TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN SƯ PHẠM NGỮ VĂN

LÊ HUỲNH NHƯ

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG
THẦN THOẠI HY LẠP

Luận văn tốt nghiệp đại học
Ngành Sư phạm Ngữ văn

Cán bộ hướng dẫn:

TRƯƠNG THỊ KIM PHƯỢNG

Cần Thơ, 05 - 2013


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

PHẦN MỞ ĐẦU
I.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong kho tàng văn học dân gian thế giới, thần thoại được xem là một thể

loại độc đáo và đặc sắc không chỉ về nội dung mà cả về nghệ thuật. Và thần thoại


II.

GVHD Trương Thị Kim Phượng

LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Thần thoại Hy Lạp được xem như là di sản văn hóa của nhân dân Hy Lạp

nói riêng, của toàn nhân loại nói chung. Từ lâu nó đã trở thành một giá trị vô
cùng phổ biến và quý giá của gia tài văn hóa nhân loại. Không có thần thoại dân
tộc nào lại có sức sống mạnh mẽ như thần thoại Hy Lạp. Nó đã trở thành nền
tảng cho sự phát triển của các nghành điêu khắc, hội họa, triết học,…như Mác
khẳng định “ Không có thần thoại Hy Lạp thì không có nghệ thuật Hy Lạp, thần
thoại Hy Lạp không những là kho vũ khí mà còn là mảnh đất bồi dưỡng nghệ
thuật Hy Lạp” [18; tr36]. Thần thoại Hy Lạp cũng giống như các thể loại văn học
dân gian khác đều được lưu truyền bằng miệng qua các thế hệ, cho đến khi văn
học viết xuất hiện, những người thi sĩ dân gian đã dựa vào đó mà sáng tác nên
những bài ca bất tử về các vị thần, các anh hùng thành bang,…Đặc biệt, hình ảnh
những người anh hùng thành bang trong thần thoại Hy Lạp đã trở thành chất liệu,
nguồn cảm hứng tuyệt vời cho những loại hình nghệ thuật như điêu khắc, hội
họa, sân khấu,…,là cơ sở để Hôme sáng tác hai thiên anh hùng ca nổi tiếng Iliat
và Ôđixê, hai thiên anh hùng ca được xếp vào hàng hay nhất thế giới.
Thần thoại Hy Lạp đã trở thành đề tài hấp dẫn cho nhiều công trình nghiên
cứu đi từ những cái khái quát đến cụ thể. Vấn đề “Hình tượng người anh hùng
trong thần thoại Hy Lạp” cũng được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến.
Thần thoại Hy Lạp đã được các tác giả Việt Nam dịch ra và nghiên cứu. Cụ thể ta
có:
1)

Tác phẩm: Thần thoại Hy Lạp, Trần Văn Khỏa dịch, Nhà xuất

chỉ dừng lại ở mức kể lại những chiến công của người anh hùng. Bên cạnh đó,
qua việc tìm hiểu, người viết nhận thấy có nhiều công trình nghiên cứu về thần
thoại đi từ khái quát đến cụ thể nhưng còn ở mức độ tương đối. Sau đây là những
công trình nghiên cứu liên quan đến thần thoại, đồng thời hỗ trợ người viết trong
quá trình nghiên cứu đề tài “ Hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy
Lạp”.
Giáo trình Văn Học Châu Âu của nhiều tác giả. Nhà Xuất bản Đại học
Quốc gia Hà Nội- 2002. Khi đề cập đến huyền thoại về các anh hùng, các tác giả
chỉ giới thiệu sơ lược về những những người anh hùng với những chiến công
hiển hách nhưng lại chưa đi sâu vào phân tích những nét nổi bật của mỗi nhân vật
anh hùng.
Giáo trình Văn học phương Tây giản yếu, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia2002, Minh Chính cũng đã trình bày sơ lượt về thần thoại Hy Lạp.
Giáo trình Văn học phương Tây giản yếu, Nhà xuất bản Trung tâm thông
tin trường Đại học Sư phạm- 1992 của Lê Văn Chín, tác giả đã nêu khái quát về
lịch sử phát triển của nền văn học Hy Lạp cổ đại, phân tích một vài nét cơ bản về
hình tượng người anh hùng.
Trong quyển Văn học phương Tây của Đặng Anh Đào, Hoàn Nhân,
Lương Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Văn Chính,
Phùng Văn Tửu. Nhà xuất bản Giáo dục- 1997. Các tác giả đã nêu ra được rất
nhiều tiêu chí quan trọng trong việc xây dựng hình tượng nhân vật anh hùng.
Giáo trình văn học phương Tây của Lê Huy Bắc, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn
Linh Chi, các tác giả dừng lại ở việc đưa ra nhận xét một cách chung nhất về
hình ảnh người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp: “ Trong cuộc đọ sức với Đất
trời, với thú dữ,…ấy. Chiến thắng thuộc về con người. Vì vậy loại thần thoại này
nhằm bất tử hóa các chiến công của con người, “con người sánh tựa thần linh”,
một thước đo mới để thể hiện phẩm chất con người” [2; tr.12].
Qua các công trình nghiên cứu trên, ta nhận thấy thần thoại Hy Lạp đã
được rất nhiều nhà nghiên cứu qua tâm, tìm hiểu. Trong đó thường là tập trung
vào giải quyết các vấn đề liên quan đến thần thoại nói chung, cụ thể là đi vào


những hiện tượng tự nhiên, cũng như khát vọng chinh phục tự nhiên. Mục đích
nghiên cứu đề tài “Hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp” góp
phần giúp chúng ta hiểu sâu hơn về tư tưởng của người Hy Lạp cổ. Qua đó, tôi có
thể biết được phần nào về nguồn cội phát triển quá trình hình thành của đất nước
Hy Lạp cổ đại.
Mỗi nhân vật anh hùng Hy Lạp trong thần thoại Hy Lạp khi đến với người
đọc đều để lại ấn tượng sâu sắc bởi những vẻ đẹp kỳ vĩ, những cuộc phiêu lưu,
những chiến công hiển hách. Bên cạnh đó giúp người viết hiểu rõ hơn vì sao
những người nghệ sĩ dân gian Hy Lạp lại chọn chất liệu là người anh hùng trong

4


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

thần thoại Hy Lạp để sáng tạo nên những bản trường ca anh hùng nổi tiếng, hay
những bức tượng điêu khắc nghệ thuật đi cùng năm tháng.

VI. PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Đối tượng nghiên cứu của đề tài “Hình tượng người anh hùng trong thần
thoại Hy Lạp” là thần thoại Hy Lạp, cái nôi của nền văn minh nhân loại hay còn
gọi là thần thoại cổ điển, một gia tài thần thoại phong phú, giàu giá trị hiện thực,
nhân văn.
Phạm vi nghiên cứu là “ Hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy
Lạp”, người viết tập trung vào tìm hiểu sự thể hiện hình tượng người anh hùng
trong thần thoại. Sau đó tiến hành phân tích ý nghĩa và giá trị của việc xây dựng
hình tượng các anh hùng này.



6


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Chương I
KHÁI QUÁT VỀ THẦN THOẠI HY LẠP
1.1. Bối cảnh lịch sử Hy Lạp thời cổ đại
1.1.1 Địa lý và điều kiện tự nhiên
Đất nước Hi Lạp cổ đại nằm về phía nam bán đảo Bancăng của Châu Âu.
Lãnh thổ Hy Lạp cổ đại rộng hơn nước Hy Lạp ngày nay rất nhiều, bao gồm lãnh
thổ Hy Lạp ngày nay, các đảo trên biển Êgiê và vùng tây Tiểu Á, phía đông giáp
biển Êgiê, tây bắc giáp Albanie, đông nam giáp Thổ Nhĩ Kỳ, bắc giáp Nam Tư
và Bungari. Diện tích khoảng 133.000km, thủ đô là Aten.
Hy Lạp cổ đại được chia làm ba xứ:
-

Hy Âu: Ở miền nam bán đảo Bancăng, hơn 80% là núi, có dãy núi Pinde

phân miền này ra thành hai vùng phía Tây là vùng biển Êpia, phía Đông là bình
nguyên Thessalie. Do địa hình nơi đây đa phần là núi nên chia cắt khu vực này
thành nhiều vùng hẹp hầu như tách biệt lẫn nhau. Đặc biệt ở phía nam có bán đảo
Pêlôpône có hình bàn tay với bốn ngón xòe gồm nhiều vúng đất phì nhiêu.
-

Hy Á gồm: những tỉnh ở những bình nguyên hẹp ven bán đảo Tiểu Á. Đây


Khí hậu Hy Lạp ấm áp, trong lành. Cảnh thiên nhiên muôn màu muôn vẻ
rực rỡ với bình nguyên xanh mênh mông hòa lẫn với nền da trời trở thành đề tài
bất tận cho tâm hồn những người nghệ sĩ Hy Lạp.
Với những điều kiện địa lý, tự nhiên ấy đã trở thành những tiền đề để hình
thành nền văn minh đại dương của người Hy Lạp, một nền văn minh gắn liền với
nghề hàng hải và thương mại buôn bán, trao đổi, một nền công nghiệp tuy không
giàu có nhưng đủ đảm bảo các nhu cầu của cư dân trong vùng và đồng thời góp
phần cho sự phát triển nhanh chóng của nền văn minh Hy Lạp.
1.1.2 Lịch sử xã hội
Lịch sử Hy Lạp cổ đại có thể chia thành các thời kỳ sau:
 Thời kỳ văn hóa Cret- Mixen
 Thời kỳ Home
 Thời kỳ thành bang
 Thời Kỳ Makedonia
Trước thập kỷ 70 của thế kỷ XIX, nền văn hóa Cret- Mixen được biết đến
quá mờ nhạt, chủ yếu dựa vào các truyền thuyết hoang đường. Nhờ những kết
quả khảo cổ của các nhà khảo cổ học mà đến cuối thế kỷ XIX, lịch sử Hy Lạp từ
thế kỷ II đến thế kỷ I trước công nguyên mới sáng tỏ. Trước khi các tộc người Hy
Lạp chinh phục và làm chủ bán đảo Bancăng, cư dân vùng này đã xây dựng một
nền văn minh rực rỡ- Văn minh Cret- Mixen. Đến thế kỷ II trước công nguyên,
một giống dân du mục rời bờ sông Danube, tiến về phía Nam để kiếm những bãi
cỏ xanh tốt hơn. Ấy là giống người Hêlen (người Trung Hoa phiên âm đọc thành
Hy Lạp). Họ tới bán đảo Gret cướp phá, giết chóc, bắt con gái về làm nô lệ. Họ
lang thang từ thung lũng này đến thung lũng khác hàng mấy thế kỷ, dần dần học
được nền văn minh Cret, trở nên hùng cường và chiếm trọn bán đảo Gret tàn phá
thành Troie. Nền văn minh Cret- Mixen chấm dứt.

8



 Thành bang Sparte:
Đây là một thành bang có tiềm lực quân sự mạnh nhất ở thời Hy Lạp cổ
đại. Cơ quan quyền lực tối cao của thành bang Sparte là Đại hội đồng nhân dân.
Cơ quan lập pháp là Hội đồng trưởng lão. Các thành viên trong Hội đồng trưởng
lão cử ra hai vua, quyền lực ngang nhau để kìm chế lẫn nhau. Công việc giáo dục

9


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

quân sự được quan tâm đặc biệt. Nhà nước quản lý và tiến hành huấn luyện quân
sự cho những đứa trẻ từ 7 tuổi cho đến trưởng thành. Nhờ thế mà quân đội Sparte
trở nên hùng mạnh nhất trong các thành bang Hy Lạp cổ đại.
Vua Philippe là người có công thống nhất các lực lượng rời rạc này và trả
thù Nước Ba Tư vì những cuộc xâm lăng của ông vua xứ này từ trước. Nhưng ý
định ấy không thực hiện được mà phải đến đời con ông là Alêcxăngđrơ đại đế
mới hoàn thành. Hy Lạp thống nhất thành một mối, chế độ nô lệ sụp đổ, thời kỳ
đế quốc Hy Lạp bắt đầu và chịu sự quản hạt của đế chế Mkedonia.
1.1.3 Văn hóa Hy Lạp cổ
Có thể nói đỉnh cao nhất của nền văn hóa cổ đại Hy Lạp là nền văn học cổ
đại (từ thế kỷ XVIII đến thế kỷ III trước công nguyên). Quá trình phát triển của
văn học cổ đại Hy Lạp có thể chia làm ba thời kỳ:
1. Thời kỳ tối cổ: bắt đầu từ khi có văn học đến thề kỷ thú V trước công
nguyên.
2. Thời cổ điển: từ chiến tranh Ba Tư thế kỷ IV đến thế kỷ III trước công
nguyên.
3. Thời kỳ cuối: từ thế kỷ III đến thế kỷ I trước công nguyên.

nước với nhiều sử gia nổi tiếng như Hêrôđôt (484- 425 TCN), tác giả quyển Lịch
sử cuộc chiến tranh Hy Lạp- Ba Tư, Tuxidit ( 460- 395 TCN), tác giả cuốn Lịch
sử cuộc chiến tranh Pêlôpône, Xênôphôn (430-359 TCN) với tác phẩm Lịch sử
Hy Lạp, ngoài ra còn có những tác giả khác như Pơlutac, Taxituxơ,… Những tác
phẩm này đã cung cấp cho các nhà sử học sau này nhiều tài liệu quý báu về tiến
trình lịch sử Hy Lạp cho đến trước thế kỷ V trước công nguyên.
Sử học Hy Lạp được coi là cội nguồn của sử học phương tây.
 Về khoa học tự nhiên:
Hy Lạp được coi là quê hương của nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau của
khoa học tự nhiên với nhiều thành tựu nổi tiếng về toán, lý, hóa,thiên văn, y
dược,… Ở lĩnh vực nào cũng có những nhà bác học uyên bác, tài năng với những
đóng góp đáng giá cho kho tàng khoa học, tự nhiên của lịch sử nhân loại. Về toán
học và vật lý học, có Talet (624- 547 TCN), Pitago (570- 500 TCN), Ơcơlit,…
Những phát minh của các nhà bác học này có ý nghĩa vô cùng trọng đại cho sự
phát triển của các ngành toán lý nói riêng và khoa học kỹ thuật nói chung trong
lịch sử nhân loại.
 Về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc:
Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của các nghệ nhân Hy Lạp đã đạt tới
đỉnh cao tuyệt mỹ. Nhờ sự kế thừa và phát triển của nghệ thuật Cret, Ai Cập,…
người Hy Lạp đã tạo nên một nền nghệ thuật toàn mỹ, mang tính hiện thực và
đậm đà tính dân tộc. Với những nhà cửa, lâu đài, đền miếu,… nguy nga tráng lệ,
với những tác phẩm điêu khắc nổi tiếng như tượng Người ném đĩa (Mirông),

11


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng


cổ tích. Trong truyện cổ tích có thể chia làm hai thứ: Một thứ nội dung nói hoàn
toàn về người hoặc về vật mà ta có thể gọi là nhân thoại, vật thoại, trong đó
không có sức thần phép tiên len vào; một thứ trái lại, bao hàm ít chất hoang
đường quái đản. Thần thoại thuộc về thứ sau” [5; tr.9]. Tuy nhiên, đây cũng là
một trong những tài liệu nghiên cứu mang tính chất mở đường về thần thoại.

12


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Nhà nghiên cứu văn học dân gian Chu Xuân Diên cũng đưa ra cách hiểu
về thần thoại: “Thần thoại là tập hợp những truyện kể dân gian về các vị thần,
những nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phản ánh quan niệm
của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và của đời sống con người” [8;
tr.13]. Với cách hiểu như thế, rõ ràng so với Nguyễn Đổng Chi, ở đây, Chu Xuân
Diên đã có sự phân định ranh giới rõ ràng giữa thể loại thần thoại và những thể
loại khác. Bên cạnh đó còn góp phần khẳng định vị thế tồn tại của thần thoại
trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam.
GS. Lại Nguyên Ân trong công trình nghiên cứu của mình, lại đưa ra một
cách hiểu khác về thần thoại: “Sáng tạo của trí tưởng tượng tập thể toàn dân,
phản ánh khái quát hiện thực dưới dạng những vị thần được nhân cách hóa hoặc
những sinh thể có linh hồn mà dù là quái tượng, phi thường đến mấy cũng vẫn
được đầu óc người nguyên thủy nghĩ và tin là hoàn toàn có thực. Mặc dù thần
thoại tồn tại như những truyện kể dân gian, nhưng thần thoại không phải là một
thể loại ngôn từ mà là những ý niệm và biểu tượng nhất định về thế giới. Cảm
quan thần thoại nói chung không chỉ bộc lộ bằng truyện kể, mà còn bộc lộ trong
nhiều hình thức khác: trong hành động, trong các bài ca, điệu nhảy,…

Đề tài khái niệm về thần thoại không chỉ được nghiên cứu ở Việt Nam mà
còn được nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới. Ở Nga, Enghen nhận thấy:
“Thần thoại là sản phẩm tinh thần của người nguyên thủy, nội dung của nó mang
nặng tính chất hoang đường ảo tưởng nhưng trong đó cũng chứa đựngnhiều yếu
tố có giá trị quan trọng về nhiều mặt. Sự nhận thức và lý giải sai lầm, ảo tưởng
về thế giới ở trong thần thoại là điều tất yếu không thể tránh khỏi” [18; tr.315]. Ý
kiến này của Enghen cũng đề cấp đến mối liên hệ giữa thần thoại và người
nguyên thủy giống như Lại Nguyên Ân. Cả hai người đều cho rằng đây đều là
dấu hiệu tư suy của người nguyên thủy.
Một người nữa cũng đồng ý kiến với Lại Nguyên Ân khi xem xét thần
thoại ở mức độ văn học là M. Melentinski khi ông cho rằng: “Từ thần thoại có
nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, nghĩa đen là truyền thuyết, truyện thoại. Thường
người ta hiểu nó là truyện về các vị thần, các nhân vật được sùng bái hoặc có
quan hệ nguồn gốc với các vị thần, về các thế hệ xuất hiện trong thời gian ban
đầu, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc tạo lập nên những nhân tố của
nó- thiên nhiên và văn hóa. Hệ thần thoại (mythologie) là tổng thể những câu
chuyện như thế về các vị thần và các nhân vật đồng thời là hệ thống những quan
niệm hoang đường về thế giới” [9; tr.653]. Ở đây, cả hai ông đều cho rằng thần
thoại có sự đan kết với nghi lễ được thực hiện qua các nghi lễ, âm nhạc, nhảy
múa,… Thần thoại không chỉ là một loại hình nghệ thuật ngôn từ mà nó còn pha
trộn trong đó nhiều yếu tố của các nghành khoa học, nghệ thuật khác.
Từ những cách hiểu trên đây, ta có thể rút ra một cách hiểu chung nhất về
thần thoại: Thần thoại là một thể loại của văn học dân gian kể về các vị thần, các

14


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

mặt trời tỏa ánh sáng soi rọi khắp mặt đất.

15


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Sự cảm quan thần thoại không chỉ thể hiện qua truyện kể mà còn bộc lộ
trong những hình thức khác như trong các nghi lễ, điều răn, trong các bài ca, vũ
điệu,…
1.2.3 Thần thoại Hy Lạp
Thần thoại Hy Lạp bao gồm những chuyện có tính chất hoang đường về
nguồn gốc vũ trụ, loài người, giải thích các hiện tượng tự nhiên, xã hội và lịch sử
các thành bang bộ tộc Hy Lạp, đồng thời kể về các sự tích về các vị anh hùng xa
xưa trên đất nước Hy Lạp. Nó là cơ sở của tôn giáo,là nền tảng của văn học, nghệ
thuật Hy Lạp, đồng thời là một bộ phận không thể thiếu của nền văn hóa Châu
Âu. Từ lâu, thần thoại đã trở thành nguồn cảm hứng bất tuyệt cho các nhà văn
phương tây, là một nguồn văn liệu dồi dào, một di sản vô giá đối với văn học và
nghệ thuật thế giới.
Trần Văn Khỏa nhận định: “Thần thoại, tiếng Hy Lạp cổ là Mithologhia,
có nghĩa là một tập hợp, một tổng thể những truyện kể dân gian truyền miệng với
những nội dung mà ngày nay chúng ta coi là hoang đường, kỳ ảo, huyền hoặc.
Mithologhia được cấu tạo bởi hai từ: Mithox và Logox. Mithox là truyền thuyết,
truyện cổ tích, ngày nay chúng ta dịch là huyền thoại. Logox là ngôn từ truyện
kể. Mithologhia ra đời trên cơ sở kết hợp, gắn liền Mithox và Logox lại với nhau,
góp phần điều chỉnh lại những trật tự vốn được coi là hỗn độn phức tạp của
huyền thoại nhằm tạo ra sự hài hòa giữa truyền thống huyền thoại vốn mơ hồ,
trái ngược, mâu thuẫn, từ đó tổ chức lại thành từng hệ, từng khối rõ ràng”

mượn những hình ảnh các nhân vật thần trong thần thoại Hy Lạp để tạo nên thần
thoại cho riêng dân tộc mình, chỉ có điều dùng những tên gọi khác mà thôi.
Trong văn học, trên báo chí, ta thường thấy những tính hiệu quen thuộc từ thần
thoại Hy Lạp được sử dụng dưới dạng thành ngữ và điển tích như: “Con ngựa
thành Troie, Quả táo bất hòa, Tai vua Miđax,…”. Kể cả tên các vì sao, chòm sao,
đường phố, rạp hát, tàu vũ trụ,…cũng lấy tên từ thần thoại Hy Lạp.
Thần thoại Hy Lạp được chia làm ba loại:
 Thần thoại về các gia hệ thần
 Thần thoại về các thành bang
 Thần thoại về các anh hùng
* Thần thoại về các gia hệ thần:
Thần thoại về các gia hệ thần giải thích quá trình hình thành, vận động và
phát triển của vũ trụ. Gồm 4 gia hệ thần được sắp xếp từ thấp đến cao, từ chưa
hoàn thiện đến hoàn thiện, từ đơn giản đến phức tạp:
i.

Gia hệ thần Caôx

ii.

Gia hệ thần Uranôx và Gaia

iii.

Gia hệ thần Crônôx

iv.

Gia hệ thần Zeus


người bình thường nhưng lại được sánh ngang với các thần linh bởi những chiến
công phi thường, họ đã vượt qua những giang nan thử thách tưởng chừng không
thể vượt qua nổi, tiêu biểu là mười hai kỳ công của Hêraclex.
Thần thoại về các anh hùng không chỉ hiện diện trong cuộc sống sinh hoạt
văn hóa, chính trị, xã hội của người Hy Lạp cổ đại mà những người anh hùng ưu
tú ấy vẫn còn sống mãi trong tâm hồn tình cảm của người dân Tây Phương cho
đến nay.

18


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Như vậy tóm lại ba loại thần thoại Hy Lạp tuy có những điểm tương đồng
song mỗi loại lại mang những sắc thái riêng. Thần thoại Hy Lạp phong phú, đẹp
đẽ và được các học giả xếp vào hàng những thần thoại hay nhất thế giới.

1.3 Khái niệm “anh hùng” trong thần thoại Hy Lạp
Ở mỗi thời đại khác nhau, mỗi dân tộc khác nhau và kể cả mỗi cá nhân
của mỗi người điều có những quan niệm khác nhau về người “anh hùng”. Khái
niệm “ anh hùng” được Từ điển tiếng Việt định nghĩa khác nhau tùy theo mỗi tác
giả. Trong quyển Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên khi đề cập đến khái
niệm “anh hùng”, ông đã đưa ra hai cách hiểu sau:
1. “Anh hùng” là một người lập nên công trạng đặc biệt lớn lao đối với nhân
dân, đất nước.
2. “Anh hùng” là người có tính chất của người anh hùng, hành động anh
hùng. [20; tr.7].
Trong quyển Từ điển Hán Việt của Thiều Chửu, ông không nêu khái niệm

Một người được xem là anh hùng trước hết phải là người khác thường.
Khác thường về hình dáng cũng như là xuất thân. Cũng giống như quan niệm của
người dân Hy Lạp cổ đại khi họ cho rằng những người có tài năng xuất chúng,
phẩm chất tuyệt vời huyền bí, chắc hẳn phải mang trong mình dòng máu thần
linh. Tiếp đến là phải có tài năng và hoàn thiện về phẩm chất, đạo đức. Và phẩm
chất được coi là quan trọng hàng đầu đối với người anh hùng đó là “trí ” và “
nhân ”. “Trí ” ở đây chính là sự mưu trí, tài năng của người anh hùng. Nhờ vào
phẩm chất này, người anh hùng có thể dễ dàng vượt qua khó khăn thử thách đủ
sức đối phó với kẻ thù trước mặt và sau lưng đang chực chờ hãm hại người ngay.
Nhưng một người dù có tài mấy đi chăng nữa mà không có chữ “nhân ” thì
không thể xem là một người anh hùng. Lòng nhân được xem như là cơ sở, là kim
chỉ nam cho mọi hành động của người anh hùng. Những việc họ làm điều xuất
phát từ lòng nhân, nhờ vào đó góp phần giúp người anh hùng góp sức mình để
bảo vệ những con người thấp cổ, bé họng luôn bị ức hiếp, chà đạp. Sự dung hòa
giữa “trí ” và “nhân ” góp phần hình thành nên nhân cách và tài năng của người
anh hùng một cách trọn vẹn. Nhờ vào đó họ luôn gặt hái được sự thành công
cũng như sự yêu mến, tôn trọng, ngưỡng mộ từ người khác. Họ sẵn sàng vượt
qua mọi khó khăn và xem đó như là cơ hội để tôi luyện bản thân mình, khẳng
định ý chí của người anh hùng như Prômêtê trong thần thoại là một người khổng
lồ, con của vị thần khổng lồ Atlát, chàng dám chống lại thần Dớt tối cao, giúp đỡ
con người có được ngọn lửa linh thiêng.

20


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Chương 2

21


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

cũng là nét hấp dẫn rất riêng biệt mà không hề thua kém bất cứ vị nam thần nào.
Đó là Hêraclex với vẻ: “ Thân hình nở nang rắn rỏi và cân đối, đều đặn một cách
tuyệt diệu khiến ai trông thấy cũng phải ngợi khen.”[16; tr.271]. Chàng xuất hiện
với một dáng vẻ uy nghi, đường bệ “…trên mình khoác tấm áo da sư tử, vai đeo
cung và ống tên, ngang sườn một thanh gươm, trông Hêraclex oai phong lẫm liệt
như một vị thần” [16; tr.290]. Đó cũng chính là vẻ đẹp của người anh hùng
Giadông “ Nhìn thấy Giadông mọi người đều kinh ngạc, kinh ngạc trước y phục
sặc sỡ của chàng và vẻ đẹp của chàng…Chàng khoác một tấm da báo vẻ đẹp rực
rỡ. Thân hình chàng cao lớn, cân đối, khỏe mạnh, tư thế đĩnh đạc, đàng hoàng
khiến cho mọi người hôm đó nhìn thấy chàng điều phải trầm trồ, khen ngợi và
cho rằng đó là một vị thần giáng thế” [16; tr.440]. Hay là vẻ đẹp của người anh
hùng vĩ đại nhất vùng đồng bằng Attich Thêxê“ Khi Thêxê tuổi tròn mười bảy thì
chàng đã có sức vóc hơn người. Kể về hình dáng, thì chàng đẹp hơn hẳn những
bạn cùng lứa tuổi. Thân hình cao lớn, cường tráng nhưng cân đối. Khuôn mặt
xinh xắn nhưng cương nghị” [16; tr.392]. Đến vẻ đẹp quyến rủ của Narxix:
“…đẹp lắm, đẹp đến nỗi các thiếu nữ xinh đẹp nhất đều phải ganh tỵ, đẹp đến
nỗi gây ra biết bao vụ tương tư cho các cô gái” [16; tr.147].
Vẻ đẹp của họ không chỉ được thể hiện trong thần thoại mà còn được thể
hiện trong nghệ thuật điêu khắc như các bức tượng:Hêraclex, Akhin,…
Đó là những vẻ đẹp lý tưởng mà người Hy Lạp cổ đại đã gởi gắm vào thần
thoại, qua những người anh hùng. Điều đó cũng góp phần cho thấy họ đã thoát
qua khỏi thời kỳ mê muội, dã man và bắt đầu hướng đôi mắt khát vọng vào thế
giới của những cái đẹp.

hảo, hung dữ như hổ, báo, sư tử,…Những con vật đã dược ban cho những đặc ân
thần thánh? Và rồi còn những hiểm họa khôn lường của thiên nhiên mưa nắng,
bão tố, động đất, núi lửa, đất liền phút chốc thành biển cả, bãi biển hóa nương
dâu. Thiên nhiên hung hãn, con người thì yếu đuối. Cảm thương cho những con
người mong manh, Prômêtê bất chấp cãi lại lời thần Dớt vĩ đại trộm ngọn lửa
thần mang về cho người trần gian, giúp họ có thêm niềm tin và sức mạnh chống
lại rét mướt, ngọn lửa góp phần giúp cho đời sống người nguyên thủy tiến bộ
thêm một bật. Họ biết nấu thức ăn, rèn vũ khí để bảo vệ cuộc sống. Dù cho đổi
lại chàng phải chịu cái cảnh bị đóng vào vách đá và “Dớt sẽ dùng sét đánh vào
mỏm đá này cùng với ngươi xuống vực thẳm không đáy, ở đó trong cái ngục thất
bằng đá, mi sẽ bị giày vò trong bóng tối dày đặc. Hàng thế kỷ trôi qua và Dớt sẽ
kéo ngươi từ nơi sâu thẳm mịt mù lên mặt đất, nhưng không phải để hưởng sung
sướng đâu. Bởi vì ngày ngày một con chim ưng do Dớt phái đến sẽ dùng những
móng chân và cái mỏ nhọn hoắc moi gan mi mà ăn. Ngày mai mi sẽ mọc lên một
cái gan khác và con chim ưng lại đến” [23; tr.58]

23


Luận văn tốt nghiệp

GVHD Trương Thị Kim Phượng

Hay những người anh hùng tiêu diệt quái vật, trừng phạt bạo chúa và
những kẻ gian ác đã chà đạp lên cuộc sống của con người, bảo vệ những người
yếu đuối, và vô tình đã lập nên những chiến công lừng lẫy nhờ vào lòng yêu nhân
ái, lập lại công bằng. Đó là người anh hùng Thêxê, trên đường đi tìm cha, dù biết
rằng trên đường chàng đi sẽ gặp rất nhiều nguy hiểm mà chưa từng ai dám đi.
Trước tiên là gã khổng lồ Pêriphêtét, tay hắn cầm chiếc chùy đồ đã đập nát sọ
không biết bao nhiêu người vô tội. Tiếp theo là tên cướp biển hung bạo Xinit, ở