BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƢỢC LÂM SÀNG 108

ĐỖ VĂN CHIẾN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI
VÀ CHỨC NĂNG NHĨ TRÁI BẰNG SIÊU ÂM TIM
ĐÁNH DẤU MÔ Ở BỆNH NHÂN RUNG NHĨ MẠN TÍNH
KHÔNG DO BỆNH VAN TIM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƢỢC LÂM SÀNG 108

ĐỖ VĂN CHIẾN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI
VÀ CHỨC NĂNG NHĨ TRÁI BẰNG SIÊU ÂM TIM
ĐÁNH DẤU MÔ Ở BỆNH NHÂN RUNG NHĨ MẠN TÍNH
KHÔNG DO BỆNH VAN TIM
Chuyên ngành: NỘI KHOA

108
 Xin bày tỏ sự biết ơn tới những bệnh nhân yếu quí, những ngƣời đã
đóng góp thời gian và sức khỏe của mình giúp tôi hoàn thành luận án.
 Xin gửi lời cảm ơn đến cha mẹ, những ngƣời đã sinh thành và dƣỡng
dục, vợ và các con của tôi, những ngƣời đã hy sinh thầm lặng để tôi có
đƣợc ngày hôm nay.


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nghiêu cứu có nguồn gốc rõ ràng và trung thực
do chính tôi thực hiện, thu thập và xử lý và chưa được công bố
trong bất cứ công trình nào.
Nếu có sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2018
Tác giả luận án

Đỗ Văn Chiến


MỤC LỤC
TRANG BÌA PHỤ
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC ĐỒ THỊ

NHĨ KHÔNG DO BỆNH VAN TIM ....................................................18
1.2.1. Khái niệm về siêu âm tim và siêu âm đánh dấu mô ............................18
1.2.2. Sức căng ..............................................................................................20
1.2.3. Tốc độ căng .........................................................................................20
1.2.4. Đánh giá kích thƣớc nhĩ trái ................................................................20
1.2.5. Đánh giá chức năng nhĩ trái .................................................................22
1.2.6. Đánh giá chức năng nhĩ trái bằng siêu âm đánh dấu mô .....................24
1.2.7. Siêu âm qua thực quản .........................................................................27
1.2.7.1. Hình thái nhĩ trái và tiểu nhĩ trái ........................................................ 27
1.2.7.2. Chẩn đoán và phân tầng nguy cơ huyết khối trong nhĩ
trái và tiểu nhĩ trái ................................................................................... 28
1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHĨ TRÁI BẰNG SIÊU ÂM Ở
BỆNH NHÂN RUNG NHĨ KHÔNG DO BỆNH VAN TIM ...............30
1.3.1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài ....................................................30
1.3.1.1. Nghiên cứu về kích thƣớc nhĩ trái trong rung nhĩ ............................. 30
1.3.1.2. Nghiên cứu về chức năng nhĩ trái trong rung nhĩ.............................. 31
1.3.1.3. Nghiên cứu về mối liên quan giữa kích thƣớc, chức
năng nhĩ trái và huyết khối trong tiểu nhĩ trái ....................................... 32
1.3.2. Nghiên cứu về hình thái và chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân
rung nhĩ không do bệnh van tim ở Việt Nam ........................................ 34
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP ...................................37
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu .............................................................................37
2.1.1.Tiêu chuẩn nhóm bệnh..........................................................................37


2.1.1.1.Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân ........................................................... 37
2.1.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ .............................................................................. 37
2.1.2. Tiêu chuẩn nhóm chứng ......................................................................38
2.1.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn ............................................................................ 38
2.1.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ .............................................................................. 39

chỉ số siêu âm đánh dấu mô trong dự báo huyết khối tiểu nhĩ trái ....... 84
CHƢƠNG 4. BÀN LUẬN ...........................................................................89
4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BỆNH NHÂN TRONG NGHIÊN CỨU ..89
4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới ......................................................................89
4.1.2. Đặc điểm về lâm sàng ............................................................................ 91
4.1.3. Thang điểm CHADS2 và CHA2DS2-VASc .......................................... 92
4.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG NHĨ TRÁI Ở BỆNH
NHÂN RUNG NHĨ MẠN TÍNH KHÔNG CÓ BỆNH VAN TIM. .....94
4.2.1. Sự khác biệt về hình thái và chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân
rung nhĩ không van tim so với đối tƣợng không có bệnh tim
mạch ......................................................................................................94
4.2.2. Đặc điểm hình thái và chức năng nhĩ trái trên siêu âm tim ở bệnh
nhân rung nhĩ không van tim có suy tim................................................ 97
4.2.3. Đặc điểm hình thái và chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân rung nhĩ
không van tim có bệnh tăng huyết áp..................................................... 98
4.2.4. Đặc điểm hình thái và chức năng nhĩ trái theo tuổi trên siêu âm tim
ở bệnh nhân rung nhĩ không van tim .................................................... 100
4.2.5. Đặc điểm hình thái và chức năng nhĩ trái trên siêu âm tim ở bệnh
nhân rung nhĩ không van tim có bệnh đái tháo đƣờng ........................ 101
4.2.6. Đặc điểm hình thái và chức năng tiểu nhĩ trái trên siêu âm do rung
nhĩ ........................................................................................................... 103
4.3. MỐI LIÊN QUAN GIỮA MỘT SỐ THÔNG SỐ VÀ CHỈ SỐ SIÊU
ÂM TIM ĐÁNH DẤU MÔ VÀ THỰC QUẢN VỚI THANG
ĐIỂM CHA2DS2-VASc, ÂM CUỘN TỰ NHIÊN VÀ HUYẾT
KHỐI TIỂU NHĨ TRÁI .......................................................................104


4.3.1. Liên quan giữa các thông số siêu âm tim về hình thái nhĩ trái với
thang điểm CHA2DS2 - VASc ...........................................................105
4.3.2. Liên quan giữa điểm các chỉ số chức năng nhĩ trái trên siêu âm


: Trƣờng môn tim mạch Hoa Kỳ

ACTN

: Âm cuộn tự nhiên

AHA

: Hiệp hội Tim Hoa Kỳ

ANP

: Peptide lợi niệu nhĩ

BMI

: Chỉ số khối lƣợng cơ thể

BSA

: Diện tích da

CHA2DS2-VASc : Thang điểm nguy cơ đột quị CHA2DS2-VASc
CHADS2

: Thang điểm nguy cơ đột quị CHADS2

CV


LAmin

: Thể tích nhĩ trái nhỏ nhất

LASp

: Đỉnh sức căng dƣơng nhĩ trái

LASRc

: Đỉnh tốc độ căng âm nhĩ trái

LASRr

: Đỉnh tốc độ căng dƣơng nhĩ trái

LASV active

: Thể tích tống máu chủ động


LASV passvive

: Thể tích tống máu thụ động

LASV

: Thể tích tống máu nhĩ trái

LAV


RNKVT

: Rung nhĩ không do bệnh van tim

RNMT

: Rung nhĩ mạn tính

RP

: Thời kì trơ

SATQ

: Siêu âm tim qua thực quản

SR

: Vận tốc căng

STE

: Siêu âm đánh dấu mô

TDI

: Siêu âm Doppler mô

THA

Bảng 3.2. Triệu chứng khi nhập viện của nhóm bệnh............................................ 59
Bảng 3.3. Các yếu tố nguy cơ của nhóm bệnh ........................................................ 60
Bảng 3.4. Phân bố điểm CHADS2 và CHA2DS2-VASc của bệnh nhân
trong nghiên cứu ...................................................................................... 61
Bảng 3.5. Các thuốc sử dụng cho bệnh nhân rung nhĩ thuộc nhóm
nghiên cứu ............................................................................................... 62
Bảng 3.6. Đặc điểm xét nghiệm máu của nhóm nghiên cứu ................................. 62
Bảng 3.7. Một số thông số siêu âm tim của nhóm nghiên cứu.............................. 63
Bảng 3.8. Đặc điểm siêu âm qua thực quản tiểu nhĩ trái của nhóm bệnh............. 63
Bảng 3.9. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm của nhóm nghiên cứu ..... 64
Bảng 3.10. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân
RNKVT có suy tim .................................................................................. 65
Bảng 3.11. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm tim theo tuổi ở bệnh
nhân RNKVT ........................................................................................... 65
Bảng 3.12. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân
RNKVT có THA ...................................................................................... 66
Bảng 3.13. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân
RNKVT có bệnh đái tháo đƣờng type 2 ................................................. 66
Bảng 3.14. Đặc điểm hình thái nhĩ trái trên siêu âm ở bệnh nhân RNKVT có
đột quị não .............................................................................................. 67
Bảng 3.15. Đặc điểm chức năng nhĩ trái trên siêu âm đánh dấu mô..................... 67
Bảng 3.16. Đặc điểm chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân RNKVT có suy tim......... 68


Bảng 3.17. Đặc điểm chức năng nhĩ trái theo tuổi ở bệnh nhân RNKVT............ 68
Bảng 3.18. Đặc điểm chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân RNKVT có THA ............ 69
Bảng 3.19. Đặc điểm chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân RNKVT có bệnh đái
tháo đƣờng.............................................................................................. 69
Bảng 3.20. Đặc điểm chức năng nhĩ trái ở bệnh nhân RNKVT có đột quị.......... 70
Bảng 3.21. Đặc điểm hình thái và chức năng tiểu nhĩ trái ở bệnh nhân

tiểu nhĩ trái.............................................................................................. 79
Bảng 3.38. So sánh kích thƣớc và chức năng tiểu nhĩ trái ở bệnh nhân
RNKVT có huyết khối tiểu nhĩ trái ..................................................... 80
Bảng 3.39. Liên quan giữa các yếu tố lâm sàng và huyết khối tiểu nhĩ trái ......... 80
Bảng 3.40. Liên quan giữa một số thông số siêu âm về kích thƣớc nhĩ trái với
huyết khối tiểu nhĩ trái .......................................................................... 81
Bảng 3.41. Giá trị dự báo huyết khối tiểu nhĩ trái của một số thông số siêu
âm về kích thƣớc nhĩ trái ...................................................................... 81
Bảng 3.42. Liên quan giữa huyết khối tiểu nhĩ trái với một số chỉ số siêu âm
đánh giá chức năng nhĩ trái ................................................................... 82
Bảng 3.43. Giá trị dự báo huyết khối tiểu nhĩ trái của một số chỉ số siêu âm
đánh giá chức năng nhĩ trái ................................................................... 83
Bảng 3.44. Mức độ phù hợp chẩn đoán huyết khối TNT của CHA2DS2VASc và CHADS2 với siêu âm qua thực quản .................................. 84
Bảng 3.45. Mức độ phù hợp chẩn đoán huyết khối TNT của một số thông số
siêu âm qua thành ngực với siêu âm qua thực quản........................... 85
Bảng 3.46. Mức độ phù hợp chẩn đoán huyết khối TNT của một số thông số
siêu âm đánh dấu mô với siêu âm qua thực quản ............................... 86
Bảng 3.47. Giá trị dự báo huyết khối tiểu nhĩ trái của các thông số lâm sàng
phối hợp với cận lâm sàng .................................................................... 87


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Giải phẫu nhĩ trái...................................................................................... 12
Hình 1.2. Sự biến đổi về cấu trúc của NT .............................................................. 16
Hình 1.3. Sự biến đổi vể điện học, chức năng và cấu trúc NT do RN................. 18
Hình 1.4. Nguyên lý của siêu âm đánh dấu mô ..................................................... 19
Hình 1.5. Công thức Langrangian ........................................................................... 20
Hình 1.6. Đánh giá thể tích nhĩ trái trên siêu âm bằng phƣơng pháp diện tích
– chiều dài ................................................................................................. 21
Hình 1.7. Mô tả chức năng nhĩ trái theo chu chuyển tim trên siêu âm đánh