ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ THỊ HUYỀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG
LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI CHO GIÁO VIÊN TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ THỊ HUYỀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG
LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI CHO GIÁO VIÊN TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG TỈNH BẮC KẠN
Ngành: Quản lí giáo dục
Mã ngành: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨKHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. PHÙNG THỊ HẰNG
2. TS. NGUYỄN HÀ GIANG

hướng, chỉ dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả vượt qua những khó khăn
trong suốt quá trình hoàn thành luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn các cấp quản lý; Ban giám hiệu và GV các
trường THPT tỉnh Bắc Kạn; gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp
đỡ tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn này.
Mặc dù cố gắng rất nhiều trong việc nghiên cứu, song do thời gian và
kinh nghiệm thực tiễn của bản thân còn hạn chế, đề tài không tránh khỏi những
khiếm khuyết. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các thầy (cô), các bạn
đồng nghiệp và những người quan tâm đến đề tài này để luận văn của tôi được
hoàn chỉnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Bắc Kạn, ngày 29 tháng 4 năm 2018
Tác giả luận văn

Hà Thị Huyền
ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................ii
MỤC LỤC ................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ..............................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................ v
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................vi
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 3
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu........................................ 4
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................

học

xã

............................................................................................22

ivi
vi

hội


1.3. Một số vấn đề cơ bản về quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học
tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên trung học phổ
thông ............................................................................................................22
1.3.1. Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa
học xã hội cho giáo viên ở trường trung học phổ thông.............................22
1.3.2. Hiệu trưởng trường trung học phổ thông với vai trò quản lí hoạt động
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho
giáo

viên

trung

học

phổ

thông


iv


2.3.1. Nhận thức của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của hoạt
động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội
cho

giáo

viên

trung

học

phổ

thông

.............................................................................42
2.3.2. Thực trạng về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức của hoạt
động bồi dưỡng năng lực DHTH trong
các
môn KH

XH cho giáo viên

THPT.........43
2.4. Thực trạng công tác quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực DHTH trong

viên

.........................................58
2.5.1. Mặt mạnh ...........................................................................................58
2.5.2. Hạn chế ..............................................................................................58
2.5.3. Nguyên nhân của những hạn chế.......................................................59
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................................................60
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG
LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ
HỘI CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG THPT TỈNH BẮC KẠN
....................61

v


3.1. Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động bồi dưỡng
năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên
THPT tỉnh Bắc Kạn .....................................................................................61
3.1.1. Nguyên tắc về mặt pháp lý ................................................................61
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ......................................................61
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ....................................................62
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ....................................................62
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính kh ả t hi .......................................................63
3.2. Đề xuất một số biện pháp quản lí của Hiệu trưởng đối với hoạt động
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho
giáo

viên

các

.........74
3.2.6. Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ hoạt động
bồi dưỡng; tạo động lực để GV tích cực tham gia bồi dưỡng và tự bồi dưỡng
....78
3.3. Mối quan hệ của các biện pháp ............................................................82
3.4. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp bồi dưỡng
vi


năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên
THPT tỉnh Bắc Kạn .....................................................................................82
3.4.1. Quy trình khảo nghiệm ......................................................................83

vi
i


3.4.2. Kết quả khảo nghiệm .........................................................................83
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ............................................................................89
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...........................................................90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................94
PHỤ LỤC

vii


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

Nguyên nghĩa


Giáo viên

HĐH

Hiện đại hóa

HS

Học sinh

KHXH

Khoa học tự nhiên

NXB

Nhà xuất bản

QLGD

Quản lí giáo dục

SL

Số lượng

TB

Trung bình

xã hội cấp THPT ở tỉnh Bắc Kạn trong 3 năm trở lại đây ................ 38
Bảng 2.4. Thống kê số lường giáo viên theo từng môn học ............................. 38
Bảng 2.5. Thống kê về thực trạng đội ngũ CBQL các trường THPT tỉnh Bắc
Kạn năm học 2017-2018 ................................................................... 39
Bảng 2.6. Đánh giá của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của hoạt
động bồi dưỡng năng lực DHTH trong các môn KHXH cho giáo
viên THPT ......................................................................................... 42
Bảng 2.7. Đánh giá của khách thể điều tra về nội dung bồi dưỡng (kỹ năng
dạy học tích hợp trong các môn KHXH) và kết quả đạt được .......... 44
Bảng 2.8. Đánh giá của khách thể điều tra về các phương pháp bồi dưỡng
năng lực DHTH trong các môn KHXH cho giáo viên THPT tỉnh
Bắc Kạn ............................................................................................. 46
Bảng 2.9. Đánh giá của khách thể điều tra về các hình thức bồi dưỡng năng lực
DHTH trong các môn KHXH cho GV THPT tỉnh Bắc Kạn ...............
47
Bảng 2.10. Đánh giá của khách thể điều tra về việc lập kế hoạch quản lí hoạt
động bồi dưỡng năng lực DHTH trong các môn KHXH cho giáo
viên .................................................................................................... 49
Bảng 2.11. Đánh giá của khách thể điều tra về các biện pháp tổ chức triển
khai và chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng năng lực DHTH trong các
môn KHXH cho giáo viên................................................................. 50
Bảng 2.12. Đánh giá của khách thể điều tra về biện pháp kiểm tra, đánh giá
kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn
KHXH
v


cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn .................................................... 52

vi

thức, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Nước ta đã thoát ra
khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập
trung bình. Cũng trong 30 năm qua, thế giới chứng kiến những biến đổi sâu sắc
về mọi mặt. Các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư nối tiếp
nhau ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh đem lại cơ hội phát triển vượt bậc,
đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, nhất là
các quốc gia đang phát triển và chậm phát triển. Để bảo đảm phát triển bền
vững, nhiều quốc gia đã không ngừng đổi mới giáo dục để nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực, trang bị cho các thế hệ tương lai nền tảng văn hóa vững chắc
và năng lực thích ứng cao trước mọi biến động của thiên nhiên và xã hội. Đổi
mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và xu thế mang tính toàn cầu trong
đó có Việt
Nam.
Dạy học theo hướng tích hợp là một xu thế trong dạy học hiện đại của
nhiều nước phát triển nhằm giải quyết triệt để mâu thuẫn giữa yêu cầu về nội
dung học vấn phổ thông sâu - rộng với khả năng tiếp thu khối lượng tri thức của
người học và mâu thuẫn giữa chức năng của người GV là tổ chức, điều khiển
người học nắm vững, hình thành kỹ năng ở từng môn học riêng rẽ với yêu cầu
của xã hội đòi hỏi người học phải biết thu thập, chọn lọc, xử lý thông tin liên
quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau vào giải quyết các tình huống thực tiễn. Dạy
học tích hợp giúp học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến
thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải nhàm chán, vừa không có được
sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào
thực tiễn. Dạy học tích hợp giúp người học kết hợp tri thức của các môn học,
phân môn cụ thể trong chương trình học tập theo nhiều cách khác nhau vì thế
việc nắm kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và bền vững hơn.
1


Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ nội dung, phương pháp dạy học và

lúng túng trong quá trình thực hiện dạy học tích hợp, chưa nắm được bản chất
của dạy học tích hợp là phải xử lý các nội dung kiến thức trong mối liên quan
với nhau, đảm bảo cho học sinh vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một
cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời
tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các
môn học khác nhau. Trong những năm học vừa qua, một số giáo viên bước đầu
đã xây dựng chủ đề dạy học tích hợp và thiết kế được kế hoạch dạy học theo
hướng tích hợp, tuy nhiên đa số giáo viên chưa hiểu rõ lý luận, phương pháp,
cách thức về dạy học tích hợp nên dẫn đến hiệu quả chưa cao.
Nguyên nhân chính là việc quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy
học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên còn nhiều hạn chế,
đa số giáo viên chưa nắm được bản chất của dạy học tích hợp. Điều này đòi hỏi
cần thiết phải có những biện pháp quản lý, bồi dưỡng để phát triển năng lực dạy
học tích hợp cho giáo viên. Thực tiễn cho thấy, hoạt động bồi dưỡng năng lực
dạy học, bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên vừa là mục tiêu
vừa là giải pháp căn bản trong việc nâng cao chất lượng dạy học ở các cấp học
nói chung và cấp THPT nói riêng, nhằm đạt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực,
đáp ứng yêu cầu xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ những điều nêu trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề: “Quản lý
hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã
hội cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn” làm đề tài luận văn để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, luận văn đề xuất một số biện
pháp quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa
học xã hội cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn, nhằm góp phần nâng cao chất
lượng dạy học cấp THPT trên địa bàn tỉnh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.


3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu

trong đó có 45 CBQL, 06 chuyên viên Sở GD&ĐT, 60 giáo viên các môn khoa
học xã hội.
- Về địa bàn khảo sát: Chúng tôi tiến hành khảo sát tại 09 trường THPT
trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn: trường PTDT nội trú Bắc Kạn, trường THPT Bộc
Bố, trường THPT Phủ Thông, trường THPT Na Rì, trường THCS&THPT Nà
Phặc, trường THPT chuyên Bắc Kạn, THPT Yên Hân, THPT Bình Trung,
THPT Quản
Khê.
- Đề tài sử dụng số liệu thống kê của Sở GD&ĐT Bắc Kạn trong các năm
học: 2015-2016, 2016-2017, 2017-2018.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các tài liệu lí luận,
văn bản có liên quan đến vấn đề tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
cho giáo viên THPT, chẳng hạn, nghiên cứu chủ trương của Đảng, Nhà nước,
của Bộ GD&ĐT về chiến lược phát triển giáo dục nói chung và giáo dục THPT
nói riêng… nhằm xây dựng khung lí thuyết cho đề tài.
7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
Tiến hành quan sát các hoạt động bồi dưỡng năng lực DHTH cho giáo
viên tại các trường THPT, các hình thức tổ chức hoạt động của nhà quản lí...
nhằm thu thập thông tin thực tiễn cho đề tài.
7.2.2. Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn
Trao đổi, trò chuyện, phỏng vấn một số cán bộ chuyên viên Sở GD&ĐT,
cán bộ quản lý và giáo viên ở các trường THPT để phát hiện thực trạng, tìm
hiểu nguyên nhân của thực trạng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa
học xã hội của giáo viên, đồng thời làm sáng tỏ những thông tin thu nhận được
từ phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi.




tỉnh Bắc Kạn.


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI CHO
GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới
Việc nghiên cứu, thử nghiệm và thực thi dạy học theo quan điểm tích
hợp được bắt đầu từ những năm 60 của thế kỉ XX. Tuy nhiên, từ cuối những
năm
90 trở lại đây, vấn đề nghiên cứu về một khoa học thống nhất trên quan điểm
phân tích hệ thống và theo quan điểm tiếp cận tích hợp trong giáo dục nhằm
hình thành và phát triển các năng lực cho người học mới thực sự được quan
tâm [dẫn theo 36].
Tháng 9/1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo
trợ của UNESCO tổ chức tại Varna (Bungari) mang tên "Hội nghị tích hợp việc
giảng dạy các khoa học" lần đầu tiên đã đặt ra hai vấn đề: Vì sao phải dạy học
tích hợp các khoa học? Dạy học tích hợp các khoa học là gì?
Đến Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972 thì
Dạy học tích hợp các khoa học được UNESCO định nghĩa là "một cách trình
bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ
bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác
giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau". Tiếp theo, UNESCO lại tổ chức Hội
nghị đào tạo giáo viên để dạy học tích hợp các khoa học tháng 4/1973 tại Đại
học tổng hợp Maryland và đi tới xác định khái niệm Dạy học tích hợp các khoa
học còn bao gồm cả việc dạy học tích hợp các khoa học với công nghệ
học (technology) [dẫn theo 36]..