ĐỀ CƯƠNG KỶ NIỆM 105 NĂM NGÀY SINH ĐỒNG CHÍ TRẦN PHÚ - TỔNG BÍ
THƯ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG(1/5/1994 - 1/5/ 2009)
I. Khái lược về thân thế và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Trần Phú
Đồng chí Trần Phú (bí danh Lý Quý), sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại thôn An Thổ, xã
An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên; nguyên quán xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh
Hà Tĩnh. Thân phụ và thân mẫu của đồng chí Trần Phú là ông Trần Văn Phổ và bà Hoàng
Thị Cát.
Năm 1922, đỗ đầu kỳ thi Thành chung ở Trường Quốc học Huế, đồng chí được bổ nhiệm
làm giáo viên Trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh (Nghệ An).
Giữa năm 1925, đồng chí gia nhập Hội Phục Việt (sau đổi tên thành Hội Hưng Nam và
Tân Việt Cách mạng Đảng), tổ chức của những trí thức yêu nước.
Năm 1926, đồng chí tham gia: phong trào đấu tranh đòi thực dân Pháp trả lại tự do cho
nhà yêu nước Phan Bội Châu, tổ chức lễ truy điệu Phan Chu Trinh, mở lớp dạy chữ quốc
ngữ cho công nhân và nông dân.
Tháng 7/1926, Hội Phục Việt cử đồng chí và một số hội viên sang Quảng Châu (Trung
Quốc) để đề nghị với Nguyễn Ái Quốc cho Hội hợp nhất với Hội Việt Nam Thanh niên
Cách mạng. Đồng chí gặp Nguyễn Ái Quốc, được tham gia lớp huấn luyện chính trị khóa
2 do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy.
Tháng 10/1926, đồng chí gia nhập Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng, được lãnh tụ
Nguyễn Ái Quốc kết nạp vào Cộng sản Đoàn. Kết thúc khóa học, đồng chí về nước hoạt
động, nhưng bị địch truy lùng ráo riết. Đồng chí trở lại Quảng Châu, làm việc tại Tổng bộ
Thanh niên.
Cuối tháng 1/1927, đồng chí được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc giới thiệu sang Liên Xô học
Trường đại học Phương Đông.
Đầu tháng 11/1929, sau khi tốt nghiệp Đại học Phương Đông, đồng chí nhận chỉ thị của
Quốc tế Cộng sản, bí mật lên tàu đi Lêningrát (nay là thành phố Xanh Pêtécbua thuộc Liên
bang Nga) bắt đầu hành trình về nước hoạt động.
Ngày 8/2/1930, đồng chí về đến Sài Gòn. Ít ngày sau đồng chí sang Hồng Kông (Trung
Quốc) gặp Nguyễn Ái Quốc. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã giới thiệu đồng chí Trần Phú về
tham gia hoạt động trong Ban Chấp uỷ lâm thời.
Tháng 4/1930, đồng chí về đến Hải Phòng. Tháng 7/1930 đồng chí được bổ sung vào Ban

nước đàn áp người dân vô tội, đã tuẫn tiết ngay trên công đường để phản kháng chế độ
thực dân và Triều đình. Thân mẫu của đồng chí Trần Phú là bà Hoàng Thị Cát, tính tình
hiền dịu. Sau cái chết của ông Phổ, gia đình đồng chí Trần Phú lâm vào cảnh khó khăn. Vì
quá vất vả và nhớ thương chồng, bà Cát bị bệnh nặng đã qua đời năm 1910.
Năm 4 tuổi, đồng chí Trần Phú mồ côi cha. Sáu tuổi, đồng chí mồ côi cả cha và mẹ. Tuổi
thơ của đồng chí trĩu nặng thương đau. Là người có trí thông minh, có ý thức tự lập, vượt
khó để vươn lên trong học tập, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường đồng chí luôn
luôn là học sinh giỏi. Nhờ anh, chị và họ hàng ruột thịt chu cấp, đồng chí Trần Phú tiếp tục
vào học ở Trường Quốc học Huế, một ngôi trường danh tiếng. Được tiếp xúc với nhiều
thầy giáo và bạn bè có tư tưởng yêu nước, đồng chí đã sớm hoà mình vào các phong trào
của học sinh, sinh viên tham gia “Hội Thanh niên tu tiến” để giúp đỡ bạn bè cùng chí
hướng và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước. Năm 1918, đồng chí Trần Phú đỗ đầu kỳ thi
Thành chung ở Trường Quốc học Huế. Với tấm bằng này đồng chí có đủ điều kiện làm
quan. Nhưng truyền thống gia đình và quê hương đã sớm hình thành chí hướng cách
mạng, đồng chí Trần Phú từ chối con đường làm quan, chọn nghề dạy học. Tháng 9/1922,
đồng chí được bổ nhiệm làm giáo viên Trường tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh (Nghệ An).
Sống gần gũi với học sinh và nhân dân lao động, đồng chí sớm thấu hiểu nỗi cơ cực của
công nhân và nông dân. Năm 1924 vì lý do sức khoẻ, đồng chí Trần Phú xin thôi dạy học,
về làm việc ở Văn phòng Đốc học của tỉnh. Giữa năm 1924, đồng chí Trần Phú gặp Hồ
Tùng Mậu thành viên của tổ chức Tâm Tâm Xã, được đọc những tài liệu sách báo tiến bộ
của Nguyễn Ái Quốc. Say mê với sách báo yêu nước, đồng chí Trần Phú đã lập tổ đọc
sách nhằm tập hợp các bạn trẻ cùng chí hướng. Ngày 19/6/1924, tiếng bom Sa Điện của
Phạm Hồng Thái như “chim én báo hiệu mùa xuân” đã thức tỉnh tinh thần yêu nước của
đồng chí và nhiều thanh niên trong cả nước. Tháng 7/1925, Hội Phục Việt tập hợp những
trí thức yêu nước ra đời. Đồng chí Trần Phú gia nhập Hội Phục Việt, hăng hái tham gia mở
lớp dạy chữ quốc ngữ cho người nghèo khổ, mượn bục giảng để truyền bá tinh thần yêu
nước cho học trò. Những hoạt động yêu nước của Hội Phục Việt và các phong trào đấu
tranh sôi động chống giới chủ, chống chế độ áp bức của thực dân Pháp đòi tăng lương, cải
thiện đời sống của công nhân ở thành phố Vinh có ảnh hưởng sâu sắc đến sự lựa chọn con
đường cách mạng của đồng chí Trần Phú. Giữa năm 1925, đồng chí đã thôi nghề dạy học

Quốc tế Cộng sản cử về nước hoạt động với cương vị là cán bộ chủ chốt của Đảng. Đồng
chí được Đảng giao nhiệm vụ chuẩn bị dự thảo Luận cương chính trị. Để nắm vững tình
hình thực tiễn cách mạng, đồng chí luôn tranh thủ ý kiến của các đồng chí trong Ban Chấp
uỷ; trực tiếp đóng vai “thầy đồ”, “nhà buôn”, sống cuộc đời thợ mỏ, thợ nề, thợ nhà máy
xi măng… để thâm nhập, nghiên cứu, khảo sát thực tế tình hình phong trào cách mạng của
công nhân, nông dân và hoạt động của các chi bộ cộng sản ở nhà máy, hầm mỏ… tại Hà
Nội, Nam Định, Hải Phòng, Hòn Gai, Thái Bình. Sau khi khảo sát tình hình thực tế và trao
đổi với các đồng chí trong Ban Chấp uỷ, đồng chí đã khởi thảo văn kiện Luận cương chính
trị của Đảng ngay trong tầng hầm ngôi nhà của một quan chức thực dân Pháp ở phố Giăng
Xôle (nay là số nhà 90, phố Thợ Nhuộm, Hà Nội). Tháng 10/1930, tại Hội nghị lần thứ
nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp tại Hương Cảng (Trung Quốc) đồng chí Trần
Phú đã trình bầy bản dự thảo Luận cương chính trị của Đảng và đã được Hội nghị nhất trí
thông qua.
Bản Luận cương chính trị đã phân tích sâu sắc đặc điểm tình hình thế giới và Đông
Dương; luận giải một cách sắc bén về tính chất của cuộc cách mạng ở Đông Dương. Đó là
một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, do giai cấp công nhân lãnh đạo; chỉ ra nhiệm vụ
của cách mạng Đông Dương là đánh đổ đế quốc và phong kiến. Đường lối cơ bản của cách
mạng Đông Dương và cách mạng Việt Nam nêu trong Luận cương chính trị tháng
10/1930, là sự khẳng định về mục tiêu và đường lối cách mạng mà Chính cương vắn tắt
của Nguyễn Ái Quốc nêu ra tháng 2/1930.
Luận cương chính trị còn khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong suốt quá trình cách
mạng: “Điều kiện cốt yếu cho sự thắng lợi của cách mạng ở Đông Dương là cần có sự lãnh
đạo của một Đảng Cộng sản có đường lối chính trị đúng đắn, có kỷ luật tập trung, liên hệ
mật thiết với quần chúng và từng trải tranh đấu mà trưởng thành. Đảng là đội tiền phong
của vô sản giai cấp lấy chủ nghĩa Các Mác và Lênin làm gốc”. (Đảng Cộng sản Việt Nam:
Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998. t.2, tr.100). Muốn làm
tròn nhiệm vụ, Đảng phải tổ chức ra những đoàn thể độc lập như Công hội, Nông hội...
Về lực lượng cách mạng Luận cương chính trị nêu rõ: lực lượng chủ yếu của cách mạng là
đoàn kết và động viên, tổ chức các tầng lớp nhân dân đứng lên đập tan bộ máy chính
quyền cũ, thành lập chính quyền mới; lấy giai cấp công nhân, giai cấp nông dân làm nòng

cương chính trị, Hội nghị đã thảo luận và thông qua nhiều văn kiện quan trọng, liên quan
trực tiếp đến công tác tổ chức của Đảng, công tác dân vận, công tác mặt trận đặt nền móng
cho việc hình thành một số tổ chức quần chúng quan trọng của Đảng như: Hội Nông dân,
Hội liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản…
Hội nghị Trung ương tháng 10/1930 đã chính thức bầu đồng chí là Tổng Bí thư đầu tiên
của Đảng. Trên cương vị Tổng Bí thư của Đảng, Trưởng Ban Công vận Trung ương đồng
chí Trần Phú đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng
và tổ chức, tranh thủ mọi điều kiện để trang bị lý luận Mác – Lênin cho cán bộ, đảng viên.
Đồng chí cùng Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định ra tờ báo Cờ Vô sản, cơ quan
ngôn luận Trung ương của Đảng; Tạp chí Cộng sản, cơ quan lý luận của Đảng; chỉ đạo lập
Hội Phản đế đồng minh, chỉnh đốn Nông hội đỏ, chống chính sách khủng bố trắng, chống
âm mưu thâm độc của kẻ thù buộc nông dân ra đầu thú. Được sự quan tâm theo dõi chặt
chẽ và chỉ đạo sát sao của đồng chí Trần Phú và Ban Thường vụ Trung ương Đảng trong
thời kỳ 1930 - 1931, khí thế phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân trong cả