VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT HÙNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH
CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI .................................................................... 8
1.1. Khái niệm, đ c đi m và vai tr của giải quyết khiếu n i hành chính
trong lĩnh vực đất đai ........................................................................................ 8
1.2. Đối tượng khiếu n i, thẩm quyền và thủ tục giải quyết khiếu n i
hành chính về đất đai....................................................................................... 18
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết khiếu n i hành chính
về đất đai ......................................................................................................... 29
Chương 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VỂ ĐẤT
ĐAI TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH............................................ 34
2.1. Các đ c đi m của thành phố Hồ Chí Minh có liên quan đến việc
giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai ...................................................... 34
2.2. Các văn bản quy định về giải quyết khiếu n i hành chính trong lĩnh
vực đất đai ....................................................................................................... 37


Giải quyết khiếu n i

QĐHC

Quyết định hành chính


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Kết quả giải quyết đơn khiếu n i thuộc thẩm quyền .................... 43
Bảng 2.2: Kết quả thực hiện quyết định giải quyết khiếu n i có hiệu lực pháp
luật .................................................................................................................. 44


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của ề t i
Khiếu n i là hiện tượng khách quan trong đời sống xã hội. Bởi lẽ, trong
quá trình quản lý nhà nước nói riêng không th tránh khỏi tình tr ng những vi
ph m pháp luật xâm ph m đến lợi ích nhà nước ho c quyền và lợi ích hợp
pháp của công dân hay tổ chức, xã hội. M t khác, từ xưa tới nay, trong bất kì
nhà nước nào, giai cấp thống trị, các nhà cầm quyền đều muốn ở mức độ này
hay mức độ khác, quan tâm và cho phép người dân được kêu oan đến cơ quan
nhà nước đ được xem xét và giải quyết, nhằm làm dịu l ng dân và ổn định
xã hội. Đồng thời, thông qua việc người dân khiếu n i và việc giải quyết
khiếu n i của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các hiện tượng tiêu cực và vi
ph m pháp luật trong xã hội được kịp thời phát hiện và xử lý, góp phần giữ
vững trật tự, kỉ cương xã hội.
Ở nước ta, từ khi Cách m ng tháng Tám thành công, Đảng và Nhà
nước ta luôn quan tâm đến công tác giải quyết khiếu n i của công dân và coi

trước đó song qua 5 - 6 năm thực hiện, thực tế đã nảy sinh một số vấn đề bất
cập, chưa đồng bộ cần được nghiên cứu, sửa đổi bổ sung như: Luật Đất đai
2013 chưa quy định chương riêng về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu n i
quyết định hành chính QĐHC , hành vi hành chính HVHC về đất đai mà
chỉ quy định t i Điều 204 dẫn chiếu việc giải quyết khiếu n i QĐHC, HVHC
về đất đai thì thực hiện theo quy định của Luật Khiếu n i, việc áp dụng thời
hiệu đối với khiếu n i đ i l i nhà đất tồn đọng, vấn đề từ chối tiếp công dân
của cán bộ tiếp dân, quy định về gửi quyết định giải quyết khiếu n i lần đầu
cho người khiếu n i, quy định không b t buộc tổ chức đối tho i với việc giải
quyết khiếu n i lần đầu trong đó có khiếu n i về đất đai, chưa có hướng dẫn
xác định trường hợp chuy n từ khiếu n i sang tố cáo, việc thụ lý giải quyết
khiếu n i về đất đai khi cấp dưới đ quá h n không giải quyết, thời hiệu khởi
2


kiện QĐHC, HVHC của Luật Khiếu n i 2011 mâu thuẫn với Luật Tố tụng
hành chính.
Uỷ ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh là chính quyền địa phương ở
đô thị, là thành phố trực thuộc Trung ương. Nhiệm vụ quyền h n của Uỷ ban
nhân dân thành phố Hồ Chí Minh được quy định t i Điều 42,43 Luật Tổ chức
chính quyền đia phương năm 2015. Với lĩnh vực quản lý nhà nước rộng, cùng
với thẩm quyền theo Luật Đất đai 2013 trong đó có thẩm quyền quy ho ch, kế
ho ch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, thu hồi và cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất…; quá trình quản lý đã phát sinh nhiều đơn khiếu n i, tố
cáo, kiến nghị, phản ánh liên quan đến đất đai. Giải quyết đơn khiếu n i, tố
cáo liên quan đến đất đai là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính
quyền thành phố Hồ Chí Minh.
Trong những năm qua, số đơn khiếu n i, tố cáo, kiến nghị, phản ánh
thuộc thẩm quyền giải quyết của chính quyền Thành phố thường chiếm tỉ lệ
lớn so với cả nước, trong đó chủ yếu là đơn khiếu n i liên quan đến lĩnh vực

nghĩa vụ công dân ở nước ta hiện nay” của PTS Vũ Thư năm 2000.
Các bài t p chí “Hai con đường giải quyết khiếu n i hành chính - giải
pháp, lựa chọn và tri n vọng” của TS Vũ Thư đăng trên T p chí T a án nhân
dân năm 1998; “Những kinh nghiệm rút ra qua công tác giải quyết khiếu n i,
tố cáo trong thời gian qua” của Ngô Đăng Huynh trong t p chí Thanh tra năm
1999”; “ Việc áp dụng pháp luật đ giải quyết khiếu n i về đất đai” của
Nguyễn Tuấn Khanh - T p chí Thanh tra số 5 năm 2008; “Một số vấn đề quản
lý nhà nước về đất đai trong giai đo n hiện nay” của tiến sĩ Nguyễn Đình
Bồng - T p chí Quản lý nhà nước.
Luận án: “Hoàn thiện pháp luật khiếu n i, tố cáo trong điều kiện xây
dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam” của TS Ngô M nh Toan.
4


Luận văn: Luận văn th c sĩ của Nguyễn Thị Thu Hằng: “Giải quyết
khiếu n i về đất đai t i khu công nghiệp của các cơ quan hành chính nhà nước
ở tỉnh B c Giang, Luận văn th c sĩ của Đ ng Anh Tuấn: “Giải quyết khiếu n i
trong lĩnh vực đất đai – Qua thực tiễn tỉnh Thái Nguyên”.
Tìm hi u kết quả nghiên cứu của các công trình trên cho thấy, các đề
tài, công trình khoa học trên đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề cả lý luận
và thực tiễn về khiếu n i hành chính, hoàn thiện về pháp luật và áp dụng pháp
luật trong quản lý nhà nước về giải quyết khiếu n i. Các công trình trên chủ
yếu đi sâu vào phân tích, luận giải về khiếu n i hành chính nhà nước nói
chung mà không đi sâu vào phân tích, làm rõ việc giải quyết khiếu n i về đất
đai của từng cấp chính quyền; đ từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu
quả giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai của Uỷ ban nhân dân các cấp ở
Việt Nam hiện nay. Đây là cơ sở rất quan trọng đ nghiên cứu đề tài giải
quyết khiếu n i hành chính về đất đai của Uỷ ban nhân cấp quận, huyện và
Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh.
3. Mục ích và nhiệm vụ nghi n c u

quyết các vấn đề đ t ra của đề tài, chứng minh đ đánh giá tình hình giải
quyết khiếu n i và xâu chuỗi các vấn đề hoàn thiện luận văn.
6. Ý ngh a lý luận v thực tiễn của ề t i
Luận văn là công trình bước đầu nghiên cứu vấn đề một cách có hệ
thống về pháp luật giải quyết khiếu n i hành chính trong lĩnh vực đất đai và
việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai, do
vậy luận văn có th có những đóng góp mới sau đây:
- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết khiếu
n i hành chính về đất đai.
- Phân tích đánh giá có hệ thống thực tr ng pháp luật về khiếu n i hành
chính và thực tr ng thực hiện quy định pháp luật về giải quyết khiếu n i hành
chính về đất đai.
6


- Đề xuất được một số phương hướng và giải pháp cơ bản góp phần
hoàn thiện pháp luật về khiếu n i hành chính về đất đai.
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu
tham khảo, kết cấu luận văn chia thành 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận của giải quyết khiếu n i hành chính
trong lĩnh vực đất đai.
Chương 2: Thực tr ng giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai từ
thực ti n thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 3: Một số đề xuất nâng cao hiệu quả quyết khiếu n i hành
chính trong lĩnh vực đất đai.

7



qu n h nh h nh nh n
h nh hi

n qu n

n

ph m ho

m

t

n

i

i qu t

ho r n qu t

nh n

i

n

th m qu n tron

nh h nh h nh h nh vi h nh

u

việ

á nh n

u h th

th m qu n

h nh h nh h nh vi h nh h nh hi h
h nh vi

trái pháp u t

qu n t

m ph m
8

n

h

th o th t

o

t


h i iện v

án h nh h nh . Như vậy KNHC và khởi kiện vụ án hành chính là hai hình
thức cụ th của khiếu kiện hành chính.
Theo từ đi n Bách khoa Việt Nam: “KNHC
n h

qu n h nh h nh nh n

QĐHC m h
h i ho

ho

sẽ

m

h nh vi v qu t

thiệt h i

n qu n

t sử

việ

á nh n h



qu n t

nh

n h

QĐHC HVHC
tron
h

h

ho

qu n t

h

n

á nh n

h

n

m ph m qu n

ho r n qu t

nh ỷ u t án b

h nh vi

t

ng

trái pháp u t

m nh”.

Như vậy, xét về bản chất, KNHC phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành
chính nhà nước, xảy ra trong ho t động của tất cả các cơ quan nhà nước. Đây
không chỉ là phương thức quan trọng đ mọi công dân hướng đến các cơ quan
nhà nước nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, mà c n là phương
tiện đ các cơ quan nhà nước ho c cán bộ, công chức trong các cơ quan đó
9


ki m tra được tính pháp lý, tính đúng đ n của các quyết định, hành vi mà
mình đã thực hiện. Khi có một KNHC cũng đồng nghĩa với việc một cơ quan,
tổ chức ho c công dân cho rằng quyền, lợi ích mà pháp luật quy định cho họ
đã bị xâm h i. Nội dung của các KNHC không phụ thuộc vào nhiệm vụ, chức
năng các cơ quan nhà nước mà lệ thuộc vào chính QĐHC ho c HVHC bị
khiếu n i. Như vậy, KNHC là một hiện tượng xã hội th hiện một d ng quan
hệ đ c biệt phát sinh giữa cơ quan hành chính nhà nước và cơ quan, tổ chức,
cá nhân. Và đây là quyền được sử dụng khi các quyền chủ th khác của chính
người khiếu n i ho c của người được người khiếu n i bảo hộ bị xâm ph m.
Tóm l i, mục đích của việc khiếu n i trước hết là nhằm bảo vệ quyền và lợi

trình tự thủ tục giải quyết, trong đó xác định đúng cơ quan có thẩm quyền là
vấn đề quan trọng. T i Khoản 2, điều 204 Luật Đất đai năm 2013 quy định về
trình tự thủ tục GQKN QĐHC, HVHC về đất đai thực hiện theo quy định của
pháp luật về khiếu n i.
Theo đó, có th hi u GQKN về đất đai là việc cơ quan nhà nước có
thẩm quyền thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu n i
đối với các QĐHC, HVHC của cơ quan hành chính nhà nước trong quản lý và
sử dụng về đất đai.
1.1.1.2. Đ

i m

Bản chất của việc GQKN về đất đai là một ho t động quản lý nhà nước
trong lĩnh vực đất đai. Do đó đ i hỏi ho t động này phải tuận thủ theo những
nguyên t c và trình tự thủ tục nhất định nhằm đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả
trong ho t động quản lý nhà nước về đất đai. GQKN về đất đai là một hình
thức GQKN nói chung vì vậy GQKN về đất đai mang đ c đi m của GQKN
đó là:
Th nh t, giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai là ho t động mang
tính quyền lực nhà nước, chủ yếu do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện.
Trong quá trình giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai, người có
thẩm quyền giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai Chủ tịch Ủy ban nhân
11


dân các cấp, thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về đất đai như Sở Tài
nguyên và Môi trường, Ph ng Tài nguyên và Môi trường, cơ quan Thanh tra
nhà nước… phải sử dụng quyền lực nhà nước đ ra các quyết định như: yêu
cầu người khiếu n i cung cấp thông tin, tài liệu và những bằng chứng về nội
dung khiếu n i, yêu cầu người bị khiếu n i giải trình bằng văn bản về những

chính nhà nước vì vậy phải tuân thủ những nguyên t c nhất định gồm nguyên
t c pháp chế, nguyên t c khách quan, nguyên t c công khai minh b ch,
nguyên t c dân chủ, nguyên t c kịp thời, nguyên t c đối tho i. Các nguyên t c
cơ bản là những định hướng, những tư tưởng xuyên suốt trong quá trình
GQKN về đất đai của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Những tư tưởng đó
phải trên cơ sở định hướng của Đảng, của Nhà nước về bảo đảm, bảo vệ
quyền con người, về tích công bẳng của pháp luật, về tính công khai minh
b ch trong ho t động quản lý nhà nước, về tích dân chủ nhân dân.
Th b , giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai là ho t động giải
quyết được thực hiện theo thủ tục hành chính.
Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu,
điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định đ giải quyết
một công việc cụ th liên quan đến cá nhân, tổ chức. Thủ tục hành chính giữ
vai tr đảm bảo cho công việc đ t được mục đích đã định, phù hợp với thẩm
quyền của các cơ quan nhà nước ho c của cá nhân, tổ chức được uỷ quyền
trong việc thực hiện các chức năng quản lý nhà nước.
Giải quyết khiếu n i bằng thủ tục hành chính là toàn bộ những quy định
về thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nước trong
quá trình giải quyết các khiếu n i hành chính, trình tự thủ tục giải quyết và
mối quan hệ giữa cơ quan hành chính có thẩm quyền với các cơ quan khác
trong quá trình giải quyết khiếu n i hành chính nhằm mục đích bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức được pháp luật ghi nhận và bảo đảm
thực hiện.
13


Việc giải quyết KNHC được thực hiện theo thủ tục hành chính cho thấy
giải quyết KNHC về đất đai thực chất là một d ng của quản lý hành chính nhà
nước. Giải quyết KNHC về đất đai theo thủ tục hành chính không chỉ đ đảm
bảo tính thống nhất trong các ho t động của quản lý hành chính nhà nước mà

giải quyết khiếu n i hành chính về đất đai có vai tr quan trọng

trong việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu n i, người sử
dụng đất.
14


Pháp luật khiếu n i hành chính về đất đai t o cơ sở pháp lý đ công dân
bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Ở đây, pháp luật
được xem xét không chỉ với tư cách là công cụ, phương tiện của Nhà nước,
mà c n là công cụ, vũ khí của nhân dân trong việc thực hiện, bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của mình, của Nhà nước và của xã hội; hay nói cách khác,
pháp luật là vũ khí đ công dân thực hiện và bảo vệ quyền con người, quyền
công dân của mình khi nó bị xâm ph m. Pháp luật là đ i lượng mang giá trị
phổ biến, là chuẩn mực của sự công bằng, do đó, có th đo được hành vi của
mỗi cá nhân, k cả cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước. Nó là cơ sở, là căn
cứ đ công dân đánh giá, ki m tra, đối chiếu các hành vi từ phía Nhà nước và
các thành phần khác trong xã hội, đấu tranh bảo vệ các quyền, lợi ích hợp
pháp của mình liên quan đến đất đai.
Trên thực tế, quyền sử dụng đất của công dân có th bị xâm h i từ phía
các cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước trong khi thi hành công vụ; ho c có
th bị xâm h i từ nhiều phía các thành viên của xã hội. Nhưng đáng lưu ý là
nguy cơ xâm h i từ phía cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước. Bởi trong
quan hệ với Nhà nước, công dân vừa là chủ, vừa là đối tượng bị quản lý, vì
thế quyền và lợi ích của họ có nguy cơ bị xâm h i. Sự xâm h i đó có th do
trình độ non kém trong tổ chức, quản lý, do năng lực làm việc ho c do thiếu
tinh thần trách nhiệm, và cũng có th do một bộ phận cán bộ công chức thoái
hóa, biến chất.
Đ c biệt, trong ho t động của bộ máy nhà nước thì ho t động của cơ
quan hành chính nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung rất dễ

trong ho t động quản lý hành chính nhà nước, đây cũng là cơ sở đ cơ quan
có thẩm quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trong quản lý nhà
nước, đồng thời, nó cũng là căn cứ đ xã hội thực hiện quyền giám sát quá
trình thực thi pháp luật của các cơ quan nhà nước. Mục đích của giải quyết
16


khiếu n i về đất đai chính là nhằm đảm bảo cho các quy định pháp luật liên
quan đến quyền, lợi ích của các nhân tổ chức sử dụng đất được thực hiện
nghiêm chỉnh. Thông qua giải quyết khiếu n i Đảng và Nhà nước ta phát hiện
ra những bất hợp lý của chính sách, pháp luật, ki m tra được tính đúng đ n,
sự phù hợp của đường lối, chính sách pháp luật về đất đai đã ban hành, từ đó
có cơ sở nghiên cứu đ kịp thời điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp
trước đ i hỏi, yêu cầu của thực tiến nhằm hoàn thiện sự lãnh đ o của Đảng,
nâng cao hiệu lực, hiệu quả ho t động quản lý nhà nước
M t khác thông qua ho t động GQKN về đất đai, các cơ quan hành
chính ki m tra tính đúng đ n, tính hợp pháp, hợp lý và sự phù hợp với thực
tiễn của quyết định quản lý, nhằm làm cho pháp luật đất đai thực hiện có hiệu
quả trong thực tế, đem l i lợi ích cho nhà nước, cho xã hội.
Ba là, giải quyết khiếu n i có vai tr quan trọng trong việc bảo đảm,
phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Điều 2, Điều 3 Hiến pháp 2013 quy định “Nhà nước Cộng h a xã hội
chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân,
do Nhân dân, vì Nhân dân. Nước Cộng h a xã hội chủ nghĩa Việt Nam do
Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng
là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí
thức”; “Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân; công
nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực
hiện mục tiêu dân giàu, nước m nh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người
có cuộc sống ấm no, tự do, h nh phúc, có điều kiện phát tri n toàn diện”

1.2.1. Đố ượ
1.2.1.1. Đối t

v
n

ẩ

ề

hi u n i

Khiếu n i thuộc nội hàm quyền công dân, quyền con người, không tách
rời bản chất của chế độ chính trị của sự phát tri n nền kinh tế và truyền thống
văn hoá và được ghi nhận trong Hiến pháp và pháp luật của mỗi nước. Vì vậy,
nó có vị trí, vai tr quan trọng trong việc bảo vệ, phát tri n quyền công dân,
quyền con người ở mỗi nước cũng như trong thế giới hiện đ i.
18


Chủ th của khiếu n i hành chính về đất đai gồm: người khiếu n i và
người giải quyết khiếu n i:
Người khiếu n i: là công dân, cơ quan, tổ chức ho c cán bộ công chức
thực hiện quyền khiếu n i

quy định t i Khoản 2 Điều 2 Luật Khiếu n i

2011)
Người giải quyết khiếu n i: là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền
giải quyết khiếu n i quy định Khoản 6 Điều 2 Luật Khiếu n i 2011

quyền trong cơ quan hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một
ho c một số đối tượng cụ th về một vấn đề cụ th . Chỉ có QĐHC cá biệt mới
tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu n i ho c người
sử dụng đất.
19


HVHC trong quản lý đất đai được xác định là đối tượng của KNHC
được xem xét trước hết với tư cách là hành vi vi ph m pháp luật. HVHC có
những dấu hiệu mang tính đ c thù. Đó là hành vi do các chủ th quản lý hành
chính nhà nước được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật, có th hành
động ho c không hành động và tác động trực tiếp đến quyền lợi, ích hợp pháp
của người sử dụng đất.
Pháp luật về khiếu n i cũng quy định các QĐHC, HVHC trong đó có
QĐHC, HVHC về đất đai trong nội bộ cơ quan nhà nước đ chỉ đ o, tổ chức
thực hiện nhiệm vụ, công vụ; QĐHC, HVHC về đất đai trong chỉ đ o điều
hành của cơ quan hành chính cấp trên với cơ quan hành chính cấp dưới;
QĐHC, HVHC về đất đai thuộc ph m vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực
quốc ph ng, an ninh, ngo i giao theo danh mục do Chính phủ quy định thì
không phải là đối tượng khiếu n i hành chính.
Ngược l i, có một số quan đi m không lo i trừ một số lo i QĐHC,
HVHC ra khỏi ph m vi đối tượng của KNHC cần được tiếp tục nghiên cứu.
Cụ th :
Th nh t, có ý kiến cho rằng QĐHC mang tính quy ph m, trong nhiều
trường hợp cũng trái với Hiến pháp, Luật và các văn bản của các cơ quan nhà
nước cấp trên, là cơ sở pháp lý làm phát sinh các QĐHC, HVHC trái pháp
luật, xâm ph m các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân nên
cũng cần được coi là đối tượng của khiếu n i hành chính ho c đối tượng xét
xử của T a án [16, tr. 20].
Th h i, những QĐHC, HVHC trong quản lý đất đai nhưng liên quan