BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP TP. HCM
------------------------

TRẦN THỊ NGỌC TRANG

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI
CÁC KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã số ngành: 60340301

TP.HCM, Tháng 8 năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP TP. HCM
------------------------

TRẦN THỊ NGỌC TRANG

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI
CÁC KHO BẠC NHÀ NƯỚC TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã số ngành: 60340301
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS.NGUYỄN QUYẾT THẰNG


Phản biện 2

4

TS. Phan Văn Dũng

Ủy viên

5

TS. Trần Văn Tùng

Ủy viên, Thư ký

Chủ tịch

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được
sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá luận văn


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP.HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc


Từ kết quả hồi quy Logit, tác giả đã đề ra một số giải pháp có giá trị để giúp các nhà
quản lý có những quyết định chiến lược mang lại hiệu quả cho việc kiểm soát hệ
thống kiểm soát nội bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh.
III- Ngày giao nhiệm vụ

: 15/02/2017

IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ : 22/7/2017
V- Cán bộ hướng dẫn

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

:TS. NGUYỄN QUYẾT THẮNG

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan luận văn “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống
kiểm soát nội bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh” là công
trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn
gốc.
Học viên thực hiện luận văn


được tiến hành qua hai giai đoạn là nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng.
Nghiên cứu định tính được tiến hành bằng cách thảo luận nhóm chuyên gia
với các chuyên gia đang công tác tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây
Ninh, qua đó xác định được 6 yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống kiểm soát nội bộ tại
các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh: (1) Môi trường Kiểm soát, (2)
Đánh giá rủi ro, (3) Hệ thống Kiểm soát, (4) Thông tin truyền thông, (5) Hệ thống
Giám sát, (6) Tự kiểm tra và kiểm tra chéo.
Nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua bảng câu hỏi khảo sát, sử
dụng phân tích hồi quy đa biến thông qua phần mềm SPSS 20.0 với cỡ mẫu là 215
quan sát.
Với mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm đánh giá thực trạng và tìm ra giải
pháp nhằm hoàn thiện HTKSNB tại các KBNN trên địa bàn tỉnh Tây Ninh tác giả
đã tiến hành nghiên cứu các nội dung như sau:
Đầu tiên là tìm hiểu cơ sở lý luận HTKSNB dựa trên nền tảng báo cáo
COSO đưa ra năm yếu tố của HTKSNB bao gồm: Môi trường kiểm soát; Đánh giá
rủi ro; Hoạt động kiểm soát; Thông tin truyền thông; Giám sát. Đây là các yếu tố cơ
bản để đánh giá thực trạng HTKSNB tại các KBNN trên địa bàn tỉnh Tây Ninh
nhằm đưa KBNN tại Tây Ninh đạt được mục tiêu: Hoạt động hữu hiệu và hiệu quả;
Bảo đảm tính trung thực và đáng tin cậy của báo cáo tài chính; Tuân thủ các luật lệ
và quy định.
Tiếp đó tác giả tiến hành khảo sát thống kê tình hình thực tế về HTKSNB tại
các KBNN trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, từ đó đưa ra đánh giá thực trạng về
HTKSNB, thấy được những mặt đã làm được, những mặt còn hạn chế và nguyên
nhân tồn tại làm nền tảng đề xuất các giải pháp hoàn thiện để giảm bớt nguy cơ rủi
ro tiềm ẩn trong quản lý quỹ ngân sách. Bảo vệ tài sản khỏi bị hư hỏng, mất mát,


iv

hao hụt, gian lận, lừa gạt, trộm cắp. Đảm bảo mọi CBCC tuân thủ nội quy, quy chế

follow: control environment; risk assessment; control activities; information and
communication; supervision. These are the basic factors to assess the situation of
the internal control system at the State Treasury in Tây Ninh province. Mastering
these factors can help the branches operate effectively by giving exact and reliable
financial reports within law and regulation framework.
Then the author has conducted a statistics survey about actual situation of the
internal control system at the State Treasury in Tây Ninh province to give
evaluations of it. The results of the evaluations will expose all the positive as well
as negative feedbacks that can be used to consult the State budget management
about complete solutions to reduce potential risks in the management of budget


vi

funds, protect property from damage, loss, fraud… Especially, to ensure all state
workers compliance with rules and regulations of the branch.
The study also has some limitations, such as the sample size is not really big,
not so high representative of the subjective evaluation of a group of objects that can
distort results. These restrictions are also a prerequisite for the next research
direction.


vii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
ABSTRACT ................................................................................................................v
MỤC LỤC ................................................................................................................ vii

HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA KBNN ...................................................15
2.1. Tổng quan về kiểm soát nội bộ .......................................................................... 15
2.1.1.Lịch sử hình thành và phát triển kiểm soát nội bộ ....................................15
2.1.1.1. Giai đoạn sơ khai ...................................................................................15
2.1.1.2. Giai đoạn hình thành .............................................................................16
2.1.1.3. Giai đoạn phát triển ...............................................................................16
2.1.1.4. Giai đoạn hiện đại ..................................................................................16
2.1.2 Định nghĩa về kiểm soát nội bộ của INTOSAI .........................................18
2.1.3Định nghĩa về kiểm soát nội bộ ..................................................................19
2.2. Hệ thống kiểm soát nội bộ của Kho bạc Nhà nước............................................ 20
2.2.1.Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ KBNN ........................................20
2.2.2.Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ KBNN ........................21
2.2.2.1. Môi trường kiểm soát ............................................................................21
2.2.2.2. Đánh giá rủi ro .......................................................................................25
2.2.2.3. Hoạt động kiểm soát ..............................................................................27
2.2.2.4. Thông tin và truyền thông .....................................................................29
2.2.2.5. Giám sát .................................................................................................32
2.2.3 Mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành hệ thống kiểm soát nội bộ .......35
2.2.4 Mối quan hệ giữa các mục tiêu của tổ chức và các bộ phận hợp thành hệ
thống kiểm soát nội bộ ..............................................................................................36
2.2.5 Sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ ...............................................37
2.3 Mô hình lý thuyết của nghiên cứu....................................................................... 39
2.3.1 Một số mô hình nghiên cứu trước đây.......................................................39
2.3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất .....................................................................45
2.3.3. Các giả thuyết nghiên cứu ........................................................................46
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2..........................................................................................48
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................49
3.1. Thiết kế nghiên cứu ............................................................................................ 50



5.1. Kết luận .............................................................................................................. 96
5.2. Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại các Kho bạc Nhà


x

nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh ............................................................................... 97
5.2.1Hoàn thiện nhân tố môi trường kiểm soát ..................................................97
5.2.2Hoàn thiện nhân tố Đánh giá rủi ro ............................................................99
5.2.3Hoàn thiện yếu tố kiểm soát .....................................................................101
5.2.4Hoàn thiện nhân tố Thông tin và truyền thông .........................................103
5.2.5Hoàn thiện nhân tố giám sát .....................................................................105
5.3 Các kiến nghị hỗ trợ nhằm hoàn thiện Hệ thống KSNB ................................... 106
5.3.1. Đối với Nhà nước và Kho bạc nhà nước: ...............................................106
5.3.2. Đối với các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh ...................106
5.4 Giới hạn nghiên cứu và kiến nghị về những nghiên cứu tiếp theo ................... 107
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5........................................................................................108
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................109
Phụ lục ..........................................................................................................................


xi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tiếng Việt
Ký hiệu

Giải thích


Auditing
(Chuẩn mực kiểm toán quốc tế)
The International Federation of
Accountant (Liên đoàn kế toán
quốc tế)
Institute of Internal Auditors
(Hiệp hội kiểm toán viên nội bộ)
Institute of management
ccountants
(Hiệp hội kế toán viên quản trị)
Information System Audit and
Control Association (Hiệp hội về
kiểm soát và kiểm toán hệ thống
thông tin)

BCTC

Báo cáo tài
chính

BTC

Bộ Tài chính

AICPA

CBCC

Cán bộ công
chức

NSNN

Ngân sách nhà
nước

IAS

SXKD

Sản xuất kinh
doanh

IFAC
IIA
IMA

ISACA


xii

SAP
SAS
SEC

TABMIS

TCS

Statement Auditing Procedure

Bảng 4.8 Kết quả xoay nhân tố .................................................................................77
Bảng 4.9 Kết quả hệ số KMO and Bartlett's Test .....................................................78
Bảng 4.10 Bảng phương sai trích ..............................................................................79
Bảng 4.11 Bảng kết quả phân tích EFA biến phụ thuộc ...........................................79
Bảng 4.12: Ma trận hệ số tương quan giữa các biến .................................................80
Bảng 4.13 Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến .........................................................83
Bảng 4.14 Kết quả mô hình hồi quy .........................................................................84
Bảng 4.15 Bảng kiểm định độ phù hợp của mô hình ................................................87
Bảng 4.16 Bảng thông số thống kê trong mô hình hồi quy .....................................88
Bảng 4.17. Tầm quan trọng của các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống kiểm soát nội
bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh .........................................91
Bảng 4.18 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết ...................................................92
Bảng 5.1 Đề xuất nâng cao môi trường kiểm soát ....................................................98
Bảng 5.2 Đề xuất nâng cao đánh giá rủi ro .............................................................101
Bảng 5.3 Đề xuất nâng cao hệ thống kiểm soát ......................................................102
Bảng 5.4 Đề xuất nâng cao chất lượng thông tin truyền thông...............................104
Bảng 5.5 Đề xuất nâng cao hệ thống giám sát ........................................................106


xiv

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1 Các nhân tố tác động đến sự hữu hiệu của HTKSNB ................................40
Hình 2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB ............................41
Hình 2.3 Mô hình các yếu tố tác động đến hiệu quả của HTKSNB .........................42
Hình 2.4 Mô hình nghiên cứu một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội
bộ của Bệnh viện An Bình- Thành phố Hồ Chí Minh ..............................................43
Hình 2.5 Mô hình nghiên cứu Hệ thống kiểm soát nội bộ tại các KBNN trên địa
bàn Thành phố Hồ Chí Minh ....................................................................................44
Hình 2.6 Mô hình nghiên cứu đề xuất.......................................................................46

tại các Kho bạc Nhà nước luôn là sự cần thiết tất yêu và cần được tăng cường.
Muốn thực hiện được điều này Đảng và Nhà nước cần xem xét và nâng cao hệ
thống KSNB tại KBNN trên địa bàn các tỉnh.
Hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB) đóng vai trò to lớn trong việc giảm
bớt nguy cơ rủi ro tiềm ẩn trong quản lý quỹ ngân sách, bảo vệ tài sản khỏi bị hư
hỏng, mất mát, hao hụt, gian lận, lừa gạt, trộm cắp. Bên cạnh đó, HTKSNB đảm
bảo mọi CBCC tuân thủ nội quy, quy chế của ngành cũng như các quy định của
pháp luật nhằm hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao. Đã có rất nhiều nghiên


2

cứu về HTKSNB trong các doanh nghiệp, công ty, tuy nhiên tại các đơn vị sử dụng
ngân sách nhà nước vấn đề này chưa được nghiên cứu hoặc chỉ nghiên cứu một
hoặc một vài bộ phận trong hệ thống.
Ở Việt Nam, KSNB đã tồn tại và phát triển nhưng phần lớn còn tồn tại nhiều
yếu kém, chưa phát huy hết vai trò, công cụ quản lý của Nhà nước. Vì vậy, việc
nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới để vận dụng là điều cần thiết đối
với các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên các Kho bạc Nhà nước trên địa
bàn tỉnh Tây Ninh cũng đã gặp nhiều vấn đề còn tồn tại, cho thấy việc kiểm soát nội
bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh cần được xem xét, tìm
hiểu, chỉ ra những sai phạm để khắc phục, mang đến hệ thống tốt hơn. Muốn làm
được điều này, chúng ta cần nghiên cứu về những nhân tố tác động đến hệ thống
kiểm soát nội bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, từ đó có thể
xác định các nhân tố ảnh hưởng cũng như lý do khiến hệ thống kiểm soát nội bộ gặp
nhiều vấn đề, vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng
đến hệ thống kiểm soát nội bộ tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây
Ninh”. Đề tài nhằm góp phần giảm bớt những nguy cơ, rủi ro thất thoát trong công
tác quản lý nhà nước về quỹ Ngân sách nhà nước, các quỹ Tài chính nhà nước và
các quỹ khác của nhà nước được giao quản lý. Đồng thời nâng cao chất lượng công

- Về không gian nghiên cứu: các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây
Ninh.
- Về thời gian nghiên cứu: Số liệu thứ cấp lấy từ năm 2014 – 2016. Số liệu sơ
cấp được điều tra, khảo sát từ 11/2016 đến 3/2017.
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Dữ liệu dùng cho nghiên cứu
Nghiên cứu này sử dụng nhiều nguồn dữ liệu, gồm:
Dữ liệu thứ cấp: Bao gồm dữ liệu từ Niêm giám thống kê, Luật ngân sách,
các quyết định, các thông tư, các công văn, các báo cáo, các kế hoạch của Bộ Tài
Chính (BTC), của Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh, các số liệu tại các phòng, ban
Kho bạc tỉnh Tây Ninh, các tài liệu, sách báo, tạp chí, công trình nghiên cứu trong
và ngoài nước đã được công bố.


4

Dữ liệu sơ cấp: Các số liệu điều tra khảo sát, thu thập từ các chuyên gia là
cán bộ lãnh đạo, nhân viên, chuyên viên các phòng và các Kho bạc Nhà nước huyện
trên địa bàn tỉnh Tây Ninh có am hiểu về KSNB.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để tìm
hiểu mức độ ảnh hưởng của các nhân tố.
4.2.1. Nghiên cứu định tính
Mục đích: Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống KSNB tại các
KBNN trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, xây dựng mô hình nghiên cứu, thiết kế, điều
chỉnh, bổ sung bảng câu hỏi.
Phương pháp thực hiện: hệ thống hóa và tóm tắt tất cả những kết quả nghiên
cứu có liên quan đến đề tài đã được tiến hành ở trong và ngoài nước. Tham khảo ý
kiến chuyên gia: đối tượng phỏng vấn sâu là các chuyên gia, các nhà quản lý KBNN
của tỉnh Tây Ninh để hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát.

5.2 Ý nghĩa thực tiễn:
Kết quả của luận án đã xây dựng được mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến
hệ thống KSNB tại các Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh là tài liệu
tham khảo cho các đơn vị và nhà nghiên cứu khi nghiên cứu về HTKSNB nói chung
và HTKSNB tại các Kho bạc Nhà nước nói riêng. Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu,
khảo sát và đánh giá, đề tài đề xuất những phương hướng, giải pháp thiết thực nhằm
hoàn thiện hệ thống KSNB tại các kho bạc.
6. Kết cấu của luận văn.
Phần mở đầu
Ở phần này, tác giả đã nêu những nội dung tổng quan của luận án như: tính
cấp thiết, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên
cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn, kết cấu của luận án.
Chương 1: Tổng quan về nghiên cứu
Ở chương này, tác giả trình bày về tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và
ở Việt Nam có liên quan đến HTKSNB, các nhân tố ảnh hưởng đến HTKSNB, trên
cơ sở đó đưa ra những kết quả đạt được của các nghiên cứu trước và các vấn đề cần
tiếp tục nghiên cứu, nhằm rút ra được khe hổng cần nghiên cứu của luận án.


6

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về hệ thống kiểm soát nội bộ và mô hình
nghiên cứu
Ở chương này, tác giả trình bày các vấn đề lý luận về HTKSNB, các nhân tố
ảnh hưởng đến HTKSNB, các lý thuyết nền giải thích sự tác động của các nhân tố
ảnh hưởng đến HTKSNB. Qua đó, tác giả sẽ xây dựng thang đo, mô hình nghiên
cứu đề xuất và các giả thuyết nghiên cứu của luận án.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Trình bày quy trình nghiên cứu các phương pháp nghiên cứu định tính,
nghiên cứu định lượng được sử dụng để phân tích và đo lường các khái niệm nghiên

Năm 1977, nhằm đáp ứng sự quan tâm của công chúng đối với BCTC của
các công ty kinh doanh Mỹ có hoạt động ở nước ngoài, Quốc hội Mỹ đã thông qua
Luật về chống hối lộ nước ngoài (Foreign Corrupt Practices Act). Trong Luật này,
có những yêu cầu đã dựa trực tiếp vào những quy định mà AICPA đã đặt ra là cần
phải duy trì KSNB nhằm đảm bảo độ tin cậy của các thông tin tài chính trong các tổ
chức. Sau đó, Ủy ban Giao dịch Chứng khoán Mỹ (SEC – Security Exchange
Commission) cũng đưa ra yêu cầu bắt buộc các công ty niêm yết phải báo cáo về
KSNB đối với công tác kế toán ở đơn vị mình. Yêu cầu về báo cáo KSNB của công
ty cho công chúng chưa thực sự thuyết phục, có nhiều tranh luận về việc đánh giá
tính hữu hiệu của KSNB. Trước thực tế này, năm 1985, Ủy ban chống gian lận về
BCTC thuộc Hội đồng Quốc gia Mỹ đã thành lập tổ chức COSO (Committee of