\

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG NGHE TIẾNG ANH
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn sáng kiến
Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân,
triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo, đến
năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ
năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi
trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa, biến ngoại ngữ trở thành một thế mạnh của
người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Điều
đó đặt ra cho giáo dục hiện nay là phải thực sự đổi mới cách dạy của người thầy,
phương pháp học của trò để giúp các em nắm được ngôn ngữ tiếng Anh một cách
vững chắc và sử dụng nó trong các hoạt động học tập.
Chương trình Tiếng Anh 3, Tiếng Anh 4, Tiếng Anh 5 của Bộ giáo dục và Đào
tạo mới triển khai thực hiện trên toàn quốc được 6 năm. Nét đổi mới nổi bật của
chương trình này là tạo điều kiện tối đa cho học sinh luyện tập 4 kỹ năng nghe, nói,
đọc và viết theo chủ đề và tình huống giao tiếp về gia đình, bạn bè, nhà trường cùng
thế giới quanh em. Sự thay đổi trên tạo điều kiện cho việc dạy - học trong nhà trường
thành dạy sinh ngữ thay vì dạy từ ngữ như những năm trước đây.
Tuy nhiên thực tế giáo viên phải đương đầu với không ít khó khăn trong việc
rèn luyện các kĩ năng tiếng Anh cho học sinh đặc biệt là rèn kỹ năng nghe. Ở trường
tôi, việc học tiếng Anh không phải mới lạ nhưng chất lượng học tập của các em chưa
cao bởi do trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy rằng các em còn gặp nhiều khó
khăn trong việc nghe. Phần lớn là các em chưa biết cách học, học sinh thường thấy
luyện nghe là khó nhất. Trong các bài nghe thường là có rất nhiều từ các em đã học
nhưng các em vẫn không nghe rõ. Làm thế nào để giúp học sinh có thể vận dụng được
vốn từ vựng, các mẫu câu đã học để nghe hiệu quả?
Do vậy trong quá trình dạy học tôi tìm kiếm một số phương pháp dạy học tích

1.3. Phạm vi áp dụng đề tài, giải pháp nghiên cứu:
Đề tài được áp dụng ở khối 5 trường Tiểu học tôi đang công tác.
II. NỘI DUNG
2.1. Thực trạng của nội dung nghiên cứu
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Anh nhiều năm, tôi đã nhận thấy
học sinh yếu kém ở môn học này còn nhiều, chỉ có một số học sinh nói, viết khá lưu
loát. Từ đó khiến tôi phải trăn trở, suy nghĩ nhiều và cố gắng tìm ra nguyên nhân,
hướng khắc phục tình huống, nâng số lượng học sinh khá giỏi lên và hạn chế lượng
học sinh yếu kém ở bộ môn. Qua thực tế tôi nhận thấy một trong những nguyên nhân
khiến số lượng học sinh yếu kém nhiều là do hoàn cảnh gia đình còn gặp nhiều khó
khăn, các em còn phụ giúp gia đình về kinh tế sau giờ học, điều kiện học tập của các
em còn hạn chế, chưa đầy đủ, các em không có từ điển, sách tham khảo thêm, băng
hình, máy móc hỗ trợ cho các em các kỹ năng nghe, nói, thực hành nhiều.
Hơn nữa việc giao tiếp của trẻ ở những vùng nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế.
Đồng hành cùng với việc thay sách đổi mới chương trình và phương pháp dạy và học,
tôi nhận thấy việc hạn chế trong giao tiếp của học sinh ở vùng nông thôn là do việc ít
2


\

được giao tiếp bằng Tiếng Anh nên kĩ năng nghe và nói Tiếng Anh chưa tốt. Muốn
giao tiếp được bằng Tiếng Anh đòi hỏi học sinh song song với việc rèn luyện các kĩ
năng là phải luyện tập nghe nhiều, giao tiếp nhiều. Đối với học sinh ở bậc tiểu học,
nội dung kiến thức không nhiều nhưng phần nghe nói chiếm đa số, nên đòi hỏi các em
phải có kỹ năng nghe tốt để thực hành luyện nghe mới dễ dàng. Tiếng Anh ở bậc tiểu
học vẫn là môn học tự chọn nên một số phụ huynh lẫn học sinh không quan tâm dẫn
đến việc các em ít học từ vựng, không đầu tư mua băng đĩa để các em luyện nghe ở
nhà, bên cạnh đó cơ hội tiếp xúc với người nước ngoài rất hiếm hoi nên các em càng
khó khăn hơn trong cách nghe và phát âm tiếng Anh.

\

* Khó khăn
Theo phân phối chương trình môn Tiếng Anh lớp 5 gồm có 04 tiết/ tuần, trong
mỗi đơn vị bài học đều có từ mới. Để tiết dạy nghe có hiệu quả đồi hỏi giáo viên phải
chuẩn bị nhiều đồ dùng dạy học như trang ảnh, đài đĩa,...Do vậy, giáo viên cần có
nhiều thời gian để chuẩn bị. Trong khi giáo viên phải dạy nhiều tiết trong một buổi.
Như thế giáo viên sẽ vất vả tương đối nhiều.
Về phía học sinh, bên cạnh một số em học tập nghiêm túc, nhưng cũng không ít
học sinh chỉ học cho vui, không tập trung chú ý vào bài học, không biết cách luyện
nghe và viết một cách thường xuyên, không thuộc từ mới dẫn đến không nghe được.
Bên cạnh đó các em còn gặp nhiều khó khăn trong việc tự học ở nhà bởi vì môn ngoại
ngữ không phải phụ huynh nào cũng biết. Đây cũng là vấn đề hết sức khó khăn trong
quản lý việc học ở nhà của học sinh. Ngoài ra, rèn luyện kỹ năng nghe của học sinh
cũng là điều đáng được quan tâm, học sinh không có băng đĩa loa máy ở nhà nên phần
luyện nghe cũng gặp nhiều khó khăn, thêm vào đó là các em chưa biết vận dụng các
kiến thức đã học vào phần nghe. Hơn nữa học sinh không có điều kiện để tiếp xúc với
người nước ngoài mà chỉ nghe nói với bạn học và giáo viên nên phần nào kỹ năng
nghe của các em còn bị hạn chế.

Trang thiết bị phòng học Tiếng Anh.
* Khảo sát thực tế:
- Kết quả bài khảo sát đầu năm về sự yêu thích môn học năm học 2017 – 2018:
STT

Lớp

Sĩ số HS

Số HS thích


10

32,3%

21

67,7%

Yếu

Kém

- Kết quả bài kiểm tra bài số 1 năm học 2017 – 2018:
TT Lớp TSHS

Giỏi

1

5A

33

SL
7

2

5B

SL
0

%
0

9,7

9

29

13

41,9

6

19,4

0

0

2.2. Các giải pháp thực hiện.
Trước thực trạng dạy học Tiếng Anh nói chung và kết quả khảo sát Tiếng Anh
khối 5 nói riêng. Tôi đã nghiên cứu và đưa ra một số giải pháp trong công tác dạy học
nhằm rèn luyện cho học sinh lớp 5 nghe tiếng Anh tốt hơn, cụ thể:
Giải pháp 1: Một số kĩ thuật Dạy nghe trong sách giáo khoa Tiếng Anh
Trong sách giáo khoa tiếng Anh lớp 5 có 2 dạng: Listen and check và listen and

Bài tập yêu cầu hai bước: dạy nghe hiểu LISTEN rồi đến kiểm tra CHECK.
Giáo viên lưu ý những bài tập dùng để kiểm tra mức độ nghe hiểu (Check) có nhiều
loại như: bài tập khớp nội dung của bài nghe với hình vẽ cho trong sách (match/draw
lines), bài tập cho sẵn một số câu trích từ trong nội dung của bài nghe nhưng bỏ trống
một vài từ để học sinh nghe và điền vào chỗ trống (find the missing words), hoặc bài
tập đưa ra một số đáp án, học sinh chọn đáp án đúng với nội dung của bài nghe
(choose the right answer), hoặc bài tập đưa ra một số câu, tức là thông tin, yêu cầu
học sinh nghe và đánh dấu những thông tin nào đúng/không đúng với nội dung của
bài nghe(true-false hoặc yes-no), hoặc bài tập trả lời câu hỏi về nội dung bài nghe
(answer the questions)…
Sau đây là các bước dạy nghe cho loại hình bài tập cần phải dạy cả hai bước
Listen và Check.
* Steps (Các bước tiến hành)
Bước 1. Nêu rõ nhiệm vụ (Yêu cầu học sinh chuẩn bị làm gì ?).
Bước 2. Giới thiệu chủ đề, tình huống của bài nghe.
- Dùng tranh, ảnh phóng to từ sách giáo khoa;
- Dùng tiếng Anh đơn giản để trình bày, giới thiệu;
- Cần nêu câu hỏi gợi mở, dẫn dắt để học sinh tự nhận xét cho ý kiến ( dựa trên
kiến thức sẵn có của các em).
- Cá nhân học sinh đoán trước câu trả lời (Học sinh có thể trả lời đúng hay sai
điều đó không quan trọng vì mục đích của hoạt động này là tạo tâm thế chủ động cho
học sinh trước khi nghe).
Bước 3. Cho học sinh nghe 2-3 lần:
- Lần thứ nhất: Nghe để bao quát và hiểu nội dung của toàn bài;
- Lần thứ hai: Vừa nghe vừa lựa chọn thông tin để trả lời câu hỏi theo yêu cầu
cụ thể (nghe và đánh dấu tick (√) hoặc đánh số vào tranh được nói đến).
Bước 4. Cá nhân học sinh tự so sánh kết quả với câu trả lời theo dự đoán trước khi
nghe → sau đó báo cáo kết quả vừa làm trước lớp → Học sinh khác cho nhận xét ( có
thể cho học sinh thảo luận, so sánh bài làm cá nhân hay theo cặp)
Bước 5. Giáo viên cho học sinh nghe lại lần thứ 3 để kiểm tra kết quả (để khẳng định

phát âm chưa chuẩn.

Học sinh đóng vai trước lớp.
7


\

Giải pháp 2 : Khắc phục khó khăn khi nghe.
Để đạt được mục tiêu có liên quan đến kĩ năng nghe người giáo viên đóng vai
trò quan trọng:
Trước hết, giáo viên cần phải chuẩn bị tâm thế cho học sinh trước khi cho các
em nghe. Giới thiệu chủ đề, ngữ cảnh, tình huống, nội dung có liên quan đến bài
nghe: khai thác xem học sinh đã biết và chưa biết gì về nội dung sẽ nghe, gợi trí tò
mò, tạo hứng thú về nội dung bài sắp nghe.
Cho học sinh đoán, nghĩ trước những điều sắp nghe trong một ngữ cảnh nhất
định. Điều này lôi cuốn học sinh vào bài nghe và gây cho học sinh sự hứng thú vào
bài học
Giải thích một số từ và cấu trúc cần thiết: Tuy nhiên không cần giới thiệu hết từ
mới, nên để học sinh đoán nghĩa của các từ trong ngữ cảnh. Nếu học sinh không hiểu
đươc nghĩa của từ sau khi nghe, giáo viên sẽ giải nghĩa bằng định nghĩa hoặc cho ví
dụ.
Soạn ra các yêu cầu, nhiệm vụ và bài tập về nội dung nghe.
Khi tiến hành các hoạt động nghe, việc dùng trực quan, tranh, hình ảnh minh
họa kèm theo sự hỗ trợ rất tốt cho việc làm rõ ngữ cảnh, gợi ý nội dung sắp nghe.
Tranh ảnh là phương tiện để kiểm tra mức độ nghe hiểu của học sinh. Nghe, xác định
tranh có liên quan, sắp xếp theo thứ tự.
Tiến hành nghe theo ba giai đoạn: trước khi nghe, trong khi nghe và sau khi
nghe. Chia quá trình nghe thành từng bước:
- Nghe ý chính, rồi trả lời câu hỏi hướng dẫn, so sánh dự đoán.

sinh ngay từ trường tiểu học, các em có thể tự tin hơn giao tiếp trong cuộc sống và
ngoài xã hội.

9


\

Câu lạc bộ Tiếng Anh tổ chức ngoại khóa.
Ngoài ra, ta có thể áp dụng trong các chương trình ngoại khóa, câu lạc bộ tiếng
Anh, hoặc khuyến khích học sinh luyện tập theo nhóm. Các trò chơi cũng rèn luyện
cho các em khả năng phán đoán, sáng tạo, rèn luyện sự phản xạ nhanh nhạy, dứt
khoát, tính tự tin, tạo không khí vui tươi, thân mật. Thực tế cho thấy với các lớp giáo
viên tổ chức trò chơi tiếng Anh thì học sinh rất hứng thú khi đến giờ học, hiểu bài sâu
hơn và tự nhiên hơn, bớt đi những rụt rè vốn có. Với một số lớp, giáo viên không đưa
trò chơi vào trong các giờ học thì học sinh có thể sẽ ngại nói, kiến thức không sâu, e
ngại khi đến giờ học, không thật sự hứng thú về môn học. Tuy nhiên, để trò chơi phát
huy hiệu quả, giáo viên cần có sự chuẩn bị kỹ càng và sắp xếp thời gian linh hoạt,
đồng thời chọn trò chơi phù hợp với nội dung bài học. Giáo viên cũng cần chuẩn bị
chu đáo về phương tiện, dụng cụ cần thiết. Trong quá trình tổ chức trò chơi phải đi từ
dễ đến khó, không nên thực hiện ngược điều đó. Khi phạt học sinh bị thua nên có hình
phạt nhẹ nhàng, tế nhị, động viên học sinh cố gắng hơn lần sau. Khi chơi cũng không
nên thiên vị hoặc phân biệt giới tính, hoặc cố tình bắt phạt em nào. Trong khi thực
hiện trò chơi tiếng Anh, sự ồn ào trong lớp học là khó tránh khỏi điều này sẽ dễ làm
ảnh hưởng tới các lớp học khác, vì vậy giáo viên phải thực sự là người chủ trò năng
động, giải quyết mọi tình huống bất ngờ có thể xảy ra thì mới thực hiện được trò chơi
một cách hiệu quả.
Ví dụ:
Trò chơi thứ nhất: Truyền tin. Lớp có 6 nhóm xếp thành 6 hàng, giáo viên làm 6
phiếu trên mỗi phiếu ghi một câu. Sau đó trao phiếu cho 1 học sinh đầu hàng. Học

nghe. Bởi vì khi luyện nói, học sinh sẽ nhớ được các từ vựng, các câu mà các em
thường xuyên tiếp xúc, chính vì thế học sinh sẽ phát triển được kỹ năng nghe. Hơn thế
nữa, trong khi nghe, nếu gặp những câu dài, khó nghe thì yêu cầu mình chỉ cần dừng
lại ở mức độ nghe hiểu và cảm nhận ý nghĩa chính của câu nói, không cần phải nghe
rõ toàn bộ các từ trong câu.
Phát huy phương pháp thảo luận nhóm. Học nhóm có sự hướng dẫn của giáo
viên là cách dạy mới, phương pháp học nhóm sẽ phát huy tính tích cực chủ động của
học sinh. Các em được phân nhóm nhỏ từ 3 đến 5 em cùng thảo luận một vấn đề trong
việc học môn tiếng Anh, học sinh tự do trao đổi chủ đề mà giáo viên vừa đưa ra. Kết
thúc thảo luận các em trình bày lại bằng tiếng Anh kết quả của nhóm.
Ví dụ: Giáo viên đưa ra chủ đề, các nhóm thi nhau viết về các từ tiếng Anh với
chủ đề nghề nghiệp, thức ăn, nước uống, chỉ đồ dùng trong lớp học, hay các bộ phận
trên cơ thể người, các con vật em yêu thích bằng tiếng Anh. Các nhóm thi nhau xem
ai viết được nhiều hơn và cho các nhóm đọc to kết quả của mình. Sau đó các nhóm
lắng nghe và nhân xét cách đọc của nhóm vừa trình bày. Giáo viên chỉ là người
khuyến khích sự tham gia của trẻ và chỉnh những thiếu sót của các em không nên
nhận xét đúng sai rõ ràng. Trong quá trình thảo luận nhóm giáo viên tránh việc chê trẻ
trước nhóm bạn, làm trẻ xấu hổ và lần sau ngại tham gia. Nên cho trẻ biết là cần phải
chỉnh sữa thế nào để việc nghe tốt hơn, giúp trẻ tự tin vào khả năng của chính mình và
tự tin khi học. Giúp trẻ tự tin là đã giúp trẻ học tốt thêm 50% việc học môn tiếng Anh.
Tổ chức cho học sinh tham gia hội thoại hàng ngày. Khi đọc to cho học sinh
nghe cần khuyến khích các em: Đoán xem sự việc sẽ xảy ra trong câu chuyện sắp
nghe, nghe và cho ý kiến về câu chuyện nghe được, liên hệ câu chuyện nghe được với
kinh nghiệm cá nhân.
Củng cố, tăng cường khả năng nghe và nói của học sinh thông qua sự việc diễn
ra hàng ngày. Giáo viên cần tận dụng mọi cơ hội cho học sinh luyện tập nghe kết hợp
với nói và làm theo sự hướng dẫn của giáo viên.
Giải pháp 5: Sử dụng âm nhạc trong dạy nghe.
Bài hát đặc biệt quan trọng và nhịp điệu bài hát giúp học sinh dễ ghi nhớ từ.
Trong các bài học thường có phần Let’s chant; Let’s sing hay Fun time, giáo viên nên

- 2017 và 2017 - 2018, kết quả tiến bộ rõ rệt. Cụ thể như sau:
13


\

- Kết quả bài khảo sát về sự yêu thích môn học năm học 2017 – 2018:
STT

Lớp

Sĩ số HS

Số HS thích

Tỉ lệ

Số HS không thích

Tỉ lệ

1
2

5A
5B

33
31


%

1
2

5A
5B

33
31

17
14

51,5
45,2

13
12

39,4
38,7

Tbình
SL
%

3
4


+ Cấp huyện: có 2 em dự thi: 02 em đạt giải ba

14


\

Những thành tích học sinh đạt được
III. KẾT LUẬN
3.1. Ý nghĩa của sáng kiến
Qua quá trình giảng dạy, tôi đã đúc rút được một số kinh nghiệm nhỏ và kết
quả thu được rất đáng mừng. Số học sinh nghe kém, nghe yếu trong lớp giờ đã giảm
xuống rất nhiều chứng tỏ ý thức học tập của các em rất tốt. Những giờ học tiếng Anh
hăng say nghe, không những nghe được, rõ ràng mà nhiều em nghe rất tốt. Và bước
đầu tiên vào học môn tiếng Anh đã khởi sắc. Cũng là yếu tố quan trọng để các em học
ở phần các chương trình khác nhau. Sau một thời gian vận dụng các thủ thuật giúp
học sinh luyện nghe trên lớp và một số thủ thuật giúp học sinh luyện nghe khi ở nhà.
Kĩ năng nghe của học sinh tăng lên rõ rệt. Có được kĩ năng nghe tốt sẽ giúp các em
tích cực tham gia học tập, nghiên cứu, tự tin hơn trong thực hành và giao tiếp, góp
phần nâng cao chất lượng của học sinh và hiệu quả giảng dạy của giáo viên. Như vậy,
việc vận dụng các thủ thuật giúp học sinh luyện nghe ở trên lớp, không chỉ tạo không
khí vui vẻ, phấn khởi học tập của học sinh, mà là một thủ thuật khoa học, sáng tạo của
người thầy. Tôi tin rằng nếu tiếp tục thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này một cách
nghiêm túc, xuyên suốt quá trình giảng dạy thì chất lượng học tập bộ môn tiếng Anh ở
trường tôi nói riêng mà còn trong cả huyện sẽ có được những kết quả khả quan hơn.
3.2. Kiến nghị, đề xuất
- Đối với Phòng Giáo dục-Đào tạo: Tổ chức tập huấn về phương pháp dạy học
cho giáo viên, phương pháp tổ chức dạy học cho học sinh nhằm nâng cao quá trình
dạy và học trong nhà trường.
15


16


\

17