HÀN
LÂM
VIỆN HÀN LÂMVIỆN
KHOA
HỌC
XÃ HỘI VIỆT NAM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐỖ MINH HOÀNG

NGUYỄN NGỌC HÂN

ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG
VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC

LỜIBẮC
CAM
ĐOAN
GIA ĐÌNH Ở TỈNH
NINH
HIỆN NAY
Tôi xin cam đoan luận văn “Đạo đức gia đình Việt Nam truyền thống và
ảnh hưởng của nó với việc xây dựng đạo đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện
nay” là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả điều tra là trung thực
và chưa từng công bố ở công trình nào khác. Các trích dẫn, nguồn tài liệu trong
luận văn đều ghi rõ ràng để đảm bảo tính khách quan và quyền tác giả.
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Học viên


hiện nay” là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả điều tra là
trung thực và chưa từng công bố ở công trình nào khác. Các trích dẫn,
nguồn tài liệu trong luận văn đều ghi rõ ràng để bảo đảm tính khách quan

và quyền tác giả.

Học viên

Nguyễn Ngọc Hân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...............................................................................................................1
Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬNVỀ ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH VIỆT
NAM TRUYỀN THỐNG ...................................................................................9
1.1. Gia đình và gia đình Việt Nam truyền thống .............................................. 9
1.2. Đạo đức gia đình và đạo đức gia đình Việt Nam truyền thống....................... 15
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG ẢNH HƢỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH
VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC GIA
ĐÌNH Ở BẮC NINH HIỆN NAY .............................................................. 34
2.1. Khái quát về tỉnh Bắc Ninh và đặc điểm của gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện

nay ................................................................................................................... 34
2.2. Ảnh hưởng của đạo đức gia đình Việt Nam truyền thống với việc xây dựng đạo
đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay................................................................. 48
Chƣơng 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY VAI
TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG VỚI
VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH Ở TỈNH BẮC NINH HIỆN

NAY ................................................................................................................ 61

đạo đức truyền thống là những thứ không dễ thay đổi lại đang bộc lộ những
hạn chế cần phải có những điều chỉnh phù hợp để giữ vững vị trí, vai trò của
mình trong đời sống xã hội. Đạo đức gia đình truyền thống hình thành và phát
triển qua một quá trình lịch sử lâu dài nhưng đứng trước những tác động to lớn
của thời đại mới cũng không tránh khỏi sự biến đổi theo nhiều cách khác nhau.
Do đó, để có thể đứng vững trước những sóng gió, để có thể tồn tại và phát
triển vững mạnh, đạo đức gia đình cần phải không ngừng hoàn thiện về mọi
mặt. Trong đó, gạt bỏ đi những yếu tố lạc hậu, lỗi thời, kế thừa và phát huy
những giá trị đạo đức tốt đẹp là một việc làm cần thiết hiện nay.

1


Bắc Ninh là một tỉnh có truyền thống văn hóa lâu đời. Người Bắc Ninh
vẫn luôn nhắn nhủ nhau việc “trọng chữ tình” để làm lẽ đối nhân xử thế. Nhắc
đến Bắc Ninh không thể không nhắc đến những làn điệu quan họ ngọt ngào
chứa đựng cả nhân sinh quan, thế giới quan của người Kinh Bắc. Là mảnh đất
thấm đẫm những nét văn hóa truyền thống, nhưng khi đứng trước những biến
động không ngừng của thời đại mới, gia đình ở Bắc Ninh cũng đang gặp phải
rất nhiều những biến đổi và thách thức. Từ sự thay đổi của nền kinh tế xã hội,
sự du nhập của những trào lưu văn hóa mới đã và đang làm thay đổi nếp sống,
nếp nghĩ và những chuẩn mực đạo đức trong gia đình dần thay đổi để thích ứng
với những điều kiện mới. Điều này dẫn tới việc cần thiết phải xây dựng một hệ
giá trị đạo đức gia đình chuẩn hiện nay càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trong đó, dựa trên nền tảng những giá trị đạo đức gia đình truyền thống sẽ
giúp cho công tác xây dựng đạo đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay có được
sự kết hợp hài hòa giữa quá khứ và hiện đại, góp phần cho sự phồn vinh của xã
hội, giúp cho mỗi gia đình được ấm no, hạnh phúc. Xuất phát từ những thực tế

nêu trên tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Đạo đức gia đình Việt Nam truyền thống

đặt ra do sự biến đổi của gia đình Việt Nam. Công trình mang đến những nhận

thức đầy đủ hơn về vấn đề gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam trong hơn
hai thập niên vừa qua và gợi ý cho những nghiên cứu tiếp theo về lĩnh vực gia
đình trong giai đoạn tới.
“Gia đình Việt Nam ngày nay” do tác giả Lê Thi làm chủ biên gồm
nhiều những bài viết tại Hội thảo khoa học “Gia đình Việt Nam, các nguồn
lực, các trách nhiệm trong sự đổi mới của đất nước và vấn đề xây dựng con
người” được tổ chức vào tháng 4 năm 1995 do Trung tâm nghiên cứu khoa
học về gia đình và phụ nữ tổ chức. Nội dung cuốn sách gồm có hai phần,

phần thứ nhất là gia đình và xã hội, các tác giả đã trình bày những vấn đề
về gia đình, người phụ nữ trong gia đình. Vai trò của gia đình đối với sự
phát triển của xã hội…Phần thứ hai là thực trạng gia đình Việt Nam ngày
nay. Các tác giả đã nêu nên được những vấn đề thực tế đang diễn ra trong
gia đình. Cuốn sách gồm những ý kiến thảo luận phong phú, đa dạng đem
đến những thông tin mới và hữu ích về vấn đề gia đình. Điều này không chỉ
có ý nghĩa ở thời điểm đó mà còn mang ý nghĩa đối với việc xây dựng gia
đình trong công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước .

3


“Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới”, tác giả Lê

Thi (chủ biên), Nxb Khoa học Xã hội, Hà nội 2002 [44]. Công trình đã trình
bày những nội dung như: vấn đề gia đình, hướng tới xây dựng gia đình bình
đẳng, tiến bộ hạnh phúc… Tác giả nêu lên một yêu cầu cấp bách trong xã hội
hiện đại đó là xây dựng gia đình văn hóa. Theo tác giả, gia đình văn hóa là
gia đình được hình thành trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các giá trị đạo đức

chức năng của gia đình. Phần hai, tác giả giới thiệu một số số liệu thống kê
qua những cuộc điều tra và các nghiên cứu cơ bản về gia đình Việt Nam.
Phần ba, tác giả trình bày các vấn đề: giới và gia đình trong xã hội hiện nay;
thuyết nữ quyền và ảnh hưởng của nó trong nghiên cứu giới và gia đình hiện
nay… Phần bốn, các tác giả trình bày các vấn đề: bạo lực gia đình và hệ quả
xã hội của nó, sự sai lệch giá trị gia đình và việc hình thành nhân cách của trẻ
em, vấn đề mại dâm, nhận thức và hành vi tình dục của thanh niên. Phần
năm, tác giả đưa ra một số giải pháp nâng cao vai trò của gia đình trong xã
hội hiện đại.
Bên cạnh đó còn rất nhiều những bài viết được đăng trên báo, tạp chí
về những vấn đề gia đình như:“Phát huy những giá trị tốt đẹp của truyền
thống để xây dựng gia đình hiện đại”, tác giả Lê Thi, Tạp chí khoa học về
phụ nữ, (Tháng 1 - 2006). Chuyên đề đã điểm lại các giá trị tích cực và hạn
chế cần lưu ý trong gia đình truyền thống, thông qua đó tác giả đề xuất
những giải pháp cần phải thực hiện cho việc xây dựng gia đình hiện đại.
“Những giá trị truyền thống và hiện đại cần phát huy trong gia đình Việt
Nam hiện nay” của tác giả Lê Thị Quý, tạp chí Cộng Sản tháng 6 năm 2013.
“Biến đổi các giá trị, chuẩn mực văn hóa gia đình” của tác giả Lê Văn Hùng,
tạp chí Cộng Sản tháng 8 năm 2016. “Gia đình truyền thống và những biến
thái ở Nam Bộ Việt Nam” của tác giả Đỗ Thái Đồng, tạp chí Xã hội học số 3
năm 1990. “Gia đình truyền thống Việt Nam với ảnh hưởng của Nho giáo”
của tác giả Trần Đình Hượu [18], tạp chí Xã hội học số 2 năm 1989. “Giá trị

5


đạo đức truyền thống và những yêu cầu đạo đức đối với nhân cách con
người Việt Nam hiện nay” của tác giả Cao Thu Hằng [17], tạp chí Triết học
số 7 năm 2004. “Từ đạo hiếu truyền thống nghĩ về đạo hiếu ngày nay”, tác giả
Nguyễn Thị Thọ tạp chí Triết học số 6 năm 2007, “Giá trị đạo đức của gia đình

đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay.
Nhiệm vụ của luận văn

Phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về đạo đức gia đình Việt
Nam truyền thống.
Phân tích thực trạng ảnh hưởng của đạo đức gia đình Việt Nam truyền
thống với việc xây dựng đạo đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay.
Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy giá trị đạo đức gia đình
truyền thống trong việc xây dựng đạo đức gia đình ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay.

4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn : nghiên cứu đạo đức gia đình Việt

Nam truyền thống và ảnh hưởng của nó với việc xây dựng đạo đức gia đình ở
tỉnh Bắc Ninh hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn: nghiên cứu ảnh hưởng của đạo
đức gia đình Việt Nam truyền thống với việc xây dựng đạo đức gia đình ở
tỉnh Bắc Ninh từ 2010 cho đến nay.

5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Cở sở lý luận của luận văn: Luận văn dựa trên các nguyên lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối chính
sách của Đảng và Nhà nước về gia đình và xây dựng gia đình Việt Nam
Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp luận của
chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; sử dụng các
phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích, phương pháp
kết hợp lịch sử - logic, phương pháp quy nạp - diễn dịch, phương pháp so
sánh, phương pháp điều tra và các phương pháp chung của khoa học xã hội.

7