Bộ Giáo Dục và đào tạo

Bộ Nông nghiệp và PTNT

Tr-ờng đại học lâm nghiệp

Tễ VN TRNG

Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý
ngân sách Nhà n-ớc tại huyện Th-ờng Xuân
Tỉnh Thanh Hóa

Chuyờn ngnh: Qun lý kinh t
Mó s: 60340410

LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC:
PGS. TS TRN HU DO

H NI - 2017


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn "Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý
ngân sách Nhà nƣớc tại huyện Thƣờng Xuân Tỉnh Thanh Hóa" là kết quả
của quá trình học tập, nghiên cứu khoa học độc lập, nghiêm túc.
Các số liệu trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy và được
xử lý khách quan, trung thực.

1.1.3. Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện ................................................ 12
1.1.4. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện................................. 15
1.1.5. Tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng tới ngân sách của cấp huyện . 22
1.2. Kinh nghiệm quản lý NSNN cấp huyện của một số địa phương và bài học
cho huyện Thường Xuân. ................................................................................ 26
1.2.1. Kinh nghiệm quản lý NSNN cấp huyện tại một số địa phương ........... 26
1.2.2. Bài học rút ra cho huyện Thường Xuân ................................................ 33
1.3. Một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài .................................. 34
Chương 2 Đặc điểm Huyện Thường Xuân và phương pháp nghiên cứu ....... 36
2.1. Đặc điểm cơ bản Điều kiên tự nhiên, Kinh tế xã hội và tổ chức bộ máy
quản lý ngân sách của huyện Thường Xuân. .................................................. 36
2.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên của huyện Thường Xuân .................... 36
2.1.2. Tình hình kinh tế, xã hội của huyện Thường Xuân [15]....................... 37
2.1.3. Khái quát chức năng nhiệm của phòng Tài chính - kế hoạch huyện
Thường Xuân .................................................................................................. 40


iii

2.2. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 41
2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu ................................................... 41
2.2.2. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu ................................................ 41
2.2.3. Chỉ tiêu đánh giá công tác quản lý thu NSNN cấp huện ...................... 42
2.2.4. Chỉ tiêu đánh giá công tác quản lý chi NSNN cấp huyện..................... 43
Chương 3 Kết quả nghiên cứu ....................................................................... 44
3.1. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Thường Xuân.
......................................................................................................................... 44
3.1.1. Cơ sở pháp lý về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện .................... 44
3.1.2. Thực trạng thu, chi ngân sách nhà nước của huyện Thường Xuân ...... 46
3.1.3. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước của huyện Thường Xuân ...... 58

DANH MỤC C C CHỮ VIẾT T T
Viết tắt

Nghĩa đầy đủ

DNNN

Doanh nghiệp nhà nước

DN NQD

Doanh nghiệp ngoài quốc doanh

GTGT

Giá trị gia tăng

ĐND
HTX

ội đồng nhân dân
ợp tác xã

KBNN

Kho bạc nhà nước

NSNN

Ngân sách nhà nước

3.3
3.4

Thu NSNN huyện Thường Xuân từ năm 2012 đến năm 2016
Chi tiết các nguồn thu NSNN huyện từ năm 2012 đến năm
2016
Chi NSNN huyện Thường Xuân từ năm 2012 đến năm 2016
Chi tiết các khoản chi NSNN huyện từ năm 2012 đến năm
2016

Trang
47
48
52
53

3.5

Dự toán thu NSNN huyện từ năm 2012 đến năm 2016

61

3.6

Dự toán chi NSNN huyện từ năm 2012 đến năm 2016

61

3.7


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngân sách Nhà Nước là một công cụ chính sách tài chính quan trọng của
một quốc gia, là một khâu quan trọng trong điều tiết kinh tế vĩ mô. Ngân sách
huyện là một bộ phận cấu thành ngân sách Nhà Nước, là công cụ để chính quyền
cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trình quản lý
kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng. Luật Ngân sách năm 2002 là cơ sở pháp lý
cơ bản để tổ chức quản lý ngân sách Nhà Nước nói chung và ngân sách huyện
nói riêng nhằm phục vụ cho công cuộc đổi mới đất nước.
Ngân sách Nhà Nước cấp huyện có vai trò cung cấp phương tiện vật chất
cho hoạt động của chính quyền cấp huyện và đồng thời là một công cụ để chính
quyền huyện thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế xã hội của huyện.
Tuy nhiên, do ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách trung gian ở giữa ngân
sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã nên ngân sách cấp huyện chưa thể hiện thật rõ
nét được vai trò của mình đối với kinh tế địa phương.
Do vậy, để chính quyền cấp huyện thực thi có hiệu quả những nhiệm vụ
phát triển kinh tế - xã hội, ổn định an ninh, quốc phòng mà nhà nước giao cho,
thực hiện chiến lược phát triển kinh tế địa phương trên các lĩnh vực đặc biệt là
nông nghiệp nông thôn tại địa bàn thì cần có một ngân sách huyện đủ mạnh và
phù hợp, là một mục tiêu phấn đấu đối với cấp huyện.
Công tác thu ngân sách Nhà Nước của huyện Thường Xuân luôn được các
cấp ủy, chính quyền thường xuyên quan tâm chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, đơn
vị được phân công nhiệm vụ thu triển khai, tuyên truyền các chủ trương chính
sách về thuế đến các đối tượng nộp thuế và chỉ đạo tận thu các nguồn thu trên địa
bàn. Nguồn thu chủ yếu của huyện Thường Xuân là nguồn thu trợ cấp cân đối và
nguồn thu trợ cấp các chương trình mục tiêu, nguồn thu cân đối của huyện các
năm sau tăng so với năm trước là rất nhỏ so với trợ cấp ngân sách cấp trên.




3

2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung:
Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách Nhà Nước
tại huyện, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác Quản lý ngân sách
Nhà Nước của huyện Thường Xuân tỉnh Thanh óa trong những năm tới.
2.2. Mục tiêu cụ thể:
+

ệ thống hóa, làm rỏ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiển về công tác

quản lý ngân sách Nhà Nước cấp huyện.
+ Phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách Nhà Nước tại huyện
Thường Xuân, tỉnh Thanh óa.
+ Đề xuất được các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân
sách Nhà Nước tại huyện Thường Xuân tỉnh Thanh óa trong thời gian tới..
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài:
+ Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: Công tác quản lý ngân sách nhà
Nước tại huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh oá.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài :
+ Phạm vi về nội dung: Công tác quản lý ngân sách Nhà Nước tại huyện
Thường Xuân, tỉnh Thanh oá.
+ Phạm vi về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn uyện Thường Xuân.
+ Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu quản lý ngân sách Nhà Nước huyện
Thường Xuân gắn với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm
giai đoạn 2012 đến năm 2016, đồng thời đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
NGÂN S CH NHÀ NƢỚC
1.1. Cơ sở lý lu n về công tác Quản lý ngân sách Nhà Nƣớc
1.1.1. Sự hình thành và phát triển ngân sách nhà nước cấp huyện
Ngân sách nhà nước có mối quan hệ mật thiết với tổ chức bộ máy nhà
nước và vai trò, vị trí của bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế xã hội
của đất nước theo hiến pháp. Mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách riêng
để cung cấp phương tiện vật chất cho cấp chính quyền đó thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của mình trên vùng lãnh thổ. Việc hình thành hệ thống chính quyền
nhà nước các cấp là một tất yếu khách quan nhằm thực hiện chức năng, nhiệm
vụ của nhà nước trên mọi vùng lãnh thổ của đất nước.
Cấp ngân sách được hình thành trên cơ sở cấp chính quyền nhà nước,
phù hợp với mô hình tổ chức hệ thống chính quyền nhà nước ta hiện nay, hệ
thống NSNN bao gồm NSTW và NSĐP, ngân sách địa phương gồm: [4]
- Ngân sách cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là
ngân sách cấp tỉnh).
- Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là
ngân sách cấp huyện).
- Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).
Ngân sách nhà nước cấp huyện là một bộ phận hợp thành ngân sách địa
phương thuộc hệ thống ngân sách Nhà nước. Là một cấp ngân sách thực hiện
vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện; đó là
mối quan hệ giữa ngân sách với các đơn vị hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ
chức trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện.
Ngân sách nhà nước cấp huyện đảm bảo chức năng là cấp ngân sách
trung gian giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã cùng một số nhiệm vụ


6

7

Điều 1 của Luật Ngân sách nhà nước năm 2002: Ngân sách nhà nước là
toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có th m
quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các
chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước [17].
Có thể hiểu NSNN là quá trình thực hiện các chỉ tiêu thu, chi nhằm
hình thành quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước và là quá trình phân phối và
phân phối lại giá trị tổng sản ph m xã hội phục vụ cho việc thực hiện chức
năng, nhiệm vụ của Nhà nước trên các lĩnh vực, cho một thời gian nhất định,
thường là một năm và được Quốc hội phê chu n thông qua.
Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện
ệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với
nhau trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện
nhiệm vụ chi của mỗi cấp ngân sách. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ
thống NSNN được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hành
chính nhà nước. Ở nước ta, bộ máy quản lý hành chính nhà nước được tổ
chức 4 cấp: Trung ương; tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; quận, huyện,
thị xã, thành phố thuộc tỉnh và xã, phường, thị trấn. Mỗi cấp chính quyền đều
phải có ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ được giao theo quy định của
pháp luật và phù hợp với khả năng quản lý của cấp chính quyền đó.
Theo Điều 4, Luật Ngân sách nhà nước năm 2002: Ngân sách nhà nước
được tổ chức thành bốn cấp, gồm: Ngân sách Trung ương và ngân sách địa
phương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính
các cấp có ội đồng nhân dân ( ĐND) và Uỷ ban nhân dân (UBND). [17]
iện nay ngân sách địa phương bao gồm: Ngân sách tỉnh; ngân sách
huyện và ngân sách xã.
Ngân sách địa phương chịu trách nhiệm quản lý thu NSNN, chi NSĐP
trên địa bàn. HĐND tỉnh quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi


nước, ĐND tỉnh ban hành.
- Trong quản lý thu NSNN cấp huyện vừa thực hiện quản lý thu ngân


9

sách đối với nguồn thu trung ương phát sinh trên địa bàn vừa quản lý thu đối
với các nguồn thu địa phương. Do vậy trong quá trình quản lý thu NSNN phải
gắn kết lợi ích kinh tế xã hội của địa phương mình với lợi ích quốc gia.
- Quản lý chi NSNN cấp huyện là việc chính quyền Nhà nước địa
phương sử dụng quyền lực công để tổ chức và điều chỉnh quá trình chi NSNN
nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN được thực hiện theo đúng chế độ chính
sách do cơ quan Nhà nước có th m quyền quy định, phục vụ tốt nhất cho việc
thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước huyện trong
từng thời kỳ. Chi NSNN được thực hiện xuyên suốt từ khâu lập, chấp hành dự
toán và quyết toán chi NSNN.
ốn là, quản lý NSNN cấp huyện được xem xét ở phạm vi các hoạt
động quản lý NSNN huyện theo phân cấp, bao gồm: quản lý đối với các hoạt
động ngân sách thuộc các cơ quan, đơn vị cấp huyện và các hoạt động ngân
sách tại các xã trên địa bàn huyện.
1.1.2.2. Thu - chi ngân sách nhà nước cấp huyện
Thu ngân sách cấp huyện [23]:
- Các khoản thu ngân sách cấp huyện hưởng 100%.
+ Thuế GTGT, TNDN, TTĐB, thu khác về thuế của các DN NQD trên
địa bàn các huyện, thị xã do cấp huyện quản lý thu.
+ Thuế môn bài; thuế tài nguyên thu từ DNNN trung ương, DNN địa
phương, DN ĐTNN, Các DN NQD.
+ Thuế thu nhập cá nhân khấu trừ qua các đơn vị chi trả cấp huyện
quản lý.
+ Lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, tàu thuyền và lệ phí trước bạ khác trên địa

các thị xã.
+ Thu tiền thuê mặt đất, mặt nước.

óa các


11

+ Lệ phí trước bạ nhà, đất, lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, tàu thuyền và
lệ phí trước bạ khác trên địa bàn Thành Phố Thanh óa.
+ Phí bảo vệ môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản.
Nhiệm vụ chi ngân sách cấp huyện [0]:
- Chi đầu tư phát triển:
+ Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không
có khả năng thu hồi vốn do huyện quản lý. Bao gồm: Các công trình hạ tầng
về văn hóa, thể dục thể thao, phát thanh truyền hình, trùng tu tôn tạo di tích do
tỉnh công nhận và các công trình phúc lợi xã hội khác thuộc cấp huyện quản
lý; xây dựng các công trình thủy lợi liên xã, các công trình giao thông liên xã,
các dự án đầu tư do cấp huyện quản lý.
+

ỗ trợ sửa chữa các công trình do tỉnh đầu tư: Chi sửa chữa trụ sở

các cơ quan hành chính, cơ quan Đảng, đoàn thể cấp huyện, cấp xã; hỗ trợ sửa
chữa cơ sở y tế công lập các bệnh viện đa khoa gồm: Các trung tâm y tế dự
phòng tuyến huyện, các trạm y tế xã; hồ trợ sửa chữa cơ sở giáo dục công lập
gồm: Các trường trung học phổ thông, các trung tâm giáo dục thường xuyên,
trung tâm bồi dường chính trị, các trường trung cấp nghề, các trung tâm dạy
nghề huyện quản lý.
+ Chi hỗ trợ đầu tư các công trình cấp xã.

vụ quản lý.
+ Chi hỗ trợ hoạt động thanh tra nhân dân, ban đại diện người cao tuổi;
hỗ trợ cho các tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp theo quy định.
+ Chi khác ngân sách: Các khoản chi theo quy định của pháp luật.
1.1.3. Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.3.1. Khái niệm [4]
Quản lý NSNN là quá trình mà chủ thể quản lý thông qua việc sử dụng
có chủ định các phương pháp và các công cụ quản lý để tác động và điều


13

khiển hoạt động của NSNN nhằm đạt được mục tiêu đã định trong từng thời
kỳ nhất định.
Mỗi cấp ngân sách có hoạt động quản lý NSNN tương ứng. Do vậy,
quản lý NSNN có thể được xem xét trên các cấp độ khác nhau: quản lý
NSNN cấp trung ương và quản lý NSNN cấp địa phương. Quản lý NSNN địa
phương bao gồm: quản lý NSNN cấp tỉnh, quản lý NSNN cấp huyện và quản
lý NSNN cấp xã.
Quản lý NSNN cấp huyện là quá trình chính quyền địa phương vận
dụng các quy luật khách quan, sử dụng hệ thống các công cụ, phương pháp
quản lý để tác động, điều chỉnh các hoạt động thu, chi NSNN của chính quyền
huyện nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện
và bảo đảm hoạt động bộ máy chính quyền huyện.
1.1.3.2. Các nguyên tắc quản lý ngân sách
- Nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ [8]
Nguyên tắc này đòi hỏi, trong hoạt động ngân sách, một mặt, nó đảm
bảo sự thống nhất ý chí và lợi ích qua huy động và phân bổ ngân sách để có
được những hàng hóa dịch vụ công cộng. Mặt khác, nó đảm bảo phát huy tính
chủ động và sáng tạo của các địa phương, các tổ chức, cá nhân trong đảm bảo

thu, chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ.
Dự toán ngân sách của chính quyền cấp huyện phải lập đúng theo yêu
cầu, nội dung, biểu mẫu và thời hạn quy định tại Thông tư số 59/2003/TTBTC ngày 23/6/2003 của Bộ tài chính. Dự toán ngân sách phải kèm theo báo
cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán lập dự toán.[1]
Lập dự toán ngân sách cấp huyện và xã phải cân bằng thu, chi.
Các căn cứ lập dự toán[2]
Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh;
chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy
mô nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế - xã hội và tự nhiên của
địa phương.
Các Luật, Pháp lệnh thuế, chế độ thu; định mức phân bổ ngân sách; chế
độ, tiêu chu n, định mức chi ngân sách do cấp có th m quyền quy định.
Đối với thu ngân sách nhà nước, việc lập dự toán phải căn cứ vào mức
tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu liên quan và các quy định của pháp luật về
thu ngân sách;
Đối với chi đầu tư phát triển, việc lập dự toán phải căn cứ vào những
dự án đầu tư có đủ các điều kiện bố trí vốn theo quy định tại Quy chế quản lý


16

vốn đầu tư và xây dựng và phù hợp với khả năng ngân sách hàng năm, kế
hoạch tài chính 5 năm; đồng thời ưu tiên bố trí đủ vốn phù hợp với tiến độ
triển khai của các chương trình, dự án đã được cấp có th m quyền quyết định
đang thực hiện.
Đối với chi thường xuyên, việc lập dự toán phải tuân theo các chính
sách, chế độ, tiêu chu n, định mức do các cơ quan nhà nước có th m quyền
quy định.
Đối với công tác lập dự toán[2]
Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, cơ quan tài chính chủ trì

nhất là 10 ngày kể từ ngày ội đồng nhân dân cấp trên trực tiếp quyết định dự
toán và phân bổ ngân sách.
Căn cứ Nghị quyết của

ĐND huyện, UBND huyện quyết định giao

nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc huyện và
giao nhiệm vụ thu, chi, mức bổ sung ngân sách cho từng xã, thị trấn trước
ngày 31 tháng 12 hàng năm. Sau khi

ĐND quyết định dự toán ngân sách

hoặc dự toán ngân sách điều chỉnh, UBND huyện có trách nhiệm báo cáo
UBND tỉnh và Sở Tài chính.
Phòng Tài chính - kế hoạch kiểm tra Nghị quyết về dự toán ngân sách
của

ĐND cấp xã, trong trường hợp cần thiết báo cáo UBND huyện yêu cầu

ĐND cấp xã điều chỉnh lại dự toán ngân sách cấp xã.
1.1.4.2. Chấp hành ngân sách cấp huyện [14]
Chấp hành NSNN chính là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp
kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ghi trong kế
hoạch NSNN năm trở thành hiện thực.
Chấp hành dự toán thu ngân sách:
Các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế,
phí, lệ phí và các khoản thu khác vào ngân sách theo quy định của pháp luật.
Toàn bộ các khoản thu của ngân sách phải nộp trực tiếp vào KBNN, trừ một
số khoản cơ quan thu có thể thu trực tiếp song phải định kỳ nộp vào KBNN
theo quy định.

cấp có th m quyền giao cả về tổng mức và chi tiết theo từng lĩnh vực. Đối với
nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng cơ bản phải ưu tiên những dự án quan trọng
chuyển tiếp; đối với các dự án mới, chỉ phân bổ, giao dự toán khi có đủ điều
kiện theo quy định của pháp luật về quản lý đầu tư và xây dựng.
Dự toán giao cho đơn vị sử dụng ngân sách được phân bổ chi tiết theo