BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘

LÊ THỊ THỦY

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM HỌC VÀ KỸ THUẬT
LÂM SINH CỦA RỪNG CAO SU TRỒNG TUỔI 1-10
TRÊN ĐẤT ĐỎ BAZAN TẠI CÔNG TY CAO SU
EAH’LEO- ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH LÂM NGHIỆP

Thành phố Hồ Chí Minh
Tháng 7/2011



BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘

LÊ THỊ THỦY

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM HỌC VÀ KỸ THUẬT
LÂM SINH CỦA RỪNG CAO SU TRỒNG TUỔI 1-10
TRÊN ĐẤT ĐỎ BAZAN TẠI CÔNG TY CAO SU
EAH’LEO- ĐĂK LĂK

Ngành: Lâm nghiệp

Công ty Cao su EaH’leo cùng cô, chú, anh, chị, gia đình và những người thân yêu
của tôi những lời chúc sức khỏe và thành công trong cuộc sống.
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn.

i


MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................. i
MỤC LỤC ...................................................................................................................ii
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................ v
DANH SÁCH CÁC BẢNG .................................................................................... viii
DANH SÁCH CÁC HÌNH .......................................................................................vii
Chương 1 MỞ ĐẦU .................................................................................................... 1
Chương 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU ................ 3
2.1 Tổng quan về vị trí ................................................................................................ 3
2.2 Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu ............................................................... 3
2.3 Đặc điểm lâm học cây cao su ................................................................................ 5
2.3.1 Đặc điểm phân bố và lịch sử cây cao su ............................................................ 5
2.3.2 Đặc tính thực vật, sinh trưởng cây cao su .......................................................... 6
2.3.3 Đặc tính sinh thái ............................................................................................... 8
2.3.4 Đặc tính lạ ở cây cao su ................................................................................... 10
2.3.5 Giá trị cây cao su .............................................................................................. 11
2.4 Đặc điểm chung của rừng cao su trồng tuổi 1- 10 tại nông trường Earal - công
ty cao su Eah’leo ....................................................................................................... 13
Chương 3 ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU .......................................................................................................................... 15
3.1 Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................... 15
3.2 Mục tiêu .............................................................................................................. 15


iii


5.2 Kiến nghị ............................................................................................................. 45
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 46
PHỤ BIỂU ................................................................................................................ 47
PHỤ LỤC .................................................................................................................. 63

iv


DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Tên đầy đủ

QLBV

Quản lý bảo vệ

Cv%

Hệ số biến động

D1,3

Đường kính ở vị trí 1,3 m

Dbq


DA

Dự án

Hdc

Chiều cao dưới cành

Hvn

Chiều cao vút ngọn

TNHH – MTV

Trách nhiệm hữu hạn một thành viên

CP – ĐT – TM - DV

Cổ phần đầu tư thương mại và dịch vụ

DTTS

Dân tộc thiểu số

N

Số cây

N%

Ccr

Chu vi tại vị trí cổ rể

DĐT

Đường kính theo hướng đông – tây

DNB

Đường kính theo hướng nam - bắc

Ex

Độ nhọn của phân bố

DNTN

Doanh nghiệp tư nhân

TCCS

Tiêu chuẩn cơ sở

XDCB

Xây dựng cơ bản

PCCCR


Bảng 4.5 Bảng tổng hợp đặc trưng mẫu theo chiều cao vút ngọn của cao su trồng ở
tuổi 5- 10 ................................................................................................................... 25
Bảng 4.6 Phân bố tần số theo chiều cao dưới cành của cao su trồng ở tuổi 5- 10 ... 26
Bảng 4.7 Bảng tổng hợp đặc trưng mẫu theo chiều cao dưới cành của cao su trồng
ở tuổi 5- 10 ................................................................................................................ 27
Bảng 4.8 Phân bố tần số theo đường kính tán (N- Dt, m) của cao su trồng ở tuổi 510 ............................................................................................................................... 29
Bảng 4.9 Bảng tổng hợp đặc trưng mẫu theo đường kính tán của cao su trồng ở tuổi
5- 10........................................................................................................................... 30
Bảng 4.10 Bảng tổng hợp đặc trưng về tỉ lệ sinh trưởng và tổng diện tích tán rừng
trồng cao su ở tuổi 5 - 10.......................................................................................... 32

viii


Chương 1
MỞ ĐẦU
Rừng chính là món quà vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho loài người, là
nguồn tài nguyên quý giá của mỗi đất nước, rừng không những là cơ sở phát
triển kinh tế - xã hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham
gia vào quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ
bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt,
hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của các thiên
tai, bảo tồn nguồn nước và làm giảm mức ô nhiễm không khí. Đặc biệt đối với
người dân Việt Nam rừng trở thành người bạn thân thiết, rừng che bộ đội, rừng vây
quân thù, rừng đã giúp dân ta chiến thắng những quân thù lớn mạnh trong thời kỳ
chiến tranh, chính vì thế trong bất cứ hoàn cảnh nào, chiến tranh hay hòa bình,
Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác quản lý, bảo vệ và phát triển tài
nguyên rừng, đây là vấn đề hiện nay được coi là một trong những nhiệm vụ trọng
tâm trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam.
Ngày nay, do những việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất rừng tự

tâm chung của các đơn vị và người dân kinh doanh rừng cây cao su này, được sự
phân công của Bộ môn Lâm Sinh, hội đồng khoa học Lâm nghiệp và dưới sự hướng
dẫn của thầy Lê Bá Toàn, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đặc
điểm lâm học và biện pháp kỹ thuật lâm sinh của rừng cao su trồng từ tuổi 1-10
trên đất đỏ bazan tại công ty cao su Eah’leo- Đăk Lăk”.

2


Chương 2
TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
2.1 Tổng quan về vị trí
Công ty cao su Eah’leo thuộc huyện Eah’leo, là một huyện nằm ở phía Đông
Bắc của tỉnh Đăk Lăk, trung tâm huyện, lỵ (Thị trấn EaDrăng ) cách thành phố
Buôn Ma Thuột 82 km, có trục giao thông lớn là Quốc lộ 14 và Tỉnh lộ 15 đi qua
rất thuận tiện cho các hoạt động công – nông nghiệp hay giao thương với các tỉnh
thành khác.
Nông trường Earal là một trong những nông trường của công ty được chọn để
thực hiện nghiên cứu.
Ranh giới khu vực nghiên cứu:
- Phía Bắc giáp xã Eah’leo, xã Easol.
- Phía Nam giáp xã Eakhal, xã Dleiyang.
- Phía Đông giáp xã Easol.
- Phía Tây giáp xã Cư mốt.
2.2 Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
¾

Địa hình:

Khu vực nghiên cứu nông trường Earal thuộc huyện Eah’leo có địa hình tương



2.3 Đặc điểm lâm học cây cao su
2.3.1 Đặc điểm phân bố và lịch sử cây cao su
Cây cao su có tên khoa học là
Thuộc họ phụ bã đậu

: Hevea brasillensis Muell Arg

: Crotonoidace

Bộ thầu dầu

: Euphorbiaceae

Cây cao su phân bố rộng ở các nước Thái Lan, Inđônêxia, Malaysia, các nước
Nam Mỹ… nơi có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm.
Cây cao su ban đầu chỉ mọc tại khu vực rừng mưa Amazon. Cách đây gần 10
thế kỷ, thổ dân Mainas sống ở đây đã biết lấy nhựa của cây này dùng để tẩm vào
quần áo chống ẩm ướt, và tạo ra những quả bóng vui chơi trong dịp hội hè. Họ gọi
chất nhựa này là Caouchouk, theo Thổ ngữ Mainas nghĩa là “Nước mắt của cây”
(cao là gỗ. Uchouk là chảy ra hay khóc).
Do nhu cầu tăng lên và sự phát minh ra công nghệ lưu hóa năm 1839 đã dẫn
tới sự bùng nổ trong khu vực này, làm giàu cho các thành phố Manaus (bang
Amazonas) và Belém (bang Pará), thuộc Brasil.
Cố gắng thử nghiệm đầu tiên trong việc trồng cây cao su ra ngoài phạm vi
Brasil diễn ra vào năm 1873. Sau một vài nỗ lực, 12 hạt giống đã nảy mầm tại Vườn
thực vật Hoàng gia Kew. Những cây con này đã được gửi tới Ấn Độ để gieo trồng,
nhưng chúng đã bị chết. Cố gắng thứ hai sau đó đã được thực hiện, khoảng 70.000
hạt giống đã được gửi tới Kew năm 1875. Khoảng 4% hạt giống đã nảy mầm, và

năng suất cao là nhờ vào bô máy sinh trưởng quá tốt của nó.
Là một loại cây gỗ trung bình đến lớn, thân tròn và thẳng. Có khả năng tỉa
cành tự nhiên tốt, cây có đường kính từ 30- 40 cm và đạt độ cao là 20- 28 m ở tuổi
thành thục.
Thân cây: Cây cao su có thân mọc thẳng và tròn trịa, lên đến độ cao từ 2-3 m
thì phân cành. Chỗ phân cành này tiếng long trong nghề gọi là “cổ áo”. Sau này,
khai thác mủ trên thân cây cũng từ đoạn “cổ áo” này xuống đến tận gốc. Phần sát
gốc của cây tiếng long trong nghề gọi là “chân voi ”. Gỗ cao su mềm có tỉ trọng
d=0,5-0,55.

6


Rễ cây: Thông thường thân cây cao thì rễ chuột càng dài, có như vậy mới giữ
được thế đứng vững cho cây khi gặp mưa to gió lớn. Hơn nữa, cây càng to thì
nhiệm vụ của bộ rễ, trong đó quan trọng là rễ chuột, tức rễ cái, là hút nước khoáng ở
tầng đất sâu càng nhiều, càng tốt để nuôi cây, nhất là trong mùa hạn hán.
Cây cao su có hai loại rễ:
- Rễ cái: to, khỏe, dài từ 3-5 m, cắm sâu vào loòng đất để hút nước và giúp
thân cây đứng vững.
- Rễ bàng: là vô số rễ nhỏ mọc quanh đoạn có rễ, phân nhánh đan qua chéo lại
như một mạng lưới hút các chất bổ dưỡng ở tầng đất mặt để nuôi cây. Rễ bàng tuy
nhỏ mà nhiều, bên trên tán ra vươn ra đến đâu thì dưới đât mọc lan đến đó. Vì vậy,
khi cày bừa để diệt cỏ trong lô ta nên cày với độ cạn khoảng 10 phân để tránh làm
đứt rễ bàng.
Vỏ cây: Vỏ cây cao su là nơi cung cấp mủ vì nơi đây chứa nhiều mạch mủ,
tạo nguồn lợi chính cho người trồng, do dố ta cần tránh làm thương tổn đến lớp vỏ
thân cây. Lớp vỏ mà bị dập nát, bung tróc hoặc nỗi u sần sùi sẽ ảnh hưỡng nhiều
đến năng suất mủ của cây.
Vỏ cây cao su gồm có 3 lớp sau đây:

mang đến thụ phấn cho hoa cái của cây kia.
Mùa ra hoa của cây cao su thường đến sau tết nguyên đán. Khi cây đã hoàn tất
việc thay lá mới.
Trái: trái cao su có 3 ngăn ghép thành 3 buồng riêng lẻ. Mổi buồng chứa một
hột bên trong. Khi già vỏ trái khô cứng, màu trắng ngà, nứt vách ngăn để bắn hột
xuống xung quanh gốc.
Hột: tùy theo giống mà hột cao su có hình bầu dục hay hình tròn. Hột khá to
có đường lính 1,5-2 cm. Thường khi vỏ hột có màu nâu lợt, trên đó nổi nhiều vanh
màu nâu xậm hơn. Vỏ hột láng trơn và rất cứng. Bên trong có chứa nhân hột gồm
đủ phôi nhủ và cây mầm.
2.3.3 Đặc tính sinh thái
Đất đai: Cây cao su có thể sống trên hầu hết các loại đất khác nhau ở vùng
nhiệt đới ẩm, cây cao su thích hợp với các vùng đất có bình độ tương đối thấp: dưới
200m. Càng lên cao thì nhiệt độ càng thấp và ảnh hưởng của gió càng mạnh không

8


thuận lợi cho cây cao su. Bình độ lý tưởng được khuyến cáo để trồng cao su là:
Vùng xích đạo, trong đó có Việt Nam, có thể trồng cao su ở độ cao đến 500–600m.
Độ dốc: Cây cao su thường được trồng trên nền đất có độ dốc nhỏ hơn 8%.
Với độ dốc 8 - 30% thì vẫn trồng được nhưng chú ý đến các biện pháp chống xói
mòn. Độ dốc liên quan đế độ phì nhiêu của đất. Đất càng dốc thì xói mòn càng
mạnh, khiến các chất dinh dưỡng trong đất, nhất là trong lớp đất mặt mất đi nhanh
chóng. Khi trồng cao su trên đất dốc cần phải thiết lập các hệ thống bảo vệ đất,
chống xói mòn rất tốn kém như đê, mương, đường đồng mức,…Hơn nữa, các diện
tích cao su trồng trên đất dốc sẽ gặp nhiều khó khăn trong công tác trồng mới, chăm
sóc, thu mủ và vận chuyển mủ về nhà máy chế biến.
Độ sâu tầng đất: độ sâu lý tưởng cho trồng cây cao su là 2 m, tuy nhiên trong
thực tế nếu độ sâu tầng đất là 0,8 -2 m thì vẫn có thể trồng được, độ pH trong đất

Khả năng chịu hạn: cây trồng chịu hạn tốt trong đó có cây cao su. Tuy nhiên,
cây cao su trồng mới từ 6 tháng trở xuống không thể chịu hạn tốt do bộ rễ chưa
được phát triển đầy đủ, cao su trong vườn ươm thì không thể chịu hạn quá 1 tháng.
Nhưng cao su trồng mới trên 6 tháng có thể chịu hạn trên 4 – 5 tháng.
Khả năng chịu úng: Cây cây cao su cũng thể hiện một sức chịu đựng tốt. Tuy
nhiên tuỳ thuộc vào từng giống, đối với cây đang trong giai đoạn cạo mủ, nếu bị
ngập sâu khoảng 30- 40 ngày, thì 75% số cây trên vườn sẽ chết, số còn lại tăng
trưởng chậm, cây khô và bong vỏ nên không cạo mủ được nữa.
2.3.4 Đặc tính lạ ở cây cao su
Cây cao su chỉ được thu hoạch 9 tháng, 3 tháng còn lại không được thu hoạch
vì đây là thời gian cây rụng lá, nếu thu hoạch vào mùa này, cây sẽ chết.
Thông thường cây cao su có chiều cao khoảng 20 mét, rễ ăn rất sâu để giữ
vững thân cây, hấp thu chất bổ dưỡng và chống lại sự khô hạn. Cây có vỏ nhẵn màu
nâu nhạt. Lá thuộc dạng lá kép, mỗi năm rụng lá một lần. Hoa thuộc loại hoa đơn,
hoa đực bao quanh hoa cái nhưng thường thụ phấn chéo, vì hoa đực chín sớm hơn
hoa cái. Quả cao su là quả nang có 3 mảnh vỏ ghép thành 3 buồng, mỗi nang một
hạt hình bầu dục hay hình cầu, đường kính 02 cm, có hàm lượng dầu đáng kể được
dùng trong kỹ nghệ pha sơn.

10


Cây phát triển tốt ở vùng nhiệt đới ẩm, có nhiệt độ trung bình từ 220C đến
300C (tốt nhất ở 260C đến 280C), cần mưa nhiều (tốt nhất là 2.000 mm) nhưng
không chịu được sự úng nước và gió. Cây cao su có thể chịu được nắng hạn khoảng
4 đến 5 tháng, tuy nhiên năng suất mủ sẽ giảm.
Cây chỉ sinh trưởng bằng hạt, hạt đem ươm được cây non. Khi trồng cây
được 5 tuổi có thể khai thác mủ, và sẽ kéo dài trong vài ba chục năm.
Việc cạo mủ rất quan trọng và ảnh hưởng tới thời gian và lượng mủ mà cây
có thể cung cấp. Bình thường bắt đầu cạo mủ khi chu vi thân cây khoảng 50 cm.

su thuộc loại gỗ cứng nhẹ, khi mới cưa gỗ có màu vàng trắng, khô chuyển sang màu
kem nhạt hoặc hơi hồng. Gỗ cao su có cấu trúc đều đặn, hơi thô, dễ cưa, dễ dán, dễ
nhuộm màu. Mặc dù gỗ cao su dể bị sâu mọt, mau hỏng nhưng nếu ngâm thấm với
hóa chất có thể dùng làm đồ mọc trong nhà, ván ép, ván hạt gỗ, ván gỗ, xi măng. Gỗ
cao su cũng có thể chế biến thành than hoạt tính hoặc làm chất đốt. Ngoài ra bột cưa
còn tận dụng làm môi trường nuôi nấm rất tốt. Sản lượng gỗ cao su phụ thuộc vào
mật độ trồng và sinh trưởng chiều cao đường kính của cây, trung bình mỗi ha cao su
sau chu kì kinh doanh có thể thu được 30-60 m3 gỗ tròn và 15-20 m3 củi.
Cao su là cây có thể bố trí theo kiểu nông lâm kết hợp. Khi cây chưa khép tán
có thể trồng xen các cây trồng khác giữa hàng cao su như: cây phủ đất họ đậu có tác
dụng chống xói mòn, bồi dưỡng cải tại đất, cây hoa màu, lương thực là nguồn thu
nhập đáng kể của nhân dân. Đồng thời có thể dung cho chăn nuôi như chăn nuôi
cừu trong vườn cao su để lấy sữa, lấy thịt. Tại Việt Nam, vào khoảng tháng 3-4
dương lịch hàng năm các nhà nuôi Ong vào vườn cây cao su để lấy mật từ cuống lá
cao su, đây cũng là nguồn thu nhập cho người nông dân trong những năm gần đây
tại Tây nguyên nói riêng và cả nước nói chung.
Hiện nay cây cao su cũng có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái rất tốt,
chống sói mòn, phủ xanh đất trống đồi núi trọc góp phần bảo vệ đất trong thời gian
dài. Trong thời gian kiến thiết cơ bản tán lá chưa phủ kín đất ta có thể trồng xen
giữa hai hàng cao su những cây ngắn ngày như: đậu đỗ, ngô, khoai, sắn…nhằm tăng
thu nhập và lấy ngắn nuôi dài.
Ngoài ra còn tạo công ăn việc làm cho nhiều người, ổn định xã hội, vì cây cao
su là cây lâu năm cho nên đòi hỏi một lượng lao động khá lớn trong suốt 30-40

12


năm, làm cho số lượng lớn công nhân có công việc thường xuyên ổn định trong thời
gian daì. Việc trồng cao su còn có tác dụng tham gia phân bổ dân cư hợp lý giữa
vùng thành thị và nông thôn, thu hút vốn lao động cho các vùng trung du, miền núi,

: 2010

Diện tích lô

: 15ha

Xen canh

: Bắp, đậu

Năm trồng

: 2009

Diện tích lô

: 10ha

Xen canh

: Sắn, bắp

13