BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIỀU LOAN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM
SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN”
VẬT LÍ 10 NÂNG CAO VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA MÁY VI TÍNH
Chuyên
ngành:
Lí luận- và
phương pháp
dạy học bộ môn Vật lí
Demo
Version
Select.Pdf
SDK
Mã số:

60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN THỊ NHỊ

Huế, Năm 2014
i



tác giả học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn.

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Trường THPT Nghèn huyện Can Lộc - Tỉnh Hà Tĩnh và các giáo viên cộng
tác đã tạo điều kiện và phối hợp cho công tác thực nghiệm sư phạm.
- Các trường THPT trên địa bàn Huyện Can Lộc - Tỉnh Hà Tĩnh đã tạo điều
kiện và phối hợp cho công tác điều tra để xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài.
Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè đã luôn động
viên giúp đỡ tác giả về mọi mặt và luôn tạo điều kiện thuận lợi để tác giả có thể
hoàn thành tốt luận văn của mình.
Huế, Tháng 09 năm 2014
Tác giả
Nguyễn Thị Kiều Loan

iii

iii


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa ........................................................................................................... i
Lời cam đoan ............................................................................................................ ii
Lời cảm ơn ............................................................................................................... iii
Mục lục..................................................................................................................... 1
Bảng chữ viết tắt ...................................................................................................... 3
MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 4
NỘI DUNG ............................................................................................................. 8
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO

1


Chương 2. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM SƯ
PHẠM TƯƠNG TÁC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” VẬT LÍ
10 NÂNG CAO VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA MÁY VI TÍNH .................................. 42
2.1. Đặc điểm chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Nâng cao ...................... 42
2.1.1 Cấu trúc chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Nâng cao.................. 42
2.1.2. Mục tiêu dạy học chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 Nâng cao .. 42
2.1.3. Đặc điểm kiến thức chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Nâng cao 44
2.2. Thực trạng dạy học chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 Nâng cao....... 45
2.3. Sưu tầm, xây dựng các tư liệu hỗ trợ dạy học chương “Các định luật bảo toàn” Vật
lí 10 Nâng cao theo quan điểm sư phạm tương tác với sự hỗ trợ của máy vi tính ........ 46
2.3.1 Các điều tra về quan niệm của HS trước khi học và những sai lầm của HS
thường mắc phải khi học chương “Các định luật bảo toàn” ................................ 46
2.3.2. Các tình huống dạy học ............................................................................ 49
2.3.3. Các tư liệu được sưu tầm, xây dựng trên máy vi tính hỗ trợ dạy học
chương “Các định luật bảo toàn” ......................................................................... 52
2.4. Thiết kế các tiến trình dạy học các kiến thức cụ thể chương “Các định luật bảo
toàn” Vật lí 10 Nâng cao theo quan điểm sư phạm tương tác với sự hỗ trợ của máy
vi tính ....................................................................................................................... 56
2.4.1. BàiDemo
thứ nhất:
Định luật- bảo
toàn ĐộngSDK
lượng ........................................... 56
Version
Select.Pdf
2.4.2. Bài thứ hai: Chuyển động bằng phản lực. Bài tập về định luật bảo toàn
động lượng ........................................................................................................... 65


2

TT

Tương tác

3

QĐSPTT

Quan điểm sư phạm tương tác

4

HĐDH

Hoạt động dạy học

5

MVT

Máy vi tính

6

HS

Học sinh


Demo Version - Select.Pdf SDK

3


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội loài người đã đi qua thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI, thế kỷ của nền
kinh tế tri thức, thế kỷ của sự hội nhập và toàn cầu hóa, thế kỷ của sự cạnh tranh về
nhân lực có trình độ cao… Sự phát triển đó của xã hội đã đặt ra cho giáo dục của
mọi quốc gia trên thế giới phải nhanh chóng đổi mới mục tiêu, nội dung và phương
pháp đào tạo nguồn nhân lực cho tương lai. Trong xu thế chung của thế giới, ngành
Giáo dục và Đào tạo nước ta cũng đã và đang tập trung đẩy mạnh đổi mới.
Có thể nói, thành tựu lớn nhất của sự thay đổi ấy chính là định hướng dịch
chuyển từ dạy học (DH) lấy người dạy làm trung tâm sang lấy người học làm trung
tâm. Nhiều tư tưởng, chiến lược, phương pháp DH mới ra đời đều xoay quanh vấn
đề dạy học tập trung vào người học để khai thác tiềm năng sẵn có, tìm cách tích cực
hóa người học, trong số đó đáng kể nhất là DH kiến tạo, DH dựa vào vấn đề, DH
dựa vào dự án, DH dựa vào tương tác (TT).
Với đòi hỏi của thực tiễn xã hội, trước hết quá trình DH được thực hiện theo
lối truyền thống bao gồm: chương trình nặng về lí thuyết, ít thực hành; phương pháp
nặng về truyền thụ, ít có tính TT đa chiều giữa các chủ thể của hoạt động dạy học
(HĐDH); quan hệ thầy - trò nặng về áp đặt mà ít có sự thỏa hiệp và khơi nguồn cảm

Version
- Select.Pdf
SDK
hứng học tậpDemo
ở người

và dễ dẫn đến những quan niệm sai lầm hoặc không đầy đủ khi HS tiếp thu kiến
thức. Một số nội dung kiến thức trong chương được vận dụng rất nhiều trong đời
sống và trong khoa học kỹ thuật. Vì vậy các kiến thức của chương rất thuận lợi để
triển khai DH theo QĐSPTT nhất là theo hướng HS tương TT với bản thân để huy
động kiến thức cũ và HS TT với môi trường học tập để xây dựng kiến thức mới.
Mong muốn góp phần vào việc nâng cao chất lượng DH Vật lí ở trường trung
học phổ thông (THPT), với các lí do đã trình bày ở trên chúng tôi chọn đề tài nghiên
cứu: “Tổ chức hoạt động dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác chương
“Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 nâng cao với sự hỗ trợ của máy vi tính”.

Demo
Version
2. Lịch sử vấn
đề nghiên
cứu - Select.Pdf SDK
TT trong DH nói chung đã được một số tác giả trong và ngoài nước quan tâm
nghiên cứu. Chẳng hạn: Guy Brousseau, Claude Comiti,… nghiên cứu về quan hệ TT
giữa người dạy và người học trong các tình huống DH [24, tr.117]; Jean – Marc
Denommé và Madelein Roy nghiên cứu về sư phạm TT với đặc trưng là sự tác động
qua lại giữa ba thành tố: người dạy - người học - môi trường [10], [11]; Đặng Thành
Hưng nghiên cứu về DH dựa vào TT và đặc biệt quan tâm tới TT người học - người
học, TT nội tâm [5, tr.59]… Trong đó, các tác giả đã xác định rõ các thành tố cơ bản
của HĐDH, khẳng định tầm quan trọng của TT giữa các thành tố đó trong DH:
- Tác giả Đặng Thành Hưng đã chỉ rõ: “Các nguyên tắc chủ yếu nhất của quá
trình DH hiện đại bao gồm: nguyên tắc TT, nguyên tắc tham gia hoạt động học tập của
người học, nguyên tắc tính vấn đề của DH” [5, tr.59]. Những phân tích của tác giả là
tiền đề quan trọng để xây dựng cơ sở lí thuyết cho chiến lược DH học theo QĐSPTT.
- Jean-Marc Denommé và Madeleine Roy trong “Tiến tới một phương pháp sư
phạm TT” [10] và “Sư phạm TT - Một tiếp cận khoa học thần kinh về học và dạy”
[11] đã nghiên cứu về trường phái sư phạm TT với các kết quả như sau: Xác định cấu

thác được sự hỗ trợ của MVT. Đối với DH phổ thông hiện nay, lĩnh vực này còn là
một vấn đề mới đang còn bỏ ngỏ. Tiếp nối những lý luận sẵn có, trong phạm vi luận
văn, chúng tôi đi sâu nghiên cứu vấn đề đang còn bỏ ngỏ ở trên với mong muốn góp
phần nhỏ cung cấp thêm một số tư liệu cho DH Vật lí THPT hiện nay.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Thiết kế tiến trình tổ chức HĐDH chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10
Nâng cao theo QĐSPTT với sự hỗ trợ của MVT nhằm nâng cao hiệu quả DH
chương này nói riêng và Vật lý THPT nói chung.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế được tiến trình tổ chức HĐDH theo QĐSPTT với sự hỗ trợ của
MVT và tổ chức HĐDH theo tiến trình đó trong chương “Các định luật bảo toàn” Vật
lí 10 Nâng cao thì sẽ phát huy được tính tích cực, tự lực của HS từ đó góp phần nâng
cao hiệu quả DH chương này nói riêng môn Vật lí THPT nói chung.
6


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc DH theo QĐSPTT với
sự hỗ trợ của MVT.
- Đề xuất quy trình DH theo QĐSPTT với sự hỗ trợ của MVT.
- Sưu tầm, xây dựng các tư liệu hỗ trợ DH chương “Các định luật bảo toàn” Vật
lí 10 Nâng cao theo QĐSPTT với sự hỗ trợ của MVT.
- Xây dựng tiến trình tổ chức HĐDH chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí
10 Nâng cao theo QĐSPTT với sự hỗ trợ của MVT.
- Tiến hành tổ chức thực nghiệm nhằm đánh giá hiệu quả tiến trình tổ chức
HĐDH đã xây dựng, rút ra các kết luận sư phạm cần thiết.
6. Đối tượng nghiên cứu
HĐDH Vật lí trong DH Vật lí ở trường phổ thông.
7. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi chương trình: Chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Nâng cao.