BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
------------------

NGUYỄN THIỆN CHIẾN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Hà Nội, năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
------------------

NGUYỄN THIỆN CHIẾN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. TRẦN THỊ MINH HẰNG



DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CĐSP

-

Cao đẳng Sư phạm

CNTT

-

Công nghệ thông tin

CBQL

-

Cán bộ quản lý

ĐHSP

-

Đại học Sư phạm

GD&ĐT

-


Học sinh

KT-XH

-

Kinh tế - Xã hội

THCS

-

Trung học cơ sở

THPT

-

Trung học phổ thông

UBND

-

Ủy ban nhân dân


iii

DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU


Bảng 2.15: Thực trạng hoạt động tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng chuẩn
cho giáo viên ở các trường THCS .................................................. 64
Bảng 2.16. Thực trạng hoạt động đánh giá phẩm chất, năng lực giáo viên
ở các trường THCS ......................................................................... 67
Bảng 2.17. Thực trạng các hoạt động tạo môi trường thuận lợi cho đội
ngũ giáo viên phát triển................................................................... 70
Bảng 3.1. Kết quả xin ý kiến chuyên gia về mức độ cần thiết của các biện
pháp ................................................................................................. 99
Bảng 3.2. Kết quả xin ý kiến chuyên gia về mức độ khả thi của các biện
pháp ............................................................................................... 100
Bảng 3.3. Tương quan giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS huyện Lý Nhân ............ 102

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Diễn biến số lớp với số giáo viên THCS từ năm học 20122013 đến năm học 2016-2017 ......................................................... 49
Biểu đồ 2.2. Sự phát triển đội ngũ giáo viên THCS từ năm học 2012-2013
đến năm học 2016-2017 .................................................................. 49
Biểu đồ 2.3. Tỷ lệ trên chuẩn đội ngũ giáo viên THCS từ năm học 20122013 đến năm học 2016-2017 ......................................................... 66
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên
THCS huyện Lý Nhân .................................................................... 98
Biểu đồ 3.1. Tương quan giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp phát triển đội ngũ GV THCS huyện Lý Nhân ............. 103


v

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................. i
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................ii



vi
1.5.3. Đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện
theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực
tự học của học sinh .............................................................................................. 22
1.6. Yêu cầu đổi mới đội ngũ giáo viên trung học cơ sở trước yêu cầu đổi
mới giáo dục hiện nay ............................................................................................. 23
1.6.1. Yêu cầu về số lượng .................................................................................. 23
1.6.2. Yêu cầu về cơ cấu ..................................................................................... 24
1.6.3. Yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống ................................... 24
1.6.4. Yêu cầu về năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục ............ 25
1.6.5. Yêu cầu về năng lực dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ....... 25
1.6.6. Yêu cầu năng lực giáo dục theo định hướng phát triển năng lực học sinh ........ 27
1.6.7. Yêu cầu về năng lực hoạt động chính trị, xã hội ...................................... 27
1.6.8. Các yêu cầu về năng lực phát triển nghề nghiệp ...................................... 28
1.7. Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở ................................. 28
1.7.1. Lập quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên .............................................. 28
1.7.2. Tuyển chọn giáo viên theo mục tiêu quy hoạch, bố trí công việc và
sử dụng giáo viên ................................................................................................ 29
1.7.3. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo mục tiêu quy hoạch đã
được phê duyệt .................................................................................................... 30
1.7.4. Đánh giá phẩm chất, năng lực dạy học và giáo dục của giáo viên ........... 31
1.7.5. Tạo môi trường thuận lợi cho giáo viên phát triển ................................... 32
1.8. Những yếu tố tác động đến phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ
sở trong bối cảnh hiện nay...................................................................................... 33
1.8.1. Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục, đào tạo ...... 33
1.8.2. Năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và quản lý
nhà trường ........................................................................................................... 34
1.8.3. Cơ chế, chính sách đãi ngộ đối với giáo viên ........................................... 35

2.4.5. Tạo môi trường thuận lợi cho đội ngũ giáo viên phát triển. ..................... 69
2.5. Đánh giá chung về thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trung học
cơ sở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam ...................................................................... 71
2.5.1. Những thuận lợi và nguyên nhân .............................................................. 71
2.5.2. Những khó khăn, hạn chế và nguyên nhân ............................................... 73
Tiểu kết chương 2 .................................................................................................... 75
Chương 3. BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY......................................................... 76
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp .................................................................. 76
3.1.1. Tuân thủ Nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước,
điều lệ, quy chế của ngành .................................................................................. 76
3.1.2. Tính kế thừa .............................................................................................. 76


viii
3.1.3. Tính thực tiễn ............................................................................................ 77
3.1.4. Tính đồng bộ ............................................................................................. 77
3.2. Đề xuất biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyện
Lý Nhân đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trung học cơ sở trong bối
cảnh hiện nay ........................................................................................................... 77
3.2.1. Biện pháp 1. Chỉ đạo xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ giáo
viên trung học cơ sở của Huyện phù hợp với yêu cầu đổi mới và phát triển
giáo dục ............................................................................................................... 77
3.2.2. Biện pháp 2. Đổi mới tuyển chọn và sử dụng đội ngũ giáo viên theo
hướng phân cấp mạnh cho Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở và
Phòng Giáo dục huyện ........................................................................................ 81
3.2.3. Biện pháp 3. Xây dựng chương trình và chỉ đạo tổ chức bồi dưỡng
chuyên môn cho giáo viên sát với nhu cầu thực tiễn theo hướng phát triển
năng lực học sinh. ............................................................................................... 85

đã khẳng định vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Đại hội
XII tiếp tục khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu. Phát triển giáo dục
và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển
toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn
với thực tiễn. Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển
kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, với tiến bộ khoa học - công
nghệ, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và thị trường lao động”.
Muốn phát triển giáo dục, ngoài yếu tố về đường lối chính sách, đổi
mới cơ chế, phát triển cơ sở vật chất, đổi mới chương trình thì vai trò của
người GV rất quan trọng, là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả các hoạt
động giáo dục trong các trường học. Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng vai
trò của GD&ĐT và đề cao việc phát triển đội ngũ GV. Luật Giáo dục số
44/2009/QH12 được Quốc hội thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2009 nêu rõ
“Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục”.
Trong Chỉ thị số 40/CT-TU của Ban Bí thư TW Đảng chỉ rõ “Mục tiêu của


2

chiến lược phát triển GD&ĐT là xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý
giáo dục được chuẩn hóa, bảo đảm chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ
cấu, đặc biệt nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay
nghề của nhà giáo”. Đảng ta đã khẳng định “Phát triển đội ngũ GV và cán bộ
quản lý giáo dục là khâu then chốt”. Nghị Quyết số 29-NQ/TW ngày
04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) đã chỉ rõ: phát
triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới GD&ĐT là
một trong những nhiệm vụ, giải pháp nhằm đổi mới căn bản, toàn diện
GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; để đội ngũ GV

giáo dục tôi chọn vấn đề “Phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở
huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam trong bối cảnh hiện nay” làm đề tài luận văn
thạc sỹ để nghiên cứu nhằm góp phần đưa đội ngũ này đáp ứng được các yêu
cầu đổi mới giáo dục THCS trong giai đoạn hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận; nghiên cứu thực trạng phát triển đội ngũ
GV các trường THCS của huyện Lý Nhân, đề xuất các biện pháp phát triển
đội ngũ GV THCS của huyện đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THCS trong
giai đoạn hiện nay.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ GV trường THCS trong
bối cảnh hiện nay.
3.2. Khảo sát, phân tích thực trạng phát triển đội ngũ GV THCS của huyện
Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
3.3. Đề xuất một số biện pháp phát triển đội ngũ GV THCS huyện Lý Nhân,
tỉnh Hà Nam trong bối cảnh hiện nay.


4

4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Đội ngũ GV các trường THCS và các yêu cầu đổi mới giáo dục THCS
trong bối cảnh hiện nay.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Phát triển đội ngũ GV THCS huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam đáp ứng
yêu cầu đổi mới giáo dục THCS trong bối cảnh hiện nay.
5. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu các biện pháp phát triển đội ngũ GV THCS huyện Lý
Nhân, tỉnh Hà Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THCS trong bối cảnh

triển giáo dục THCS trong giai đoạn hiện nay.
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng các phương pháp chủ yếu như quan sát, điều tra bằng phiếu
hỏi, xin ý kiến chuyên gia.
Các phương pháp này sử dụng với mục đích tham khảo và đánh giá
thực trạng đội ngũ GV nói chung, thực trạng phát triển đội ngũ GV THCS ở
huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam nói riêng.
7.3. Một số phương pháp bổ trợ khác
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu và khẳng định
mức độ tin cậy của các số liệu thu thập được nhờ các phương pháp nghiên
cứu thực tiễn.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham
khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được cấu trúc gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ GV trường THCS trong
bối cảnh hiện nay.
Chương 2. Thực trạng phát triển đội ngũ GV trường THCS huyện Lý
Nhân, tỉnh Hà Nam.
Chương 3. Biện pháp phát triển đội ngũ GV trường THCS huyện Lý
Nhân, tỉnh Hà Nam trong bối cảnh hiện nay.


6

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
Trong những thập kỷ gần đây, xuất hiện nhiều cuốn sách viết về lý

Ở các nước phát triển, yêu cầu và tiêu chí của chất lượng GV cũng
được đặt ra theo yêu cầu của sự phát triển GD&ĐT, nhu cầu tăng trưởng kinh
tế và sự phát triển của xã hội. Vì thế đã có nhiều công trình nghiên cứu về
chất lượng đội ngũ GV. Công trình nghiên cứu chung của các nước thành
viên OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development: Tổ
chức hợp tác và phát triển kinh tế) đã chỉ ra yêu cầu cần có đối với các phẩm
chất của người GV:
- Kiến thức phong phú về phạm vi chương trình và nội dung bộ môn
mình giảng dạy;
- Kỹ năng sư phạm, kể cả có được “kho kiến thức” về phương pháp
giảng dạy, về năng lực sử dụng những phương pháp đó;
- Có tư duy phê phán trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê, nét rất
đặc trưng của nghề dạy học;
- Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác;
- Có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học.
Các công trình nghiên cứu trên đã làm cơ sở khoa học cho nghiên cứu
các vấn đề cụ thể về phát triển đội ngũ trong các cơ sở giáo dục nói chung và
đội ngũ GV trong các trường THCS nói riêng.


8

1.1.2. Nghiên cứu ở trong nước
Với điểm tựa là cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng
của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu vấn đề
phát triển đội ngũ trong các cơ sở giáo dục chủ yếu dựa trên nền tảng của giáo
dục học và lý luận phát triển nguồn nhân lực trong một tổ chức.
- Một số cuốn sách có nội dung về lý luận quản lý làm nền tảng cho
nghiên cứu các hoạt động quản lý nguồn nhân lực:
Các cuốn sách “Một số vấn đề về tư tưởng quản lý” của Hồ Văn Vĩnh

phát triển đội ngũ GV THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên’’ của
Hoàng Minh Hiền đã bảo vệ năm 2013 tại Học viện Quản lý giáo dục [15].
+ Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục với đề tài “Phát triển
đội ngũ GV các trường THCS huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk đáp ứng chuẩn
nghề nghiệp” của Nguyễn Tiến Thịnh đã bảo vệ năm 2015 tại Trường ĐHSP
Hà Nội [30].
Các luận án tiến sỹ và luận văn thạc sỹ nêu trên đều nêu rõ cơ sở lý
luận, thực trạng và các biện pháp hoặc giải pháp phát triển đội ngũ nhà giáo
trong các cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục.
Trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam chưa có nhiều đề tài nghiên
cứu chuyên sâu về biện pháp phát triển đội ngũ GV khối THCS. Các biện
pháp phát triển đội ngũ GV THCS nằm trong khuôn khổ các kế hoạch phát
triển giáo dục của huyện, của tỉnh. Vì vậy rất cần thiết phải có khảo sát thực
tiễn, nghiên cứu cơ sở lý luận để xây dựng biện pháp phát triển đội ngũ GV
THCS một cách khoa học, có tính khả thi và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu
của đổi mới giáo dục hiện nay, phù hợp với thực tiễn địa bàn của một huyện
là quê hương của Tiếng trống Bắc Lý anh hùng.


11

1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Đội ngũ
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “Đội ngũ là một tập hợp gồm một
số đông người cùng chức năng, nhiệm vụ hoặc nghề nghiệp, hợp thành lực
lượng hoạt động trong một hệ thống” [24].
Hoặc “Đội ngũ là một khối đông người cùng chức năng hoặc nghề
nghiệp tổ chức thành lực lượng” [24].
Từ đó ta có thể hiểu rõ hơn về đội ngũ: là những người có chung mục
đích, lợi ích và ràng buộc với nhau bằng trách nhiệm pháp lý.

các định nghĩa trên, phát triển là khái niệm chỉ ra sự vận động đi lên của đối
tượng (sự vật, hiện tượng); mà sự vận động đó do tự thân của đối tượng hoặc
do tác động bên ngoài (các yếu tố từ ngoại cảnh) vào đối tượng để đối tượng
phát triển.
Như vậy, phát triển hiểu theo nghĩa động từ là sự vận động tự biến đổi
hoặc là hoạt động làm cho có sự biến đổi một sự vật, hiện tượng nào đó từ ít
đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém
hoàn thiện đến hoàn thiện hơn; trong đó thể hiện sự vận động theo hướng thay
đổi về lượng để hoàn thiện hơn về chất.
1.2.5. Phát triển đội ngũ giáo viên
Phát triển nguồn nhân lực là hoạt động quản lý nhằm làm cho nguồn nhân
lực biến đổi theo hướng tiến bộ về số lượng, cơ cấu và đặc biệt là chất lượng để
nguồn nhân lực đó đáp ứng được các yêu cầu và nhiệm vụ được giao [19].
Theo quan điểm trên, quản lý phát triển đội ngũ GV không phải bắt đầu
từ đào tạo mới, mà kể từ lúc kế hoạch hóa nguồn nhân lực, khai thác và tạo
nguồn, bồi dưỡng thường xuyên, sử dụng và bổ nhiệm, miễn nhiệm cho đến
đào tạo lại và phát triển trong chính thực tiễn giảng dạy của GV theo những
yêu cầu ngày càng mới của nghề nghiệp. Như vậy phát triển đội ngũ GV bao
gồm các vấn đề: tăng trưởng về quy mô, số lượng, sự biến đổi về cơ cấu, nâng
cao về chất lượng, sự thích nghi với các thành tố trong hệ thống giáo dục.


13

1.2.6. Phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở
Phát triển đội ngũ GV THCS là bộ phận của toàn bộ công tác phát triển
đội ngũ GV của hệ thống giáo dục. Thực chất đó là phát triển nguồn nhân lực
giáo dục THCS, việc phát triển đội ngũ GV THCS đều hướng đến đồng thời cả
bốn yếu tố cơ bản: quy mô; số lượng; cơ cấu; chất lượng. Cụ thể:
- Quy mô, số lượng đội ngũ GV THCS:

và hướng nghiệp.
Như vậy cấp THCS là “cầu nối” giữa Tiểu học và Trung học phổ thông,
nhiệm vụ của Giáo dục THCS là củng cố, phát triển kiến thức đã học ở Tiểu
học để có được học vấn phổ thông và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và
hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông.
1.3.2. Chức năng, nhiệm vụ của giáo viên trung học cơ sở
GV THCS là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường
THCS, bao gồm các nội dung: dạy học và giáo dục theo chương trình, kế
hoạch giáo dục; tham gia công tác phổ cập giáo dục ở địa phương; rèn luyện
đạo đức, học tập văn hoá, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; thực hiện Điều
lệ nhà trường, chịu sự kiểm tra của Hiệu trưởng và các cấp quản lý giáo dục;
tham gia công tác chủ nhiệm (nếu có).
1.3.3. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Phòng Giáo dục và Đào tạo
1.3.3.1. Vị trí và chức năng
- Phòng GD&ĐT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện; giúp
UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về GD&ĐT ở địa
phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo phân công hoặc ủy
quyền của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện và theo quy định
của pháp luật.
- Phòng GD&ĐT có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng;
chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp


15

huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp
vụ của Sở GD&ĐT.
1.3.3.2. Nhiệm vụ và quyền hạn
1. Trình UBND cấp huyện:
a) Dự thảo các văn bản hướng dẫn thực hiện cơ chế chính sách, pháp luật,