ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐINH VĂN ĐÀN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT
BẰNG CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BẠCH
THÔNG, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên – 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐINH VĂN ĐÀN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT
BẰNG CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BẠCH
THÔNG, TỈNH BẮC KẠN
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐÀM XUÂN VẬN

Thái Nguyên – 2016


viên quý báu trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu của mình.
Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, lời cảm ơn chân thành nhất tới
các thầy cô giáo, xin chúc các thầy cô mạnh khỏe, hạnh phúc, thành công
trong nghiên cứu khoa học và trong sự nghiệp trồng người./.
Thái Nguyên, tháng 9 năm 2016
Tác giả luận văn

Đinh Văn Đàn


iii
MỤC LỤC
Trang

TRANG BÌA PHỤ

LỜI CAM ĐOAN .................................................................................. .
i LỜI CẢM ƠN ...................................................................................... .
ii

MỤC

LỤC

........................................................................................... . iii DANH
MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................iv DANH
MỤC CÁC BẢNG ......................................................................v MỞ
ĐẦU................................................................................................ .1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................
1

1.3.1. Chính sách GPMB của một số nước trong khu vực Châu Á
......................13
1.3.2. Chính sách tài chính của một số ngân hàng quốc tế về thu hồi đất và giải
quyết việc làm cho người bị thu hồi
đất......................................................17
1.4. Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của Việt Nam ....................
18
1.4.1.
Trước
khi
có
Luật
...........................................................18

Đất

1.4.2.
Thời
kỳ
1993
......................................................................................22

đai

năm
-

1993
2003


.....................................................................40
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .................. 41
3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và tình hình phát triển của huyện
Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. ..................................................................... 41
3.1.1. Điều kiện tự nhiên


iv
.........................................................................................41
3.1.2. Điều kiện phat triên kinh tế - xa hôi
.............................................................44
3.1.3. Đanh gia chung về điều kiên tư nhiên, kinh tế, xa hôi va môi trương
.......46
3.2. Công tác quản lý đất đai trên địa bàn huyện Bạch Thông ....................... 48
3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất
..................................................................................48
3.2.2. Đánh giá ảnh hưởng của công tác quản lý đất đai đến
GPMB...................53
3.3. Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của hai dự án


v
nghiên cứu trên địa bàn huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn .................... 54
3.3.1. Giới thiệu về hai dự án nghiên cứu
..............................................................54
3.3.2. Đánh giá kết quả bồi thường về đất
đai........................................................58
3.3.3. Đánh giá kết quả bồi thường tài sản, cây cối, hoa
màu...............................61
3.3.4. Đánh giá kết quả hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp

BAH

: Bị ảnh hưởng

BTC

: Bộ Tài chính

CNH – HĐH

: Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

CP

: Chính phủ

GPMB

: Giải phóng mặt bằng

HSĐC

: Hồ sơ địa chính

QĐ

: Quyết định

TĐC


Bảng 3.8: Tỷ lệ đất nông nghiệp bị thu hồi của các hộ dân tại hai dự án ....... 59
Bảng 3.9: So sánh mức độ chênh lệch giữa giá bồi thường của hai dự án và
giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất ......................................... 60
Bảng 3.10: Ý kiến của người bị thu hồi đất về giá đất tính bồi thường tại hai
dự án..............................................................................................
61
Bảng 3.11: Kinh phí bồi thường tài sản, cây cối hoa màu của hai dự án ....... 61
Bảng 3.12: Tổng hợp giá trị hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại hai dự án .... 63
Bảng 3.13: Tổng hợp các khoản hỗ trợ đất nông nghiệp tại hai dự án nghiên
cứu.................................................................................................
63
Bảng 3.14: Tổng hợp số hộ gia đình, cá nhân từ kết quả thực hiện chính sách
hỗ trợ của hai dự án bị thu hồi đất ................................................
64
Bảng 3.15: Tổng hợp đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của
hai dự án........................................................................................ 65
Bảng 3.16: Kết quả thực hiện chính sách tái định cư tại hai dự án ................ 65
Bảng 3.17: Tiến độ thực hiện bồi thường GPMB của hai dự án .................... 66
Bảng 3.18: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường GPMB ... 67
Bảng 3.19: Tổng hợp ý kiến người có đất bị thu hồi trong công tác xác định


iv
đối tượng và điều kiện bồi thường ................................................
68
Bảng 3.20: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ............................... 69


1
Bảng 3.21: Trình độ văn hoá, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao

kinh tế. Việc chuyển mục đích sử dụng các loại đất; nhất là chuyển từ
đất nông nghiệp sang các mục đích phi nông nghiệp, việc thu hồi đất, vấn đề
về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một tất yếu khách quan và diễn ra phổ
biến ở hầu khắp các địa phương, việc bồi thường giải phóng mặt bằng và
công tác tái định cư đều gặp rất nhiều vướng mắc làm chậm trễ việc khởi
công xây dựng và kéo dài tiến độ thi công của các công trình, không những
gây thiệt hại cho Nhà nước mà còn là nguyên nhân của những vụ khiếu kiện
kéo dài, làm ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế - chính trị - xã hội của địa
phương. Khắc phục những tnh trạng trên cần có chính sách hợp lý để bảo
đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước, của nhà đầu tư và người có đất bị
thu hồi, nhưng đồng thời


2
cũng phải có tác dụng ngăn chặn những người có tư tưởng cơ hội lợi
dụng nhu cầu của Nhà nước để đem lại lợi ích bất hợp pháp cho bản thân.
Huyện Bạch Thông là một trong những địa phương miền núi phía bắc
của tỉnh Bắc Kạn. Trong công cuộc đổi mới hiện nay, vấn đề bồi thường
GPMB tạo quỹ đất sạch để thực hiện các chủ trương đầu tư dự án của huyện
đang là vấn đề khá nan giải và phức tạp, làm ảnh hưởng đến công tác thi
công cũng như công tác giải ngân một số dự án trọng điểm của địa phương,
gây ra khó khăn trong việc thực hiện đầu tư. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác
động tới mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội. Chính vì vậy việc nghiên cứu
để đưa ra giải pháp cũng như quy trình thực hiện công tác bồi thường,
GPMB một cách có hệ thống để thực hiện thống nhất trong địa phương một
cách nhanh chóng, áp dụng cơ chế chính sách của nhà nước nhằm tạo điều
kiện thuận lợi cho nhà đầu tư có mặt bằng một cách nhanh nhất cũng như
các đối tượng bị thu hồi đất được bồi thường thỏa đáng, có điều kiện
chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm một cách hợp lý, nâng cao đời

Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
+ Dự án công trình cải tạo, nâng cấp hồ chứa nước Khuổi Chanh, xã
Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
- Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu
hồi đất đến đời sống của người dân trong khu vực thực hiện dự
án.
- Đề xuất phương án giải quyết có tnh khả thi, rút ra những bài học kinh
nghiệm và một số giải pháp để bổ sung, hoàn thiện chính sách bồi thường
giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất nhằm đảm bảo lợi ích hợp
pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi, hạn chế tranh chấp,
khiếu kiện về đất đai trong việc thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng.
3. Ý nghĩa của đề tài
- Nắm vững các quy định của luật đất đai và các văn bản dưới luật về đất
đai từ trung ương đến địa phương về công tác bồi thường,
GPMB.
- Giúp các sinh viên, học viên vận dụng những kiến thức đã học áp dụng
vào thực tế và nắm vững hơn về chuyên môn, phân tch, đánh giá, tổng hợp.
- Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện
công tác bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả.


5
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Khái quát chung về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
1.1.1. Khái niệm
1.1.1.1. Thu hồi đất
Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại
quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân
dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai. [13]

tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì
sự phát triển chung.
Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở
thì
người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức
sau:
- Bồi thường bằng nhà ở.
- Bồi thường bằng giao đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở [4].
1.1.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt
bằng
Quá trình bồi thường GPMB mang tính đa dạng và phức tạp:
- Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng
đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất
định. Đối với khu vực nội thị, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị
đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình bồi thường GPMB có đặc
trưng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao,
ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng, công nghiệp, tiểu
thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ… quá trình bồi thường GPMB
cũng có đặc trưng riêng của nó. Còn đối với khu vực nông thôn hoạt động
sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, đời sống phụ thuộc
chính vào nông nghiệp do đó bồi thường GPMB cũng được tiến hành với đặc
điểm riêng biệt.


6
- Tính phức tạp thể hiện: Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ
vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai là tư liệu sản xuất quan
trọng


tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế.
Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai 1987, 1993, Chính phủ đã hai


7
lần trình Quốc hội Luật sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đất đai
(1998, 2001) và Nhà nước ban hành Luật đất đai 2003 nhằm đáp ứng
yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Theo đó, chính sách bồi thường
GPMB cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi cho phù
hợp với yêu cầu thực tế triển khai. Với những đổi mới về pháp luật đất đai,
thời gian qua công tác bồi thường, GPMB đã đạt được những kết quả đáng
khích lệ, cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển
các dự án đầu tư. Tuy nhiên bên cạnh đó, do tnh chưa ổn định, chưa thống
nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, GPMB đã
gặp khá nhiều khó khăn và cản trở. Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban
hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất
lớn đến công tác bồi thường, GPMB.
Bên cạnh ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai,
việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng. Quyết
định của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường số 1741/QĐ-BTNMT ngày
14 tháng 7 năm 2005 về việc tổ chức kiểm tra tình hình thi hành Luật Đất đai,
kết quả kiểm tra cho thấy, nhận thức của người dân và kể cả một bộ phận
không nhỏ cán bộ quản lý đất đai ở địa phương về chính sách pháp luật nhìn
chung còn hạn chế, trong khi đó việc tuyên truyền, phổ biến của các cơ
quan có trách nhiệm chưa tốt. Nhận thức pháp luật chưa đến nơi đến chốn,
thậm chí lệch lạc của một số cán bộ quản lý đất đai cùng với việc áp dụng
pháp luật còn thiếu dân chủ, không công khai, công bằng ở các địa phương
chính là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mất lòng
tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp tiến độ
giải phóng mặt bằng [1].

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố
ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ đó tác động tới giá
đất để tính bồi thường.
* Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng


9
ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Ở nước ta, theo quy định của Luật Đất đai,
người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước có
thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý khẳng định quyền sử
dụng đất của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đối với những mảnh đất (lô
đất) cụ thể, làm căn cứ cho việc thực hiện các quyền của người sử dụng đất
và giải quyết các tranh chấp liên quan tới quyền sử dụng đất. Trong công tác
bồi thường, GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định
đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường. Hiện nay,
công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký
biến động về sử dụng đất việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn
chưa hoàn tất. Chính vì vậy mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp rất nhiều
khó khăn. Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất thì công tác bồi thường, GPMB sẽ thuận lợi, tến độ bồi thường
giải phóng mặt bằng sẽ nhanh hơn.[2][5][13]
1.1.3.2. Yếu tố giá đất và định giá
đất
Một trong những vấn đề đang gây ách tắc cho công tác bồi
thường,
GPMB hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi.
Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước
quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất [3].

phát sinh khiếu kiện [13]. Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi
trường số 1741/QĐ- BTNMT ngày 14 tháng 7 năm 2005 về việc tổ chức
kiểm tra tình hình thi hành Luật Đất đai cho thấy trong 17.480 đơn tranh
chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai thì có tới 12.348 trường hợp là khiếu nại về
bồi thường, GPMB (chiếm
70,64%). Trong các trường hợp khiếu nại về bồi thường GPMB thì có tới
70% là khiếu nại về giá đất nông nghiệp bồi thường quá thấp so với giá đất
chuyển nhượng thực tế trên thị trường hoặc giá đất ở được giao tại nơi
tái định cư lại quá cao so với giá đất ở đã được bồi thường tại nơi bị thu hồi