhằm
bồi dƣỡng
năng lực tự học,
góp phần nâng cao chất lƣợng học
tập phần “Dòng điện không đổi” của học sinh THPT. Trong đề tài “Bồi dƣỡng năng
lực tự học cho học sinh trong chƣơng động học chất điểm vật lí 10 qua việc khai thác
và sử dụng bài tập vật lí” của Võ Thị Cẩm Quyên [20] đã trình bày khá đầy đủ cơ sở lí
luận về tự học, khai thác hệ thống bài tập và đƣa ra các biện pháp bồi dƣỡng năng lực
tự học cho học sinh trong giờ lên lớp, tự học ở nhà và thông qua kiểm tra đánh giá…
Về việc khai thác, sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lí theo hƣớng phát
huy tính tích cực tự lực của học sinh ở trƣờng phổ thông cũng có nhiều tác giả đề
cập đến nhƣ:
Tác giả Lê Văn Giáo trong đề tài: “Nghiên cứu quan niệm của học sinh về

học sinh
và vận dụng
vào dạy học
chƣơng “Mắt. Các dụng cụ quang”
Vật lí 11 THPT.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất đƣợc các biện pháp phát triển năng lực tự học với việc sử dụng
thí nghiệm và vận dụng vào tổ chức quá trình dạy học sẽ góp phần phát triển năng
lực tự học cho học sinh, qua đó nâng cao hiệu quả dạy học vật lí ở trƣờng THPT.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu, đề tài cần phải thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực tự học
cho học sinh trong dạy học vật lí ở trƣờng phổ thông.
- Nghiên cứu vai trò của thí nghiệm trong phát triển năng lực tự học cho học sinh.
- Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh
với sự hỗ trợ của thí nghiệm vật lí.

9


- Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc nội dung chƣơng: “Mắt. Các dụng cụ quang”
Vật lí 11 THPT.
- Nghiên cứu thực trạng về việc phát triển năng lực tự học cho HS trong dạy
học vật lí ở các trƣờng THPT trên địa bàn Thành phố Pleiku - Tỉnh Gia Lai.
- Thiết kế một số kiến thức trong chƣơng “Mắt. Các dụng cụ quang” theo
hƣớng phát triển năng lực tự học cho HS qua việc sử dụng thí nghiệm vật lí.
- Thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá kết quả và rút ra kết luận.
6. Đối tƣợng nghiên cứu
Hoạt động dạy học chƣơng “Mắt. Các dụng cụ quang”, Vật lí 11 THPT theo
hƣớng phát triển năng lực tự học cho HS.


8.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm (TNSP) tại một số trƣờng THPT trên địa
bàn thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai.
8.4. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học để xử lí các kết quả TNSP nhằm
kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm
đối tƣợng (thực nghiệm và đối chứng).
9. Dự kiến đóng góp mới của đề tài
- Đề xuất các biện pháp phát triển năng lực tự học cho HS với sự hỗ trợ của
thí nghiệm.
- Xây dựng đƣợc quy trình thiết kế bài dạy theo hƣớng phát triển năng lực tự
học cho HS với sự hỗ trợ của thí nghiệm.
- Thiết kế tiến trình dạy học một số kiến thức trong chƣơng “Mắt. Các dụng
cụ quang” theo hƣớng phát triển năng lực tự học cho HS với sự hỗ trợ của thí
nghiệm, thể hiện qua 03 bài học cụ thể: Lăng kính; Thấu kính mỏng; Mắt.
10. Cấu trúc của luận văn

Demo Version - Select.Pdf SDK
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực tự học của
học sinh trong dạy học vật lí
Chương 2: Tổ chức dạy học chƣơng “Mắt. Các dụng cụ quang” Vật lí 11 THPT
theo hƣớng phát triển năng lực tự học của học sinh với việc sử dụng thí nghiệm
Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC