SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT QUAN SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI CÁC
BÀI TẬP LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC
TRONG MÔN HÓA 8 Ở TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ THCS
TAM THANH-QUAN SƠN -THANH HÓA.

Người thực hiện: Lộc Văn Vũ
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường PTDT Bán Trú
THCS Tam Thanh – Quan Sơn – Thanh Hóa.
SKKN thuộc lĩnh vực(môn): Hóa học

THANH HÓA NĂM 2018


Mục lục
STT
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Trang
1
1
1
2
2
3
3
3
4
4
5
5
7
11
12
13
13
14


1.Mở đầu.
1.1. Lí do chọn đề tài.
Một trong những kiến thức trọng tâm xuyên suốt chương trình hóa học
THCS đó là các phương trình phản ứng hóa học.
HS có nắm vững phương pháp và thực hành thành thạo việc tính theo
phương trình hóa học mới có thể giải quyết được những bài tập hóa học về
phương trình hóa học cũng như các loại bài tập cơ bản của bộ môn hóa học.
Trong quá trình dạy học bộ môn bản thân tôi rất chú ý đến việc hướng dẫn
học sinh các phương pháp tính theo phương trình hóa học, yêu cầu học sinh giải

Nhằm giúp các em học sinh học tốt phần phương trình hóa học và cách
giải các bài tập liên quan đến phương trình hóa học.
Giúp bản thân có thêm kinh nghiệm mới khi dạy các phương trình hóa
học và các bài tập hóa học liên quan đến phương trình hóa học.
1


1.3.Đối tương nghiên cứu:
Các giải pháp giúp học sinh học tốt phần phương trình phản ứng hóa học
8, và một số giải pháp giúp học sinh giải quyết tốt các bài tập liên quan đến
phương trình hóa học.
1.4.Phương pháp nghiên cứu:
Đề tài “Một số giải pháp hướng dẫn học sinh giải các bài tập liên quan
đến phương trình hóa học trong môn hóa học lớp 8 ở trường PTDT Bán trú
THCS Tam Thanh” tôi chọn cho mình các phương pháp sau để nghiên cứu:
Phương pháp ứng dụng, thực nghiệm qua các tiết thực giảng trên lớp bằng
GAĐT…
Thí nghiệm, thực hành trong các tiết học thực hành.

2


2. Nội dung của đề tài
2.1.Cơ sở lí luận của đề tài.
Đề tài “Một số giải pháp hướng dẫn học sinh giải các bài tập liên quan
đến phương trình hóa học trong môn hóa học lớp 8 ở trường PTDT Bán trú
THCS Tam Thanh” được nghiên cứu dựa trên cơ sở lí luận sau:
Trước hết đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lí luận tinh thần đổi mới
phương pháp dạy học của nghành.
Đề tài còn được nghiên cứu dựa trên cơ sở các giải pháp giúp học sinh

Kết quả như sau:
Giỏi
Khá
TB
Yếu
Kém
Tổng
Lớp
số
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
HS
3


9A
28
3
10,7 4
14,3 12
42,9 6
21,4 3

2.3.1.Giải pháp 1: Hướng dẫn HS Lập công thức hóa học:
Để giải được các bài tập tính theo phương trình hóa học một cách thành
thạo nhất, thì HS phải lập được các công thức hóa học của các nguyên tố theo
yêu cầu của đề bài. Chính vì thế bản thân tôi lựu chọn Giải pháp 1: Hướng dẫn
HS lập công thức hóa học
Dạng 1. Lập CTHH hợp chất khi biết thành phần nguyên tố và biết hóa trị
của chúng
* Cách giải: CTHH có dạng chung : AxBy (Bao gồm: ( M 2Oy , HxA, M(OH)y ,
MxAy)
Vận dụng Qui tắc hóa trị đối với hợp chất 2 nguyên tố A, B
x

b

(B có thể là nhóm nguyên tố gốc axít,nhóm– OH): a.x = b.y � y = (tối giản)
a
� thay x= a, y = b vào CT chung � ta có CTHH cần lập.
Dạng 2. Lập CTHH hợp chất khi biết thành phần khối lượng nguyên tố .
a. Biết tỉ lệ khối lượng các nguyên tố trong hợp chất.
* Cách giải: - Đặt công thức tổng quát: AxBy
MA. x
mA
- Ta có tỉ lệ khối lượng các nguyên tố: MB
. y = mB
4


. MB
- Tìm được tỉ lệ : xy = mA
= ba (tỉ lệ các số nguyên dương, tối giản)

mC

: M
C
= a : b : c ( tỉ lệ các số nguyên ,dương )
Công thức hóa học : AaBbCc
- Nếu đề bài cho dữ kiện M
. Gọi công thức cần tìm : AxBy hoặc AxByCz ( x, y, z nguyên dương)
. Ta có tỉ lệ khối lượng các nguyên tố :
M A .x
%A

=

M B .y
%B

=

M Ax By C z
M C .z
=
%C
100

Giải ra tìm x, y, z
Chú ý : - Nếu đề bài không cho dữ kiện M : Đặt tỉ lệ ngang
- Nếu đề bài có dữ kiện M : Đặt tỉ lệ dọc
2.3.2.Giải pháp 2: Lập phương trình hóa học:
Khi lập được công thức hóa học của các hợp chất ta phải: Rèn luyện kỹ

Nếu bên trái và bên phải mũi tên có số nguyên tử của một nguyên tố nào
đó không bằng nhau mà lại có một bên có số nguyên tử chẵn một bên lẻ (ở đây
là O)
Ta lập luận như sau : Muốn có số nguyên tử hai vế bằng nhau thì buộc cả
hai vế phải có số nguyên tử đều chẵn , ta phải chọn hệ số chẵn là 2, 4, 6… cho
các CTHH chứa các nguyên tố có số nguyên tử lẻ .
Trừơng hợp ở PƯHH trên : O ở vế trái có số nguyên tử luôn luôn chẵn nên
ta phải chọ hệ số cho vế phải của Al2O3 có hệ số chẵn , ví dụ :2 , từ đó tiếp tục
chọn các hệ số còn lại, cụ thể :
:
4Al + 3O2
2Al2O3
(3)
(2)
(1)
Cách 3: (phương pháp logic toán học )
Chọn một công thức hóa học có liên quan nhiều đến các CTHH khác và
cho nó một hệ số đơn giản nhất(có thể là 1), dựa vào phép suy luận logic để
xách định các hệ số khác, nếu các hệ số là phân số thì ta quy đồng và khử mẫu
số:
ở ví dụ trên : Ta chọn Al 2O3 có liên quan nhiều nhất , cho hệ số đơn giản
nhất là 1
Lập luận :
- để có số nguyên tử O ở vế trái là 3 thì hệ số O2 phải là

3
2

- Để có số nguyên tử Al ở vế trái là 2 thì hệ số AL phải là 2
- ta có :

+2.2 =
2
2

Vậy hệ số của O2 phải là

11
4

6


Lúc này ta đã cân bằng về toán học :
1FeS2 +

11
O2
4

- ->

1
Fe2O3 + 2SO2
2

(1 )
(4)
(2)
(3)
ta chỉ việc khử mẫu số ( bằng cách nhân các hệ số với 4 )

xác định được sơ đồ phản ứng
+ Dựa vào tính chất hóa học của các chất đã đợc học ở lớp 8 (Oxi , hiđro ,
nước) , yêu cầu HS phải nắm vững tính chất của chúng để viết chính xác sơ đồ
phản ứng
+ Dựa vào loại phản ứng và suy luận :
ở lớp 8 HS được học các loại phản ứng : Hóa hợp - Phân hủy - Phản ứng thế Phản ứng ôxi hóa - khử : Khi đã xác định được loại phản ứng thì suy luận ra các
chất sản phẩm .Ví dụ : Khi lập sơ đồ phản ứng hóa hợp ( Đặc biệt là ôxi hóa hợp
với một nguyên tố khác ) , HS xác định được phản ứng phải tạo thành một chất
( gồm các nguyên tố thành phần ở các chất tham gia , dựa vào cách lập CTHH
để viết đúng CTHH , chẳng hạn khi cho ôxi tác dụng với kim loại ( Đốt cháy ,
hóa hợp , để ngoài không khí bị tác dụng .....) thì sản phẩm thờng phải là ôxit
kim loại : O2 + M - -> M2On ( n là hóa trị của KL ).
Cụ thể khi đốt các kim laọi AL , Mg , Zn , Fe ..... ta thu được các ôxit :
Al2O3 , MgO , ZnO , Fe2O3 .........
Những kiến thức này HS được cung cấp dần trong chương trình lớp 8 và
bản thân tôi luôn chú ý rèn luyện củng cố để các em có được kỹ năng viết thành
thạo các sơ đồ phản ứng , từ đó lập được PTHH.
2.3.4.Giải pháp 4: Hướng dẫn HS rèn luyện kỹ năng giải bài toán tính theo
PTHH :
7


Để giải được các dạng bài tập tính theo phương trình hoá học lớp 8 yêu cầu
học sinh phải nắm các nội dung:
- Chuyển đổi giữa khối lượng chất hoặc thể tích chất khí thành số mol chất
Viết đầy đủ chính xác phương trình hoá học xảy ra.
- Dựa vào phương trình hoá học để tìm số mol chất tham gia hoặc chất tạo
thành.
- Chuyển đổi số mol thành khối lượng (m = n.M) hoặc thể tích chất khí ở đktc (
V= n.22,4).

Từ đó tìm đợc số mol của chất cần tìm

b- Phân loại bài tập ở lớp 8 theo 3 loại sau đây :
1- Bài toán cơ bản đơn : là loại bài toán chỉ có 1 phản ứng xảy ra , đầu bài cho
biết lượng một chất và yêu cầu phải tính lượng nhiững chất khác trong phản
ứng . Đây là dạng cơ bản và đơn giản nhất , yêu cầu 75- 80% HS phải tính được
thành thạo:
- Cách giải : áp dụng ba bước giải cơ bản .
- yêu cầu : thành thục , tính nhanh , chính xác ( có ký năng tính toán , biết giản
ước các đơn vị .)
2- Bài toán cơ bản kép : yêu cầu tính lượng một chất tham gia hoặc tạo thành
trong hai hoặc nhiều phản ứng .
- Yêu cầu : - Phải xác định đầy đủ các phản ứng và lập đúng các PTHH.
8


- Giải thành thạo bài toán cơ bản đơn , áp dụng để giải theo từng PTHH.
Ví dụ 1 : Khử 200g hỗn hợp Đồng (II) oxit và sắt (III) oxit bằng khí hiđro .
Tính thể tích khí hiđro cần dùng biết răng trong hỗn hợp CuO chiếm 20 %về
khối lượng .
Yêu cầu HS phải phân tích kĩ đầu bài , viết dúng hai PTHH , tính toán chính
xác
m( CuO , Fe2O3) =200g
Các PTHH :
%CuO = 20%
CuO + H2
Cu + H2O (1)
VH2 = ?
1mol
1mol

2
2
Yêu cầu HS phân tích và xác định bài toán gồm 2 PTHH , muốn tính V O2
(từ đó suy ra VKK) cần tính VO2 ở từng phản ứng , sau đó cộng lại ( tính theo số
mol) , khối lượng nước cũng tính tương tự.
Nếu bài toán có nhiều PTHH ta cũng yêu cầu HS xác định tương tự
3- Bài toán cho biết lượng của cả hai chất tham gia phản ứng và yêu cầu tính
lượng chất tạo thành .
Yêu cầu HS nắm được kiên thức cơ bản : Trong hai chất tham gia phản
ứng sẽ có 1 chất phản ứng hết chất còn lại có thể hết hoặc dư . Lượng chất tạo
thành được tính theo lượng chất nào phản ứng hết.
Có nhiều cách xác định chất nào phản ứng hết , ta có thể hướng dẫn và bổ
sung kiến thức cho HS , tuy nhiên nên giới thiệu 2 phương pháp phổ biến sau
đây:
Phương pháp 1: Có PTHH tổng quát :
A +B
C +D
Theo PTHH ta có tỷ lệ số mol:
nA : nB = .... = 1 : b
Theo đầu bài thì :
nA : nB = .... = 1 : b' ( rút gọn về đv)
Ta so sánh b và b'( nB )
- Nếu
b' < b thì chất B phản ứng hết
9


- Nếu
b > b' thì B là chất còn dư tức là A phản ứng hết
Phương pháp2:

Khi đã xác định được nội dung kiến thức để rèn luyện kỹ năng cho HS ta
cần căn cứ vào thời gian và lựa chọn phương pháp phù hợp để đạt hiệu quả cao .
- Thông thường nên vận dụng PP tích cực hóa học sinh trong việc rút ra kiến
thức mới bằng cách hướng dẫn HS giải bài tập và rút ra kiến thức tổng quát , sau
đó kiểm tra kiến thức, từ tổng quát giải các bài tập cụ thể .
Đặc biệt đói với đối tượng HS khá có thẻ cho các em tự đặt ra các dữ
kiện của bài toán theo từng dạng tương tự (tập ra đề bà). Theo kinh nghiệm bản
thân HS chỉ thực sự nắm vững kiến thức khi có thể tự ra được các bài tập tương
tự .
Chúng ta có thể thể hiện qua ba dạng bài sau đây :
1, Đa nội dung rèn luyện khi dạy bài mới :
- Giáo viên gợi ý HS rút ra phương pháp lập PTHH dạng cơ bản .
- Đa một số bài tập luyện tập vào phần luỵên thực hành (cụ thể trong các bài:
Định luật bảo toàn khối lượng , bài phương trình hóa học , bài tính theo PTHH )
Tuy nhiên vì thời gian trong tiết học là hạn chế nên giáo viên chỉ chọn
những nội dung phù hợp , chủ yếu hướng dẫn HS cách làm , các bước cơ bản .
Ví dụ : Đối với bài tính theo PTHH thì HS phải nắm được ba bước giải thành
thạo:
2, Đa nội dung kiến thức trong các bài luyện tập , ôn tập.
10


Với những nội dung lựa chọn đã nêu ở phần I làm thế nào truyền thụ
cho HS ? Ta nên dành nội dung cơ bản cho các tiết luyện tập .
Cần thiết kế các tiết luyện tập sao cho HS được thực hành nhiều nhất ,
biết vận dụng các phơng pháp lập PTHH , các dạng bài tập cơ bản để giải các
bài tập cụ thể theo từng đối tượng HS , từ đó tổng kết rút ra các bước giải và kỹ
năng giải , tự ra một số đề bài tương tự (với HS khá giỏi)
3, Lồng các nội dung kiến thức đã lựa chọn trong các bước củng cố hoặc rèn
luyện HS thực hành , kiểm tra kiến thức ở tất cả các bà giảng có liên quan đến

a)Viết phương trình hoá học
b)Chất nào dư khi kết thúc phản ứng và lượng dư là bao nhiêu?

11


c)Nêu hiện tượng và viết phương trình hoá học xảy ra khi cho sắt vào dung
dịch sau phản ứng?
Bài 10: Cho kim loại kẽm phản ứng với dung dịch HCl . Sau phản ứng thu được
2,24(l) khí thoát ra ở đktc.
a. Viết phương trình phản ứng
b. Tính khối lượng Zn đã tham gia phản ứng.
Tinh khối lượng dung dịch NaOH 15% cần để trung hoà hết lượng axit trên
2.4.Hiệu quả của đề tài đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng
nghiệp và nhà trường:
2.4.1.Đối với hoạt động giáo dục:
Với đề tài này đã góp phần làm cho các hoạt động giáo dục trở nên sinh
động hơn, có hiệu quả hơn trong các giờ dạy hóa học trong nhà trường. Nhờ đó
chất lượng học sinh được nâng cao rõ rệt. Các em trở nên chủ động tích cực
trong việc học yêu thích chủ động với bộ môn hóa hơn:
Kết quả cụ thể đã đạt được khi khảo sát chất lượng học sinh lớp 9 năm học
2017 2018:
Tổng
Giỏi
Khá
TB
Yếu
Kém
Lớp
số

đó là cơ sở để nghiên cứu và áp dụng các đề tài tiếp theo.
2.4.3.Đối với đồng nghiệp và nhà trường:
Với việc áp dụng đề tài này vào các tiết dạy hóa học ở trường đã được
đồng nghiệp và nhà trường góp ý và tin tưởng đối với hoạt động giáo trên lớp vì
nó đã góp phần tạo hứng thú cho học sinh học tập tích cực sáng tạo.

12


3. Phần Kết luận và kiến nghị
- Kết luận:
Môn học hóa học ở trường THCS mỗi tuần chỉ có 2 tiết, thật ít ỏi nhưng
các em được làm quen với: Phương pháp học tập mới giúp các em tự tin hơn
trong học tập. Với phương pháp dạy trên, trong những năm qua đối với việc học
hóa ở trường, tôi thấy kết quả chất lượng được nâng lên rõ rệt, các em đã biết
trình bày hoàn chỉnh một đơn vị kiến thức mà thầy đã dạy.
Không những thế GV đã động viên cổ vũ các em kịp thời bằng những
con điểm tốt. Nhắc nhở các em sau khi học bài mới thì các em phải có sự ôn
luyện ở nhà để ghi nhớ và khắc sâu kiến thức, do đó trong giờ học rất sôi nổi và
thoải mái, các em thi đua nhau trả lời câu hỏi của GV đưa ra, tự giác xung phong
lên trình bày bài trước lớp, đem lại cho các em lòng tự tin, sự hứng thú say mê
trong học tập, tình cảm thầy trò luôn gần gũi gắn bó. Việc học tốt trong giờ học
chính khoá đã giúp HS hoạt động tốt trong các hoạt động thực hành ngoại khoá.
Rèn luyện kỹ năng học tập cho HS là một nhiệm vụ của giáo viên bộ
môn , đặc biệt trong phong trào " Hai không " hiện nay, cần phải tổ chức phụ
đạo học sinh yếu kém và bồi dưỡng học sinh khá giỏi để có kết quả học tập một
cách thực chất ; chúng ta cần thường xuyên quan tâm và giúp đỡ HS thì chất
lượng được nâng lên rõ rệt. ” Một số giải pháp hướng dẫn học sinh giải các bài
tập liên quan đến phương trình hóa học trong môn hóa học lớp 8” và cả cho HS
lớp 9 cũng như rèn luỵên các kỹ năng khác, người giáo viên phải nhiệt tình tìm

học lớp 8 ở trường PTDT Bán trú THCS Tam Thanh” qua quá trình nghiên cứu
học hỏi tôi mạnh dạn đưa ra để các đồng nghiệp tham khảo, những phương
pháp cơ bản về cách dạy và học hóa học đặc biệt là phương pháp dạy thực hành
áp dụng cho HS và đa phần các HS trong tập thể rất thích hoạt động sáng tạo.
Các em hứng thú học tập hơn, thực hành tự tin hơn và có tiến bộ rõ rệt.
Tôi rất mong được sự góp ý trao đổi kinh nghiệm của các bạn đồng
nghiệp cũng như của những người yêu thích môn hóa, để tìm ra được những
phương pháp tối ưu nhất nhằm giúp HS có hứng thú và đam mê học hóa, từ đó
giúp các em có thể ứng dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất và đời sống giúp ích
cho quá trình phát triển xã hội.
Do đó để tạo điều kiện cho việc dạy - học của thầy trò thuận lợi, bản thân
tôi là người đứng lớp dạy bộ môn hóa học cần kiến nghị một số vấn đề sau:
* Về phía nhà trường:
- Trang bị thêm một số trang thiết bị thí nghiệm và tài liệu tham khảo để
phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn.
*Về phía PGD:
- Đề xuất, kiến nghị với Huyện đầu tư xây dựng phòng học bộ môn để
HS có không gian hoạt động ngoại khóa, thực hành sau mỗi tiết học hóa.
*Về phía sở giáo dục:
Tổ chức nhiều hơn nữa các đợt tập huấn chuyên môn, để giáo viên các
trường trong huyện có thể trao đổi học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Quan sơn, ngày 26 tháng 4 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Người viết

Lộc Văn Vũ