Phòng gd &đt quận thanh xuân
Trờng tiểu học khơng đình

Sáng kiến kinh nghiệm

Tên đề tài:
MT S BIN PHP CH O
VIC S DNG DNG DY HC MễN KHOA HC
LP 4 NHM NNG CAO CHT LNG DY HC trờng
tiểu học KHơNG đình

Ngời viết: Nguyễn Lệ Hằng
Phó hiệu trởng

Năm học 2011 - 2012
Phần I: đặt vấn đề

0


Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần hình thành và phát
triển cơ sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con ngời Việt
Nam. Cùng với các môn học khác, môn Khoa học có vị trí quan
trọng vì:
- Khoa học có khả năng ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống và
gần gũi với thực tế con ngời chúng ta. Nó giúp cho mỗi cá nhân có
những kiến thức cơ bản về con ngời, thực vật, động vật và hiện
tợng tự nhiên đơn giản xung quanh.
- Môn Khoa học lớp 4 bớc đầu hình thành và phát triển cho
học sinh những ứng xử thích hợp trong các tình huống có liên
quan đến vận động, sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng

học.
- Việc học sinh tiếp thu bài một cách thụ động không còn
nữa, thay vào đó các em phải đợc chủ động tiếp thu kiến thức.
Đặc biệt là môn Khoa học các em phải đợc tham gia, phát hiện và
phát minh cái mới, tạo ra tri thức cho riêng mình. Vì thế, khi
giảng dạy môn Khoa học, giáo viên phải đặc biệt coi trọng phơng
pháp trực quan - nhân tố quyết định sự thành công của phơng
pháp này là đồ dùng dạy học. Thiếu các thiết bị dạy học, giờ học
trở nên buồn tẻ, không đạt đợc mục têu bài dạy, làm thui chột khả
năng t duy của học sinh.
Tuy nhiên việc sử dụng đồ dùng dạy học (ĐDDH) trong các
môn học nói chung và môn Khoa học nói riêng còn nhiều bất cập.
Số lợng đồ dùng ít, có một số đồ dùng cha phù hợp, phơng pháp sử
dụng đồ dùng cha sáng tạo, nhiều giáo viên còn lúng túng khi sử

2


dụng ĐDDH vào từng tiết Khoa học nên dẫn đến chất lợng dạy học
môn này cha hiệu quả.
Vậy làm thế nào để giáo viên có phơng pháp sử dụng ĐDDH
trong giảng dạy môn Khoa học đợc hiệu quả, học sinh có chất lợng
cao? Đó là điều mà không chỉ riêng tôi mà chắc chắn rằng các
bạn đồng nghiệp của chúng tôi luôn trăn trở.
Chính vì lẽ đó, tôi đã chọn nghiên cứu Một số biện pháp chỉ
đạo việc sử dụng ĐDDH môn Khoa học lớp 4 nhằm nâng cao
chất lợng dạy học trờng Tiểu học Khơng Đình.

Phần II: giải quyết vấn đề
Chơng I

vật.
Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu và
dạng năng lợng thờng gặp.
+ Bớc đầu hình thành và phát triển những kỹ năng ứng dụng
thích hợp trong các tình huống có liên quan đến sức khoẻ của bản
thân, gia đình và cộng đồng.
- Quan sát và làm một số thí nghiệm thực hành khoa học
đơn giản.
Phân tích so sánh, rút ra những dấu hiệu chung.
+ Hình thành và phát triển những thái độ hành vi.
Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh an toàn cho bản thân,
gia đình và cộng đồng.

4


Ham hiểu biết khoa học có ý thức vận dụng kiến thức đã
học vào đời sống.
Yêu con ngời thiên nhiên đất nớc, yêu cái đẹp.
2/ Cơ sở thực tiễn:
2.1. Học sinh:
Học sinh Tiểu học còn ngây thơ, hồn nhiên. Các em cha có
khả năng tự đặt chơng trình hành động cho mình, cha có khả
năng tự đặt mục đích xa và phức tạp cho hành động đó. Chính
vì vậy để giúp các em nắm đợc bài học một cách nhanh và cặn
kẽ thì phải đi từ trực quan cụ thể đến t duy trừu tợng. Thông qua
việc sử dụng ĐDDH sẽ giúp các em hiểu bài tốt hơn, hứng thú học
tập hơn. Sự phát triển tâm lý và vị trí của học sinh của học sinh
Tiểu học phụ thuộc rất nhiều vào phơng pháp giáo dục của nhà
trờng trong đó việc sử dụng ĐDDH ở các tiết dạy đóng một vai trò

- Có 13/ 18 đồng chí giáo viên có trình độ chuyên môn
vững vàng, đạt giáo viên dạy giỏi cấp Quận, Thành phố nhiều năm
liền.
- Ban giám hiệu nhiệt tình, có trách nhiệm, luôn quan tâm
đến chất lợng dạy và học luụn xác định dạy và học là nhiệm vụ
hàng đầu, là con đờng phát triển đi lên của nhà trờng.
1.2. Khó khăn:

6


- Nhiều học sinh có hoàn cảnh, thiếu sự quan tâm dạy dỗ sát
sao từ phía gia đình. Dân trí không cao nên mặt bằng trình
độ của học sinh không đồng đều.
- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của một số ít giáo viên
còn chậm đổi mới phơng pháp.
2/ Thực trạng ĐDDH và sử dụng ĐDDH ở trờng Tiểu học
Hệ thống ĐDDH ở trờng Tiểu học khá đa dạng, bao gồm nhiều
loại hình khác nhau, nhìn chung hệ thống ĐDDH đã thực sự góp
phần nâng cao chất lợng dạy và học ở trờng Tiểu học.
- BGH có quan tâm đến việc sử dụng ĐDDH trong các tiết dạy
học.
- Giáo viên có kế hoạch sử dụng ĐDDH theo tuần thông qua
buổi sinh hoạt chuyên môn.
Bên cạnh ĐDDH đợc cấp, nhiều giáo viên và học sinh đã tích
cực su tầm và tự làm ĐDDH .Tuy vậy so với yêu cầu đổi mới thì
hệ thống ĐDDH và việc khai thác sử dụng ĐDDH còn có một số tồn
tại sau:
- ĐDDH đợc trang bị cha đồng bộ giữa các môn.
- ĐDDH làm độ chính xác cha cao.

dụng ĐDDH theo đặc điểm của từng bộ môn.
- Có kế hoạch mua sắm tu bổ ĐDDH.
- Hỗ trợ kinh phí cho giáo viên tự làm ĐDDH.
- Tổ chức thi triển lãm ĐDDH tự làm cấp trờng và chọn ĐDDH đi
triển lãm ĐDDH cấp Quận.
1.2. Phụ trách phòng ĐDDH:

8


- Xếp lịch đi 2 buổi/ ngày tạo điều kiện cho giáo viên mợn
trả một cách thuận lợi.
- Chuẩn bị ĐDDH cho giáo viên theo kế hoạch giáo viên đã
đăng kí.
- Bảo quản ĐDDH mỗi tháng 1 lần.
- Kết hợp với giáo viên lắp đặt ĐDDH trớc khi tiến hành sử
dụng.
- Báo cáo theo định kỳ cho Ban giám hiệu về tình hình sử
dụng ĐDDH của từng giáo viên đối với từng môn.
- Thống kê việc tự làm ĐDDH của giáo viên.
1.3. Đối với giáo viên tổ 4:
- Xây dựng kế hoạch khai thác và sử dụng ĐDDH theo từng
tuần.
- Ngoài bộ ĐDDH đợc cấp giáo viên phải nghiên cứu làm thêm
ĐDDH phục vụ cho bài dạy.
- Ngoài việc su tầm tranh, ảnh.mỗi giáo viên ít nhất một
học kỳ phải tự làm đợc 2 ĐDDH có giá trị sử dụng cao.
- Sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn để làm phơng pháp sử
dụng ĐDDH.
- Tăng cờng sử dụng ĐDDH hiện đại trong các tiết, thi giáo viên

đơn giản, dây chun, kim khâu, viên gạch, cục đất khô, chậu,
bóng bay, bơm tiêm, bơm xe đạp, nớc vôi trong, chong chóng đủ
màu, hộp đối lu, nến, diêm, vài nén hơng, su tầm tranh ảnh về
các cấp gió những thiệt hại do giông bão gây ra, ghi lại những bản
tin thời tiết liên quan đến gió bão, su tầm những hình ảnh thể
hiện bầu không khí trong sạch và bầu không khí bị ô nhiễm, su
tầm những tranh ảnh các hoạt động bảo vệ môi trờng không khí,
ống bơ, thớc, vài hòn sỏi, trống nhỏ, ít giấy vụn, kéo, lợc, đài,

10


băng cát-xét ghi âm thanh một số loài vật, sấm sét, đàn ghi ta,
đồng hồ, hộp kín, nhựa trong, tấm kính mờ, tấm ván, đèn bàn,
đèn pin, khăn tay sạch, nhiệt kế, phích nớc sôi, nớc đá, xoong, nồi,
giỏ, ấm, thìa kim loại, thìa nhựa, thìa gỗ, nhiệt kế, hộp diêm,
bàn là, kính lúp, miếng xốp, xi-lanh, đèn..
c. Chủ đề: Thực vật và động vật
Hình vẽ trong sách giáo khoa, phiếu học tập, lon sữa bò,
cây đậu xanh, lọ nớc đánh móng tay, keo trong suốt, su tầm cây
sống trên cạn và dới nớc, bao bì quảng cáo cho các loại phân bón,
giấy A0, bút đủ màu, su tầm những con vật ăn các loại thức ăn
khác nhau
2.2. Kiểm kê xác định những đồ dùng đã có và những đồ
dùng làm thêm:
* Đồ dùng đã có: 86
* Đồ dùng tự làm và su tầm: 45
2.3. Tổ chức các chuyên đề sử dụng ĐDDH để đổi mới phơng pháp, nâng cao chất lợng dạy và học:
a. Một số chuyên đề trờng:
Đ/c Đỗ Thị Bích Ngọc lớp 4A1- Khối trởng

Hot ng dy
1. Kim tra bi c:

Hot ng hc

- Khụng khớ cú õu? Khụng khớ cú - SGK trang 63, 65
nhng tớnh cht gỡ?
- Khụng khớ cú vai trũ nh th no - Khụng khớ cú cha khớ ụ xi duy trỡ s
chỏy
i vi i sng?
- Khụng khớ dựng lm cng bỏnh xe ụ tụ,
xe mỏy, xe p
- Khụng khớ dựng lm cng bong bay,
phao bi

12


2. Bài mới:
* Giới thiệu bài:

- Lắng nghe

* Hoạt động 1:
Vai trò của ô xi đối với sự cháy
Bước 1:
- Chia lớp làm 4 nhóm

- Nhóm trưởng báo cáo
- Học sinh đọc(1 em)

d¸n thí nghiệm 1 lên bảng.
- Đốt cháy 2 cây nến và úp lọ thủy tinh
- Chú ý: Cẩn thận dễ vỡ lọ thủy tinh vào.
- Cả 2 cây nến cùng tắt nhưng cây nến
và cháy khi sử dụng diêm, bật lửa.
trong lọ to cháy lâu hơn cây nến trong lọ
Bước 3: Thực hành trước lớp.
nhỏ.
Học sinh làm thí nghiệm, giáo viên

13


- Một nhóm lên trình bày lại thí nghiệm - Đại diện các nhóm báo cáo kết quả của
nhóm mình.
và kết quả của nhóm mình.
- Vì lọ thủy tinh có chứa nhiều không
khí hơn lọ thủy tinh nhỏ. Mà trong
- Theo em tại sao cây nến trong lọ thủy
không khí chứa khí ô xi duy trì sự cháy.
tinh to lai cháy lâu hơn cây nến trong lọ
thủy tinh nhỏ?

- Ô xi duy trì sự cháy lâu hơn càng có
- Qua thí nghiệm này chung ta đã chứng nhiều không khí thì càng càng có nhiều
ô xi và sự cháy sẽ diễn ra lâu hơn.
minh được ô xi có vai trò gì?
Kết luận: Càng có nhiều không khí thì
càng có nhiều ô xi để duy trì sự cháy lâu
hơn.


- Một số học sinh nêu dự đoán của mình.

- Một nhóm lên bảng thực hành và báo
cáo kết quả.
- Theo em, vì sao cây nến lại chỉ cháy
được trong thời gian ngăn như vậy?
Giáo viên phổ biến thí nghiệm:

- Các nhóm thực hành thí nhiệm 3

- Cô thay thế ngắn nến bằng một đế
không kín (cho học sinh quan sát vật
thật). Hãy dự đoán xem hiện tượng gì - Đại diện nhóm báo cáo kết quả
xảy ra?
- Giáo viên phát cho 4 nhóm, mỗi nhóm
1 đế gắn nến không kín.

Do được cung cấp ô xy liên tục đế gắn
- Giáo viên dán thí nghiệm 3 lên bảng.
nến không kín nên không khí liên tục
tràn vào lọ cung cấp ô xy nến cháy liên
+ Đại diện một nhóm lên bảng trình bày
tục
thí nghiệm và kết quả?
- Học sinh lắng nghe và quan sát thí
nghiệm giáo viên mô tả
- Vì sao cây nến có thể cháy bình
thường.
- Quan sát từ hiện tượng chúng ta thấy:

nhanh.
* Hoạt động 3: Ứng dụng liên quan đến

- Một bạn nhỏ người dân tộc đang thổi
lửa

sự cháy.
Bước 1: Chia lớp thành 4 nhóm.

- Dùng ống nứa thổi vào bếp củi

- Giáo viên treo tranh minh họa hinh 5 - Không khí trong bếp được cung cấp
liên tục để lửa không bị tắt
lên bảng.
- Học sinh trả lời
+ Bức tranh vẽ gì?
- Khơi bếp rỗng, để không khí lưu thông
+ Bạn nhỏ đang làm gì?
+ Bạn làm như vậy để làm gì?
+ Ở lớp mình nhà những bạn nào nấu
bếp củi, bếp than?

- Nhóm bếp than, xách bếp ra đầu hướng
gió
- Dội nước vào củi, vùi củi vào đống tro
bếp

+ Em làm thế nào để khi đun nấu cho
lửa cháy được to



- Khí ô xi và khí ni-tơ có vai trò gì đối
với sự cháy?
- Làm cách nào để có thể duy trì sự cháy
- Bài sau: Không khí cần cho sự sống
b. Nhận xét sau chuyên đề:
Qua các chuyên đề trên ban giám hiệu và toàn thể các đồng chí tổ trưởng
chuyên môn, giáo viên trong trường trao đổi, đóng góp ý kiến xây dựng và đi đến
thống nhất một hướng chung cách sử dụng đồ dùng dạy học cho các tiết dạy sau.
Không những của riêng khối 4, khối 5 và cả những khối khác nữa, không chỉ dừng
lại ở môn khoa học mà có thể áp dụng ở một số môn khác cách sử dụng đồ dùng
dạy học để tiết dạy của chúng ta sẽ đạt hiệu quả cao.
c. Đánh giá kết quả qua đợt chuyên đề:
Qua các chuyên đề của nhà trường và tất cả các đồng chí giáo viên trong tổ 4
và trong trường cũng thấy được môn khoa học là một trong những môn phải sử
17


dụng đồ dùng dạy học có trong bộ đồ dùng, tranh ảnh sưu tầm thêm, đồ dùng tự
làm, đồ dùng cá nhân mang đến thêm của học sinh làm thực hành, làm thí nghiệm
nhiều…. rất phong phú, đa dạng và sinh động. Các đồng chí giáo viên trong khối 4
và các đồng chí giáo viên trong trường rất nhiệt tình, chịu khó ham học hỏi, ý thức
trách nhiệm, linh hoạt, sáng tạo trong việc sử dụng đồ dùng dạy học trong tiết học.
Giáo viên trình bày nội dung bài sâu sắc hơn, thuận lợi hơn, nhẹ nhàng và hiệu quả,
giáo viên phát huy được tính tích cực, tự giác chủ động, sáng tạo của học sinh. Học
sinh được thực hành nhiều gây hứng thú học tập, lôi cuốn các em trong học tập đạt
được kết quả cao trong tiết dạy.
* Khen thưởng:

Giáo viên xếp loại giờ tốt


19


+ Về thẩm mỹ: ĐDDH tự làm phải đẹp, màu sắc mô tả
vậtcó sức hấp dẫn với ngời sử dụng.
+ Về kinh tế: ĐDDH tự làm phải có giá thành hợp lí để giáo
viên có thể làm đợc và tăng cờng số lợng cho nhà trờng.
- Phát động giáo viên và học sinh su tầm các mẫu vật có sẵn
trong tự nhiên, vật liệu đồ dùng phế thải nhng còn có ích trong
giảng dạy.
- Su tầm mẫu vật.
Su tầm vật thật còn tơi khi giảng dạy bài. Vai trò của
vitamin, chất khoáng và chất sơ. Ví dụ: quả chuối, thanh long,
nho, cà chua, rau cải, bắp cải, gạo, cam, cà rốt.
Su tầm số liệu những nơi có nguồn nớc bị ô nhiễm và tìm
hiểu nguyên nhân khi dạy bài Nguyên nhân làm nớc bị ô
nhiễm.
Su tầm tranh, ảnh, su tầm trên báo trí, lịch cũ, bu ảnh.
3.2. Tổ chức sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả:
3.2.1. Xây dựng ý thức sử dụng ĐDDH trong các tiết
dạy cho giáo viên:
Thực tế giáo viên chỉ có ý thức sử dụng ĐDDH trong các tiết
hội giảng, chuyên đề. Thông thờng việc góp ý giờ dạy tôi phân
tích để giáo viên thấy đợc nếu chúng ta sử dụng tốt ĐDDH trong
tiết dạy thì việc học sinh nắm chắc bài hơn, tạo nhiều khả năng
để giáo viên trình bày nội dung bài học một các sâu sắc, thuận lợi
hơn. Từ đó hình thành đợc ở học sinh những phơng pháp học tập
tích cực chủ động, chất lợng bài dạy đợc nâng cao, giáo viên thấy
đợc vai trò quan trọng của việc sử dụng ĐDDH trong các tiết dạy.

không để học sinh tự làm thí nghiệm.

21


- Dự giờ thăm lớp thờng xuyên để giúp giáo viên có ý thức sử
dụng ĐDDH.
- Động viên toàn thể giáo viên tích cực tham gia làm ĐDDH.
- Tổ chức thi triển lãm ĐDDH ở cấp trờng.
- Thực hiện chuyên đề về việc sử dụng ĐDDH có hiệu quả của
môn Khoa học 4.

3.2.2. Nghiên cứu nắm chắc nội dung chơng trình
môn Khoa học 4:
Ngay từ đầu năm học, chúng tôi đã yêu cầu giáo viên nghiên
cứu kĩ nội dung của sách giáo khoa, sách giáo viên.
Mt bui sinh hot chuyờn mụn khi 4 cú Ban giỏm hiu d.
Môn Khoa học lớp 4 đợc viết theo chơng trình môn Khoa học
4 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tháng 11 năm 2003 gồm 3 chủ
đề với 70 bài ứng với 70 tiết của 35 tuần học. Trong đó có 60 bài
học mới và 10 bài ôn tập kiểm tra. Cụ thể là:

22


Gồm 3 chủ đề:
- Chủ đề: Con ngời và sức khoẻ.
Sự trao đổi chất ở ngời
Dinh dỡng Phòng bệnh
An toàn cuộc sống.

các phơng pháp sau: Trình bày, hỏi đáp, thảo luận, trò chơi,
đóng vai, động não, quan sát, thí nghiệm, thực hành
- Trong mỗi tiết học cần phối hợp các phơng pháp khác nhau
một cách linh hoạt sáng tạo giảm sự quyết định và can thiệp của
giáo viên. Tăng cờng sự tham gia của học sinh vào các hoạt động
tìm tòi, phát hiện ra kiến thức mới.
- Giáo viên phải nắm chắc khái niệm của từng phơng pháp.
3.2.4. Hớng dẫn giáo viên lập kế hoạch sử dụng đồ
dùng dạy học theo từng tuần:
- Giáo viên phải đăng ký việc sử dụng ĐDDH trớc 1 tuần theo
từng môn học từng ngày.
- Giám hiệu thờng xuyên kiểm tra việc đăng ký sử dụng
ĐDDH của giáo viên thông qua sổ đăng ký sử dụng ĐDDH của khi.
- Thăm lớp kiểm tra việc sử dụng ĐDDH của giáo viên.
Giáo viên sắp xếp đồ dùng dạy học của mình trong tuần theo
từng ngày của thời khoá biểu để tiện cho việc theo dõi kiểm tra
của cán bộ đồ dùng và của Ban giám hiệu.
3.2.5. Hớng dẫn phân loại ĐDDH:
ĐDDH bao gồm nhiều loại hình khác nhau: Tranh ảnh, bản đồ,
biểu đồ, mô hình, mẫu vật, dụng cụ thí nghiệm, băng ghi âm,
băng ghi hình, đèn chiếu, đĩa vi tính.
Mỗi loại đồ dùng này nó phát huy tính năng, tác dụng khác
nhau trong quá trình dạy học nói chung và từng môn học nói

24