VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HUY SEN

THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HUY SEN

THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN

Ngành

: Chính trị học

Mã số

: 8 31 02 01


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn “Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
các trường trung học phổ thông từ thực tiễn huyện Đức Linh, tỉnh Bình
Thuận” này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân, đƣợc thực hiện
trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và xuất phát từ thực tiễn tại địa phƣơng, dƣới
sự hƣớng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Thế Nghĩa.
Các số liệu và những kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực,
chƣa từng đƣợc công bố dƣới bất cứ hình thức nào trƣớc khi trình, bảo vệ và
công nhận bởi Hội đồng đánh giá Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Chính trị học.
Một lần nữa tôi xin khẳng định sự trung thực của lời cam kết trên.
Ngƣời cam đoan

Trần Huy Sen


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1: DÂN CHỦ VÀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ - MỘT
SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ................................................. 9
1.1. Lý luận chung về dân chủ ....................................................................... 9
1.2. Thực hiện dân chủ ở cơ sở .................................................................... 19
Tiểu kết Chƣơng 1 ....................................................................................... 28
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN QUY CHẾ
DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN ............................................ 29
2.1. Khái quát đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa- con ngƣời, tỉnh
Bình Thuận trong thời kỳ đổi mới ............................................................... 29
2.2. Thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở các trƣờng trung học
phổ thông huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận .............................................. 33
2.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chúng ta có thể khẳng định rằng: nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền
dân chủ tiến bộ nhất trong lịch sử cho đến nay; việc vận dụng lý luận về dân
chủ xã hội chủ nghĩa để giải quyết tốt những vấn đề đang đặt ra đối với việc
phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội hiện nay là vô cùng cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu
sắc.
Tuy nhiên, vấn đề xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta
vẫn tồn tại một số bất cập: Hiện nay, “Tình trạng suy thoái về chính trị, tƣ
tƣởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, tệ
quan liêu, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng”; “Quyền làm chủ của nhân
dân ở một số nơi, trên một vài lĩnh vực còn bị vi phạm. Tình trạng này làm
ảnh hƣởng nghiêm trọng đến bản chất tốt đẹp của chế độ dân chủ nƣớc ta, làm
suy giảm động lực phát triển của đất nƣớc. Chừng nào quan liêu, tham nhũng
và suy thoái nêu trên còn diễn ra trầm trọng, thì chừng đó chƣa thể nói chúng
ta đã xây dựng và phát huy tốt dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của
nhân dân trong đời sống hiện thực. Nhận thức còn hạn chế của một bộ phận
cán bộ, công chức, viên chức và ngƣời dân, tổ chức bộ máy nhà nƣớc còn
cồng kềnh, hoạt động kém hiệu quả.. Hàng loạt vấn đề về lý luận và thực tiễn
trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam trong bối cảnh kinh tế thị trƣờng hiện nay đang đặt ra những đòi hỏi cấp
bách mà Đảng, nhà nƣớc và nhân dân ta cũng nhƣ các nhà khoa học cần phải
tập trung giải quyết.
Đáng lƣu ý là, tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở còn chƣa
vững chắc, rộng khắp và chƣa thƣờng xuyên liên tục. “Dân chủ hình thức còn
nhiều… Tình trạng vi phạm quyền làm chủ của nhân dân cũng nhƣ tình trạng
1



Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ (2001), ban hành cuốn “Hướng dẫn
triển khai quy chế dân chủ cơ sở”. Thông qua tổng kết việc ban hành và tổ
chức thực hiện quy chế dân chủ. Các tác giả chỉ ra những thành tựu đạt đƣợc
trong quá trình thực hiện dân chủ và nhấn mạnh: Thực hiện quy chế dân chủ ở
cơ sở đã tạo ra động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc;
và từ thực tiễn đổi mới đang đặt ra nhiều vấn đề về thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Phạm Ngọc Dũng (2003), Mối quan hệ giữa thực hiện dân chủ cơ sở và
đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo trong xây dựng hệ thống chính trị cơ
sở: Một số nguyên lý cơ bản, Tạp chí Triết học số 6 (145). Bài viết phân tích
một số nguyên lý cơ bản về mối quan hệ giữa thực hiện dân chủ cơ sở và đổi
mới nội dung, phƣơng thức lãnh đạo trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở
ở Việt Nam.
Nguyễn Trọng Thóc (2003), Phát huy quyền làm chủ của nhân dân
trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay,
Tạp chí Triết học số 7 (146). Tác giả phân tích vấn đề phát huy quyền làm chủ
của nhân dân trong bối cảnh xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam và đƣa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện nhà nƣớc pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
Lƣơng Đình Hải (2006), Xây dựng Nhà nước pháp quyền và vấn đề dân
chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, Tạp chí Triết học số 1 (176).Trong
bài báo này tác giả tập trung phân tích vấn đề xây dựng nhà nƣớc pháp quyền
và vấn đề dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.Đồng thời, tác giả
luận chứng một số giải pháp thúc đẩy sự phát triển đồng bộ, biện chứng giữa
nhà nƣớc pháp quyền và dân chủ.
Lê Thi (2006), Công bằng, dân chủ và bình đẳng giới ở Việt Nam, Tạp
chí Triết học số 10 (185). Tác giả bài viết tập trung phân tích vấn đề công
bằng và bình đẳng về cơ hội, làm rõ vai trò của Nhà nƣớc trong việc tạo ra
3


quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế nhân dân làm chủ xã hội trong công cuộc
đổi mới ở Việt Nam.Theo tác giả, đây là một vấn đề không chỉ mang ý nghĩa
thời sự mà còn là một sự tiếp nối truyền thống, phát huy sức mạnh của dân tộc
đƣợc hình thành trong lịch sử mấy nghìn năm đấu tranh dựng nƣớc và giữ
nƣớc của dân tộc ta.
Nhóm các công trình nghiên cứu về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở:
“Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa theo chế độ một đảng ở nước ta”
của PGS Vũ Hữu Ngoạn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; “Một số suy
nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay” của TS Đỗ Trung Hiếu,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; “Dân chủ trên một số lĩnh vực ở Việt
Nam hiện nay” của GS. TS Phạm Ngọc Quang, Tạp chí Lý luận chính trị, số
11/2008; “Về quá trình dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”
của Lê Minh Quân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011; “Ý thức dân chủ xã
hội chủ nghĩa của sinh viên các trường đại học ngành khoa học xã hội và
nhân văn ở Hà Nội hiện nay”, luận văn thạc sĩ chuyên ngành CNXHKH của
tác giả Lƣu Duy Toàn, Hà Nội, 2013; và nhiều bài báo khác.
Các công trình khoa học trên đã đi sâu nghiên cứu về vấn đề dân chủ,
dân chủ XHCN, thực hiện dân chủ trên một số lĩnh vực. Từ quan điểm về dân
chủ của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, các tác giả đã đƣa ra
quan niệm riêng về góc độ dân chủ của mình, luận giải tƣơng đối rõ những cơ
sở lý luận và thực tiễn về dân chủ, dân chủ XHCN, đồng thời đánh giá đúng
thực trạng kết quả thực hiện dân chủ ở các địa phƣơng, đơn vị, từ đó đề xuất
phƣơng hƣớng và những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lƣợng thực
hiện dân chủ trong thời gian tiếp theo.
Ngoài ra, còn có các đề tài khác nhƣ “Thực hiện Quy chế dân chủ và
xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay” do TS. Nguyễn Văn Sáu GS. Hồ Văn Thông đồng chủ trì. Đề tài “Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc điểm,
5


xu hướng và giải pháp” của TS. Vũ Hoàng Công - Học viện Chính trị Quốc

Đối tượng nghiên cứu:Luận văn nghiên cứu việc thực hiện Quy chế dân
chủ cơ sở trong các trƣờng trung học phổ thông.
Phạm vi nghiên cứu:Phạm vi không gian: Khảo sát Quy chế dân chủ cơ
sở trong các trƣờng THPT trên địa bàn huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận.
Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu việc thực hiện Quy chế dân
chủ cơ sở trong các trƣờng THPT trên địa bàn huyện Đức Linh, tỉnh Bình
Thuận từ 2010 đến nay thông qua khảo sát thực tế tại 03 trƣờng THPT ở
huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Luận văn đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở thế giới quan và
phƣơng luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và
tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, đƣờng lối của Đảng Cộng sản Việt
Nam về dân chủ, dân chủ hóa và quy chế dân chủ ở cơ sở.
Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu và trình bày luận
văn, chúng tôi sử dụng các phƣơng pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và
chủ nghĩa duy vật lịch sử. Đồng thời, sử dụng các phƣơng pháp cụ thể nhƣ: hệ
thống cấu trúc, lịch sử và lôgích, phân tích và tổng hợp, so sánh, quy nạp và
diễn dịch, khái quát hóa…
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về mặt lý luận:
Luận văn nghiên cứu về mặt lí luận, hệ thống hóa nhận thức về dân chủ
và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Qua đó, góp phần cung cấp luận chứng,
căn cứ khoa học của việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong trƣờng học
nói chung và trƣờng THPT trên địa bàn huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận nói
riêng.

7


Kết quả nghiên cứu một số vấn đề lý luận về dân chủ và thực hiện quy

quyền lực thuộc về nhân dân và do chính nhân dân thực hiện quyền lực của
mình trong tất cả các lĩnh vực của đòi sống xã hội.
Quyền lực, trƣớc hết là quyền uy và sức mạnh của con ngƣời đƣợc thể
hiện trong những tổ chức xã hội nhất định. Trong xã hội công xã nguyên thủy,
quyền lực của nhân dân đƣợc bộc lộ và thực hiện trong những tổ chức tự quản
của công xã. Trong các xã hội có giai cấp và nhà nƣớc, quyền lực ấy đƣợc thể
chế hóa vào chế độ nhà nƣớc và pháp luật, Vì vậy, ở đây dân chủ mang hình
thức mới - hình thức nhà nƣớc với những tên gọi khác nhau: chính thể dân
chủ, nền dân chủ hay chế độ dân chủ. Chính thể dân chủ, theo V.I.Lênin: đó
là chính quyền của nhân dân.
Dân chủ ra đời gắn liền với hình thức nhà nƣớc, dân chủ mang trong mình
những đặc trƣng cơ bản sau:
Một là: Thừa nhận quyền sống, quyền tự do, bình đẳng của công dân trƣớc
pháp luật.
Hai là: Dựa trên nguyên tắc đa số quyết định, thiểu số phục tùng.
Ba là: Đƣợc thực hiện bằng những công cụ, phƣơng pháp và phƣơng tiện
có hiệu quả (giáo dục và cƣỡng bức, tự do và pháp luật..).
C.Mác cho rằng, dân chủ là cái chung, cái bản chất, nó đƣợc thể hiện ở
một mức độ nào đó trong các chế độ nhà nƣớc khác nhau. Với tƣ cách là chế
9


độ dân chủ thì nhà nƣớc phả xem xét và đặt con ngƣời vào vị trí trung tâm để
phục vụ.
Tuy nhiên, trong lịch sử đã tồn tại những nhà nƣớc phi dân chủ. Chẳng
hạn, nhƣ trong xã hội chiếm hữu nô lệ và xã hội phong kiến, hoặc những chế
độ độc tài nhƣ chế độ phát xít Hítle trƣớc đây là những chế độ bóp nghẹt
quyền làm chủ và tự do của con ngƣời.
. Trong xã hội không có giai cấp và không có nhà nƣớc, thì dân chủ đƣợc
bộc lộ và đƣợc thực hiện dƣới những hình thức tổ chức tự quản của xã hội.

một cách ngắn gọn, khái quát: “Dân chủ là dân làm chủ”.
Từ thực tiễn lịch sử ra đời và phát triển của dân chủ, chủ nghĩa Mác Lênin đã nêu ra những quan niệm cơ bản về dân chủ nhƣ sau:
Thứ nhất, dân chủ là sản phẩm tiến hóa của lịch sử, là nhu cầu khách
quan của con ngƣời nhằm thỏa mãn những nhu cầu về mọi mặt ngày càng đầy
đủ hơn và thực chất hơn.
Thứ hai, dân chủ với tƣ cách là một phạm trù chính trị gắn với một
phƣơng thức sản xuất và một kiểu nhà nƣớc và một giai cấp cầm quyền nhất
định. Vì vậy, dân chủ luôn mang tính giai cấp, tính lịch sử cụ thể; không có và
không thể có thứ “dân chủ trừu tƣợng”, phi giai cấp, phi lịch sử.
Thứ ba, dân chủ với cách tiếp cận là giá trị và hệ giá trị mang lại công
bằng và bình đẳng có nghĩa là đã xóa bỏ áp bức, bóc lột, bất công. Theo
V.I.Lênin, dân chủ đó chính là bình đẳng. Rõ ràng là cuộc đấu tranh của giai
cấp vô sản để giành quyền bình đẳng có một ý nghĩa rất lớn, nghĩa là phải
hiểu bình đẳng cho đúng, hiểu theo nghĩa xóa bỏ giai cấp.
Trong xã hội có giai cấp và nhà nƣớc, quyền lực của nhân dân đƣợc thể
chế hóa bằng chế độ nhà nƣớc, pháp luật và cũng từ khi xã hội có giai cấp,
dân chủ đƣợc thực hiện dƣới hình thức mới - hình thức nhà nƣớc với tên gọi
là “chính thể dân chủ” hay “nền dân chủ”.
11


Buớc chuyền từ xã hội công xã nguyên thủy sang xã hội chiếm hữu nô
lệ đã đánh dấu bƣớc ngoặt quan trọng của dân chủ. Dân chủ là quyền lực của
nhân dân đƣợc thực hiện bởi những tổ chức tự quản một cách tự nguvện, theo
truyền thống đã chuyển sang một hình thức mới gắn với nhà nƣớc. Từ đây
dân chủ đƣợc thể chế hóa bằng chế độ nhà nƣớc, bằng pháp luật của giai cấp
thống trị chủ nô và đƣợc thực hiện chủ yếu bằng cƣỡng chế. Nên dân chủ hay
chế độ dân chủ đầu tiên trong lịch sử của xã hội có giai cấp xuất hiện.Do đó,
nền dân chủ luôn gắn với nhà nƣớc nhƣ là cơ chế để thực thi dân chủ và
mang bản chất giai cấp của giai cấp thống trị.

kiện kinh tế, chính trị, xã hội nhất định trong từng giai đoạn cụ thể của lịch
sử. Quan niệm về dân chủ trong lịch sử là hết sức phức tạp, theo các chiều
hƣớng khác nhau và chịu sự chi phối bởi lợi ích kinh tế và hệ tƣ tƣởng của
các giai cấp khác nhau. Chỉ có dƣới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin thì
vấn đề dân chủ mới đƣợc đề cập một cách đầy đủ nhất, bản chất nhất và khoa
học nhất. Cũng phải khẳng định rằng, chỉ có dƣới CNXH, thì mới đảm bảo có
đƣợc một nền dân chủ thực sự cho nhân dân lao động, dân chủ với ý nghĩa
đích thực của nó.
1.1.2. Vai trò của dân chủ trong xã hội và trong trường học
Vai trò của dân chủ trong xã hội:
Ngay từ xã hội công xã nguyên thủy, để duy trì sự tồn tại của mình, con
ngƣời đã biết tự tổ chức ra những hoạt động có tính cộng đồng, các thành viên
công xã đều bình đẳng tham gia vào mọi công việc của xã hội. Việc cử ra
những ngƣời đứng đầu các cộng đồng và phế bỏ những ngƣời đứng đầu nếu
không thực thi đúng những quy định chung đƣợc giao do mọi thành viên công
xã quyết định thông qua đại hội nhân dân. Đây đƣợc coi là hình thức dân chủ
sở khai, chất phác của những tổ chức cộng đồng tự quản trong xã hội chƣa có
giai cấp.
13


Khi chế độ chiếm hữu tƣ nhân về tƣ liệu sản xuất ra đời, giai cấp và bất
bình đẳng xuất hiện, các hình thức tự quản của xã hội trƣớc đây đã không còn
thích hợp, xã hội cần đến những tổ chức chính trị với những công cụ bạo lực,
cƣỡng bức để điều chỉnh hoạt động của xã hội, giai cấp và công dân. Trong
điều kiện nhƣ vậy, một tổ chức đặc biệt đã ra đời, đó là nhà nƣớc. Trong xã
hội chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô đã lập ra cơ quan quyền lực nhằm trƣớc
hết bảo vệ lợi ích của mình và sau nữa nhằm đáp ứng nhu cầu ổn định trật tự
xã hội. Cơ quan quyền lực đó chính là nhà nƣớc dân chủ đối với chủ nô, thực
hiện sự thống trị của thiểu số đối với đại đa số những ngƣời lao động, tức

Trong quá trình hình thành và phát triển, dân chủ xã hội chủ nghĩa có
những đặc trƣng cơ bản sau đây:
Một là, với tƣ cách là chế độ nhà nƣớc đƣợc sáng tạo bởi quần chúng
nhân dân lao động dƣới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, dân chủ xã hội chủ
nghĩa bảo đảm mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân. Nhà nƣớc bảo đảm thỏa
mãn ngày càng cao các nhu cầu và lợi ích của nhân dân, trong đó có lợi ích
của giai cấp công nhân – giai cấp tiên tiến nhất và cách mạng nhất . Đây chính
là đặc trƣng bản chất chính trị của dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Hai là, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa phải lấy chế độ công hữu về tƣ
liệu sản xuất để phát triển kinh tế. Chế độ sở hữu đó phù hợp với quá trình xã
hội hóa ngày càng cao của sản xuất nhằm thỏa mãn nhu cầu không ngừng
tăng lên về vật chất và tinh thần của tất cả quần chúng nhân dân lao động.
Đây là đặc trƣng kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đặc trƣng này
đƣợc hình thành và bộc lộ ngày càng đầy đủ cùng với quá trình hình thành và
hoàn thiện của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Đó là quá trình cải tạo và xây
dựng lâu dài kể từ khi bƣớc vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cho đến
khi chủ nghĩa xã hội thực sự trƣởng thành.

15


Ba là, trên cơ sở của sự kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể
và lợi ích của toàn xã hội (do nhà nƣớc của giai cấp công nhân đại diện), nền
dân chủ xã hội chủ nghĩa có sức động viên, thu hút mọi tiềm năng sáng tạo,
tính tích cực xã hội của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới. Trong
nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, tất cả các tổ chức chính trị - xã hội, các đoàn
thể và mọi công dân đều đƣợc tham gia vào công việc của nhà nƣớc (bằng
thảo luận, góp ý kiến xây dựng chính sách, hiến pháp, pháp luật...). Mọi công
nhân đều đƣợc hƣởng quyền và thực hiện nghĩa vụ trong mọi lĩnh vực .
Bốn là, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng phải có những nhu cầu tồn

nhân dân vào quá trình sáng tạo xã hội mới.
Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là quá trình tất yếu diễn ra
nhằm xây dựng, phát triển và hoàn thiện dân chủ, đáp ứng nhu cầu của nhân
dân. Trƣớc hết, nó trở thành điều kiện, tiền đề thực hiện quyền lực, quyền làm
chủ của nhân dân; là điều kiện cần thiết, tất yếu để mỗi công dân đƣợc sống
trong bầu không khí thực sự dân chủ.
Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng chính là quá trình thực
hiện dân chủ hóa đời sống xã hội dƣới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân
thông qua chính đảng của nó, Đảng Cộng sản. Đây cũng là nhân tố quan trọng
chống lại những biểu hiện của dân chủ cực đoan, vô chính phủ, ngăn ngừa
mọi hành vi coi thƣờng kỷ cƣơng, pháp luật.
Nhƣ vậy, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là một quá trình tất
yếu của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, của quá trình vận động biến
dân chủ từ khả năng trở thành hiện thực, để nền dân chủ “ngày càng hƣớng
tới cơ sở hiện thực của nó, tới con ngƣời hiện thực, nhân dân hiện thực, và
đƣợc xác định là sự nghiệp của bản thân nhân dân”[38].
Tại Đại hội IX, Đảng ta đã khẳng định :“Thực hiện tốt quy chế dân chủ,
mở rộng dân chủ trực tiếp ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý
17


xã hội, thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng”. Theo đó, việc phát
huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội
chủ nghĩa ở nƣớc ta hiện nay là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt. Cũng vậy,
việc phát huy dân chủ và mở rộng dân chủ ở cơ sở trong các trƣờng THPT là
vấn đề có vai trò hết sức quan trọng và là vấn đề thời sự rất quan trọng của
bản thân tổ chức, hoạt động của các cơ sở giáo dục và đào tạo hiện nay.
Vai trò của dân chủ trong trƣờng học
Đổi mới toàn diện đất nƣớc, trong đó đổi mới giáo dục – đào tạo có ý
nghĩa quan trọng đối với xây dựng con ngƣời, phát triển nguồn nhân lực phục

và Chính quyền, giữa giáo viên với học sinh và phụ huynh học sinh. Trong
đó, giáo viên và học sinh đƣợc biết, đƣợc bàn, đƣợc làm những gì và kiểm tra
những gì? Điều đó góp phần tạo ra cơ chế tự điều chỉnh và tự kiểm tra giám
sát trong quản lý của nhà trƣờng góp phần ngăn chặn đƣợc những hành vi
quan liêu, sai trái, của cán bộ, công chức, viên chức tạo ra niềm tin của
CBGV-CNV với lãnh đạo nhà trƣờng.
1.2. Thực hiện dân chủ ở cơ sở
1.2.1. Sự cần thiết phải thực hiện dân chủ ở cơ sở
Trƣớc yêu cầu của thời đại, thực tiễn đặt ra vấn đề phải đổi mới và hội
nhập quốc tế, yêu cầu của đổi mới chính trị ở cơ sở đòi hỏi phải thực hiện dân
chủ ở cơ sở nhƣ là một tất yếu khách quan. Đây là nơi đông đảo ngƣời lao
động sinh sống và làm việc. Hay nói cách khác, nhân dân ở đây là những
ngƣời lao động ở xã, phƣờng, thị trấn. Chính vì vậy, cơ sở là nơi ngƣời dân có
nhu cầu về làm chủ, có điều kiện thuận lợi nhất để thể hiện quyền làm chủ của
mình và thực hành dân chủ ở cơ sở.
Bác Hồ sinh thời thƣờng hay nói với cán bộ, chiến sĩ là: “Dễ trăm lần
không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, nhắc nhở cán bộ,
chiến sĩ luôn tâm niệm về một chế độ dân chủ, đất nƣớc của nhân dân, chính
19