A. MỞ ĐẦU:
Chúng ta đều biết bảo vệ môi trường là vấn đề mang tính sống còn của đất nước,
là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững, liên quan chặt chẽ tới
sự phát triển kinh tế - xã hội. môi trường còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển
thể chất giống nòi. Thông qua giáo dục môi trường, các em được trang bị những kiến
thức cơ bản về các yếu tố môi trường, vai trò của môi trường đối với con người và
tác động con người đối với môi trường.
Tuy nhiên, việc giáo dục môi trường đôi lúc còn mang tính chung chung, chưa
thực hiện tốt. Việc giáo dục môi trường cần phải thực hiện thông qua những hoạt
động cụ thể hơn, sinh động hơn, tiến tới không chỉ nâng cao về mặt nhận thức mà
còn hình thành các thói quen tốt trong bảo vệ môi trường cho học sinh. Các em được
giáo dục chu đáo, sâu sắc về bảo vệ môi trường có thể trở thành những tuyên truyền
viên trong cộng đồng về bảo vệ môi trường tại địa phương mình.
Thực trạng môi trường hiện nay đang ngày càng trở thành vấn đề gay gắt của
toàn nhân loại. Ngày nay con người đang phải đối mặt với sự cạn kiệt của tài nguyên
thiên nhiên và ô nhiễm môi trường. Do đó bảo vệ môi trường là vấn đề được nhiều
quốc gia trên thế giới quan tâm, vì sự phát triển bền vững toàn cầu. Con người là một
bộ phận của thiên nhiên, do đó con người sẽ không sống nổi nếu thiếu thiên nhiên.
Nói cách khác, bảo vệ thiên nhiên chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta.
Từ những năm gần đây, những dấu hiệu cho thấy nạn suy thoái môi trường đã
ngày một rõ ràng hơn do nhiều nguyên nhân chủ yếu là do tác động của con người,
phải gánh chịu hậu quả do thiên tai gây ra và con người đã bắt đầu ý thức được về
những ảnh hưởng do chính con người gây ra đối với môi trường sống của mình.
Chính vì thế, con người cần quan tâm đến công tác bảo vệ môi trường, đặc biệt là
bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá- hiện đại hoá. Do đó Bộ giáo dục
và đào tạo đã đưa nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục nhằm tác động
quá trình nhận thức của học sinh bằng chương trình tích hợp giáo dục môi trường
trong các môn học ở cấp THCS cũng như các cấp học khác. Giáo dục môi trường là
việc làm hết sức cần thiết, thường xuyên và liên tục. Bởi vì giáo dục môi trường sẽ

1

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng
10 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt đề án: “Đưa các nội
2


dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân” và Quyết định số
256/2003/QĐ-TTg ngày 02 tháng 12 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ về
việc phê duyệt Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định
hướng đến năm 2020 đã tạo cơ sở pháp lí vững chắc cho những nỗ lực và
quyết tâm bảo vệ môi trường theo định hướng phát triển một tương lai bền
vững của đất nước.
Cụ thể hoá và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước,
ngày 31 tháng 01 năm 2005, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị
về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường, xác định nhiệm vụ
trọng tâm từ nay đến 2010 cho giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinh
kiến thức, kĩ năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng hình thức phù
hợp trong các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khoá, xây dựng mô
hình nhà trường xanh-sạch-đẹp.
2. Cơ sở thực tiễn:
Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong công
cuộc xây dựng và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta chủ trương phát triển
kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội – đảm bảo phát triển bền
vững quốc gia. Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu
hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện
mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đất nước. Mục đích quan
trọng của giáo dục bảo vệ môi trường không chỉ làm cho mọi người hiểu rõ sự
cần thiết phải bảo vệ môi trường mà quan trọng là phải có thói quen, hành vi
ứng xử văn minh, lịch sự với môi trường. Điều này phải được hình thành trong
một quá trình lâu dài và phải bắt đầu ngay từ tuổi ấu thơ. Học sinh chính là
lực lượng xung kích, hùng hậu nhất trong công tác tuyên truyền bảo vệ môi

và giữ gìn vệ sinh lớp học, sân trường…
* Chương trình tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường qua môn Giáo dục
công dân cấp Trung học phổ thông
- Lớp 10: Tích hợp vào các bài:
+ Bài 6: Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng
+ Bài 10: Quan niệm về đạo đức
+ Bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại
- Lớp11 : Tích hợp vào các bài:
4


+ Bài 1: Công dân với sự phát triển kinh tế
+ Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa
+ Bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm
+ Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
- Lớp 12: Tích hợp vào các bài:
+ Bài 2: Thực hiện pháp luật
+ Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ
+ Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước
b. Phương pháp và hình thức dạy học :
Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn giáo dục công dân rất
phong phú, đa dạng, mỗi phương pháp đều có mặt tích cực và hạn chế riêng.
Vì vậy, giáo viên cần lựa chọn và sử dụng kết hợp các phương pháp cho phù
hợp với nội dung, tính chất từng bài, trình độ nhận thức của học sinh, năng lực
sở trường của giáo viên và điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp, của trường.
* Phương pháp thảo luận nhóm:
- Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho mọi học
sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em
có thể chia sẽ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên
quan đến bài học, tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng

của giáo viên.
- Ví dụ minh hoạ:
Để giúp học sinh hiểu được thế nào là nếp sống văn hoá ở cộng đồng
dân cư và ý nghĩa của nếp sống đó (Bài 12. Chính sách tài nguyên và bảo vệ
môi trường – GDCD 11), giáo viên có thể cho học sinh nghiên cứu tập quán
Tết trồng cây ở làng quê Việt Nam hoặc cho học sinh xem các tranh về môi
trường, sau đó tổ chức cho học sinh thảo luận nhanh các câu hỏi:

6


Học sinh trồng cây gây rừng
+ Qua quan sát tranh, em thấy môi trường Việt Nam như thế nào?
+ Thực trạng môi trường nước ta hiện nay ra sao? Nguyên nhân?
+ Trách nhiệm của chúng ta phải làm gì đối với môi trường?
* Phương pháp giải quyết vấn đề:
- Phương pháp giải quyết vấn đề là xem xét, phân tích những vấn đề,
tình huống cụ thể thường gặp phải trong đời sống hành ngày và xác định cách
giải quyết, xử lí vấn đề tình huống đó một cách có hiệu quả.
- Cách thực hiện: Phương pháp giải quyết vấn đề có thể thực hiện như
sau:
- Xác định, nhận dạng vấn đề, tình huống.
- Thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề, tình huống đặt ra.
- Liệt kê những cách giải quyết có thể có.
- Phân tích, đánh giá kết quả mỗi cách giải quyết.
- So sánh kết quả các cách giải quyết.
- Lựa chọn cách giải quyết tối ưu nhất.
- Thực hiện theo cách giải quyết đã lựa chọn.
- Rút kinh nghiệm cho việc giải quyết những vấn đề, tình huống khác.
- Ví dụ minh họa:

GDCD 12, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đóng vai theo các tình huống
sau:
Tình huống 1: Trên đường đi học, em phát hiện có mấy người đang cưa
trộm cây trong rừng. Em sẽ làm gì?
Tình huống 2: Em cùng bạn đi nhặt củi trên rừng. Thấy một nhóm người
đang săn bắt thú rừng. Trong trường hợp đó em sẽ làm gì?
* Phương pháp trò chơi:
- Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu
một vấn đề hoặc thể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm
thông qua một trò chơi nào đó.
- Cách thực hiện:
- Giáo viên phổ biến tên trò chơi, nội dung và luật chơi cho học sinh.
- Chơi thử (nếu cần thiết).
- Học sinh tiến hành chơi.
8


- Đánh giá sau trò chơi.
- Thảo luận về ý nghĩa giáo dục của trò chơi.
- Ví dụ minh họa:
Để giúp cho học sinh hiểu thêm và biết yêu quý các loài vật và cây cối
trong thiên nhiên, khi dạy bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của
nhân loại – GDCD lớp 10, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh chơi trò chơi
“Tìm hiểu môi trường sống của sinh vật dưới nước”

Cách chơi như sau: Mỗi HS/ nhóm HS suy nghĩ chọn một loại con vật
nào đó để tìm hiểu môi trường sống của nó. HS cả lớp sẽ được phép nêu 3 câu
hỏi để tìm hiểu về con vật đó. Ví dụ:
+ Con vật đó thường sống ở đâu?
+ Thức ăn của nó là gì?


1. Tình hình tài nguyên, môi

phương hướng cơ bản của chính sách

trường ở nước ta hiện nay.

TN&BVMT thì giáo viên nêu khái quát tình

(Đọc thêm)

hình TN&MT ở nước ta.
- TNTN đa dạng và phong phú
+ Khoáng sản phong phú (dầu mỏ, sắt, bô
xít, thiếc, than…)
+ Đất đai mầu mỡ (phù sa, bazan…)

2. Mục tiêu, phương hướng

+ Khí hậu (nhiệt đới ẩm gió mùa)

cơ bản của chính sách tài

+ Rừng rộng, động vật, thực vật có nhiều

nguyên và bảo vệ môi trường.

loại
+ Biển rộng có nhiều phong cảnh đẹp
+ Ánh sáng, nước, không khí dồi dào

trường nêu trên Đảng và Nhà nước ta đã có

+ Từng bước nâng cao chất
lượng môi trường

những mục tiêu và phương hướng gì? Giáo
viên giúp học sinh nắm được nội dung đơn

- Phương hướng

vị kiến thức này bắng việc sử dụng phương
pháp vấn đáp.
Đối với phần này giáo viên chủ yếu sử

+ Tăng cường công tác quản lí
của nhà nước.

dụng phương pháp thuyết trình kết hợp với
đàm thoại để giúp học sinh hiểu được một

+ Thường xuyên giáo dục,

số chính sách quan trọng để bảo vệ môi

tuyên truyền ý thức bảo vệ tài

trường.

nguyên, môi trường cho người


hướng cơ bản nào.
Giáo viên cho học sinh đọc phần phương
hướng, sau đó cho học sinh thảo luận nhóm

+ Khai thác, sử dụng hợp lí,
tiết kiệm tài nguyên.
11


theo các câu hỏi (phiếu học tập) sau đó
chiếu từng phương hướng lên màn hình máy

+ Áp dụng khoa học hiện đại

chiếu theo nội dung câu hỏi thảo luận.

vào khai thác.

Nhóm 1
? Theo em, Nhà nước phải làm gì để thực
hiện tốt các mục tiêu trên?
Nhóm 2
? Làm thế nào để nâng cao ý thức bảo vệ
tài nguyên môi trường cho toàn dân?

3. Trách nhiệm của công dân
đối với chính sách tài nguyên
và bảo vệ môi trường.

Nhóm 3


- Vận động mọi người cùng

sau đó nhận xét, kết luận, kết hợp chiếu trên

tham gia vào các hoạt động bảo

màn hình.

vệ tài nguyên, môi trường

Mỗi chúng ta đều có thể bảo vệ môi
trường bằng việc làm thiết thực cụ thể hàng
ngày phù hợp với lứa tuổi. Để học sinh nắm
được trách nhiệm đối với chính sách tài
nguyên và bảo vệ môi trường giáo viên đưa
ra câu hỏi sau.
12


? Ở trường, ở lớp, ở nơi em sinh sống có
những hành động tác động xấu đến tài
nguyên, môi trường không? Đó là những
hành động nào? Thái độ của em đối với
hành động đó là gì?
? Công dân có trách nhiệm gì đối với
chính sách tài nguyên và bảo vệ môi
trường?
Giáo viên nhận xét và kết luận chiếu
trách nhiệm của công dân lên màn hình máy

-Pháp

thực vật

- Tăng cường quản lý của

- Gây sói mòn, rửa trôi

nhà nước

luật

chưa

nghiêm
- Một số nguyên

- Mọi người cùng tham

nhân khác

gia chống các hành vi
phá rừng.

c. Kết quả thực hiện:
Qua thời gian tiến hành nghiên cứu từ đầu năm học đến cuối học kỳ I và
từ cuối học kỳ I đến cuối học kỳ II, thông qua các bài kiểm tra 15 phút, một tiết
và bài thu hoạch của các tiết ngoại khóa, bài kiểm tra học kỳ, tôi thấy rằng với
việc thực hiện tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Giáo dục công


200
192
200
205

%
34,7
34,1
34,6
35,1
35,0
35,5

Khá
SL
300
315
313
318
341
348

%
54,8
55,1
54,1
58,1
59,7
60,2


0
0
0

Kém
SL
0
0
0
0
0
0

%
0
0
0
0
0
0

Như vậy với kết quả trên nếu tiếp tục được thực hiện trong những năm tới thì tôi
nghĩ chất lượng học tập của học sinh sẽ được nâng cao.
d. Đánh giá kết quả của đề tài:
Qua quá trình giảng dạy và nghiên cứu đề tài “ Hiệu quả của việc lồng
ghép giáo dục bảo vệ môi trường trong môn giáo dục công dân” , đã thu
được kết quả như sau:
- Học sinh đã hiểu được bản chất của môi trường: tính phức tạp, quan hệ
nhiều mặt, nhiều chiều, tính hữu hạn của tài nguyên thiên nhiên và môi
trường.

trường, phát triển kinh tế hài hòa với việc bảo vệ môi trường, bảo đảm nhu
cầu của hôm nay mà không phương hại đến các thế hệ sau. Đồng thời bồi
dưỡng cho học sinh tình yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên, quan
tâm đến thế giới xung quanh, có thói quen sống ngăn nắp, vệ sinh cá nhân
cũng như vệ sinh môi trường. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường là vấn đề
có tính chiến lược của mỗi quốc gia và toàn cầu.
Bảo vệ môi trường không chỉ là giải pháp trước mắt, mà mỗi hành động
có ích sẽ tích lũy thành giải pháp hoàn chỉnh. Hàng ngày, mỗi chúng ta đều có
những hành động để bảo vệ và giữ gìn vệ sinh sạch sẽ trường, lớp, nơi công
cộng và tiêu dùng tiết kiệm, đó chính là lúc chúng ta đóng góp một phần vào
việc cứu nguy cho Trái đất – Ngôi nhà chung của mọi người hôm nay và cho
thế hệ tương lai.
*Bài học kinh nghiệm:
- Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Giáo dục công dân là vấn đề rất
quan trọng, cần thực hiện nghiêm túc và có chất lượng. Do đó để có một giờ dạy
tốt, giáo viên phải chuẩn bị chu đáo bài học để làm sau phải vừa khắc sâu kiến
thức vừa có tác dụng giáo dục đạo đức cho học sinh.
15


- Môi trường hiện nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, nhưng vẫn còn nhiều
người chưa thực sự quan tâm, hay có người chỉ vì lợi ích riêng mà quên đi trách
nhiệm cuộc sống chung của bao người. Vì vậy đòi hỏi chúng ta phải trang bị cho
các em những kiến thức về môi trường.
- Bằng sự nổ lực học hỏi và đổi mới phương pháp dạy học và dự giờ của đồng
nghiệp, đã giúp bản thân thành công trong việc lồng ghép môi trường vào bài dạy
2. Đề xuất.
- Đối với trường học: Vấn đề thiết thực nhất là nhà trường “xanh, sạch, đẹp” , vận
động các em tham gia xây dựng bảo vệ trường, lớp, vườn trường, vườn hoa, cảnh
quan nơi các em ở. Có ý thức bảo vệ và vận động mọi người cùng bảo vệ môi trường.


trang 15

1. Kết luận ……………………………………………………………..trang 15
2. Đề xuất……………………………………………………………...trang 16
MỤC LỤC …………………………………………………………………trang 17
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày tháng năm 2013
Tôi xin cam đoan sáng kiến kinh nghiện
của mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.

17


18