BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------

TRỊNH XUÂN HOÀNG

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THÙ LAO HỘI
ĐỒNG QUẢN TRỊ TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM
YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã ngành:60340301

TP. HCM, tháng 07 năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------

TRỊNH XUÂN HOÀNG

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THÙ LAO HỘI
ĐỒNG QUẢN TRỊ TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM
YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã ngành:60340301


TS. Dương Thị Mai Hà Trâm

Phản biện 1

3

PGS. TS. Vương Đức Hoàng Quân

Phản biện 2

4

PGS. TS. Lê Đình Hội

5

TS. Hà Văn Dũng

Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã
được sửa chữa (nếu có).

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM


......

Chuyên

ngành:

Kế

toán................................................................MSHV: 1341850068 .....

I- Tên đề tài:
CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THÙ LAO HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ TẠI CÁC CÔNG TY
NIÊM YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.

II- Nhiệm vụ và nội dung:
Nghiên cứu này nhằm xác định hai nhóm yếu tố tác động đến mức thù lao hội
đồng quản trị, bao gồm: (i) đặc điểm công ty và (ii) đặc điểm hội đồng quản trị.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát giới hạn trong phạm vi 65 công
ty phi tài chính niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) và sở
giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) với 455 quan sát trong giai đoạn từ năm
2008 đến năm 2014. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng mô hình hiệu chỉnh
tổng quát (Generalized Least Squares - GLS) nhằm ước lượng mức độ và chiều
hướng tác động của các yếu tố đến mức thù lao của hội đồng quản trị.


III- Ngày giao nhiệm vụ:
……………………………………………………………………
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 24/09/2016 ....................................................................
V- Cán bộ hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Trần Phúc ...........................................................

suốt quá trình học cao học vừa qua.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn ở bên chia sẻ,
động viên, giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn mà tôi gặp phải trong công
việc, học tập và cuộc sống.
Trân trọng cảm ơn.


3

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố tác động đến mức thù lao hội đồng
quản trị, các yếu tố được phân loại thành 2 nhóm bao gồm: (i) đặc điểm công
ty và (ii) đặc điểm hội đồng quản trị. Nghiên cứu được thực hiện thông qua
khảo sát giới hạn trong phạm vi 65 công ty phi tài chính niêm yết trên sở giao
dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) và sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX)
với 455 quan sát trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2014. Dữ liệu được
xử lý và phân tích bằng mô hình hiệu chỉnh tổng quát (Generalized Least
Squares
- GLS) nhằm ước lượng mức độ và chiều hướng tác động của các yếu tố đến
mức thù lao của hội đồng quản trị.
Bằng chứng thực nghiệm cho thấy, quy mô công ty, hiệu quả hoạt động, quyền
kiêm nhiệm, thành viên hội đồng quản trị độc lập và sở hữu gia đình có tác
động đồng biến đến mức thù lao của hội đồng quản trị. Trong đó, mức độ tác
động đồng biến mạnh mẽ nhấtlà quyền kiêm nhiệm và quy mô công
ty.Ngược lại, các tác động nghịch biến được tìm thấy bao gồm tỷ lệ nợ và tỷ lệ
sở hữu cổ phiếu của hội đồng quản trị. Song, mức độ tác động nghịch biến của
hai yếu tố trên là không đáng kể đến thù lao hội đồng quản trị. Ngoài ra,
nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng về mối liên hệ giữa trình độ học vấn và
quy mô hội đồng quản trị đối với thù lao hội đồng quản trị.


........................................................................................................................iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ..............................................................................................ix
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................................ x
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ......................................................................... 1
1.1. Đặt vấn đề nghiên cứu ............................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu ...............................................................................................3
1.3. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................................3
1.4. Phạm vi nghiên cứu.................................................................................................4
1.5. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................4
1.6. Đóng góp của nghiên cứu .......................................................................................5
1.7. Kết cấu luận văn......................................................................................................6
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC............................ 8
2.1

Các khái niệm .........................................................................................................8

2.1.1

Quản trị công ty................................................................................................8

2.1.2

Hiệu quả công ty ............................................................................................10

2.1.3

Hội đồng quản trị ...........................................................................................11

2.1.4


2.3.1.1 Quy mô công ty ..............................................................................................16


66

Kết Luận:..........................................................................................................................23
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................... 24
3.1

Mô hình nghiên cứu ..............................................................................................24

3.2

Định nghĩa và cách xác định các biến...................................................................25

3.2.1

Biến phụ thuộc (COM)...................................................................................25

3.2.2

Biến độc lập....................................................................................................26

3.2.3

Biến kiểm soát ................................................................................................30

3.3


3.3.8

Thành viên hội đồng quản trị độc lập ............................................................36

3.3.9

Sở hữu gia đình ..............................................................................................37

3.4

Phương pháp ước lượng ........................................................................................38

3.3.1

Mô hình hồi quy ảnh hưởng cố định (FEM) ..................................................38

3.3.2

Mô hình hồi quy ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM) ............................................39

3.3.3

Mô hình hiệu chỉnh tổng quát (GLS) .............................................................41

3.5

Phạm vi và dữ liệu nghiên cứu..............................................................................41

3.4.1



Lựa chọn mô hình phù hợp ............................................................................45

Kết luận ...........................................................................................................................46
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .......................................................................... 47
4.1

Đặc điểm mẫu nghiên cứu ....................................................................................47

4.1.1

Thống kê mô tả...............................................................................................47

4.1.2

Ma trận tương quan ........................................................................................48

4.1.3

Phương sai thay đổi ........................................................................................49

4.2

Kết quả hồi quy .....................................................................................................50

4.2.1

Lựa chọn mô hình phù hợp ............................................................................50

4.2.2


4.3.7

Quyền kiêm nhiệm .........................................................................................57

4.3.8

Thành viên hội đồng quản trị độc lập ............................................................58

4.3.9

Sở hữu gia đình ..............................................................................................58

Kết luận............................................................................................................................58
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ..................................................... 60
5.1

Đặc điểm của nghiên cứu......................................................................................60

5.2

Kết luận .................................................................................................................61

5.3

Khuyến nghị ..........................................................................................................62

5.3.1

Đối với cổ đông hiện hữu và nhà đầu tư mới.................................................62

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
OECD: tổ chức hợp tác phát triển kinh tế
HOSE: sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
HNX: sở giao dịch chứng khoán Hà Nội
HĐQT: hội đồng quản trị
Upcom: thị trường giao dịch cổ phiếu của công ty đại chúng chưa niêm yết
Ctg: Các tác giả


1
0

DANH MỤC BẢNG
Bảng2. 1:Tổng hợp kỳ vọng dấu và nghiên cứu trước ..................................................... 22
Bảng 3.1: Tổng hợp các biến trong mô hình .................................................................... 33
Bảng 4.1: Bảng thống kê mô tả các biến quan sát ........................................................... 49
Bảng 4.2: Ma trận tương quan giữa các biến ................................................................... 51
Bảng 4.3: Kết quả kiểm định phương sai của sai số không đổi ....................................... 52
Bảng 4.4: Kết quả kiểm định Hausman ............................................................................ 53
Bảng 4.5: Kết quả kiểm định tự tương quan .................................................................... 53
Bảng 4.6: Kết quả hồi quy hiệu chỉnh tổng quát (GLS) ................................................... 54
Bảng 4.7: Tóm lược kỳ vọng dấu và kết quả ................................................................... 56


1
1

CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
1.1.

1
2

đó, tồn tại khả năng không cân bằng về lợi ích giữa các thành viên hội đồng
quản trị và cổ đông được biết đến như “Vấn đề người đại diện” (Jensen,
1993). Mặc dù cổ đông rất muốn kiểm soát hội đồng quản trị, song họ không
có đủ thông tin và sự hiểu biết cần thiết để làm được điều này. Do đó, cổ đông
có thể nghĩ đến việc gắn kết thù lao của các thành viên hội đồng quản trị vào
thu nhập của cổ đông với lập luận rằng, khi thù lao phụ thuộc vào giá trị thị
trường của cổ phiếu (hoặc tỷ suất lợi nhuận), hội đồng quản trị có thể có động
lực cố gắng làm việc để cải thiện giá trị (hiệu quả) công ty (Kubo, 2001). Vì vậy,
các thoả thuận ưu đãi cần thiết phải đáp ứng được lợi ích cá nhân thích đáng
và hợp lý cho các thành viên hội đồng quản trị và giám đốc điều hành
(Kumar và Sivaramakrishnan, 2008). Đã có bằng chứng gần đây cho thấy rằng
các thành viên hội đồng quản trị ngày càng được trả lương theo cách thức để
giảm thiểu vấn đề người đại diện (Ertugrul và Hegde, 2008).
Trong điều kiện của Việt Nam cho đến hiện nay, do một vài hạn chế trong việc
tiếp cận các dữ liệu, vẫn chưa có một nghiên cứu nào về vấn đề này. Điều này
thực sự là một thiệt thòi cho các nhà đầu tư, các cổ đông, các nhà quản trị và
điều hành của các công ty tại Việt Nam. Như vậy, trên thực tế các nghiên cứu
vẫn chưa đáp ứng nhu cầu hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng và mức độ các
tác động đến thù lao hội đồng quản trị.
Nghiên cứu này nhằm cung cấp thông tin và bằng chứng khoa học cho nhu cầu
hiểu biết của các đối tượng có liên quan bằng cách phân tích toàn diện các
yếu tố quyết định mức thù lao trả cho hội đồng quản trị. Dựa trên quan điểm
người đại diện và bằng chứng từ các nghiên cứu nước ngoài gần đây của
Andreas và ctg. (2010) và Darmadi (2011), các yếu tố có khả năng tác động đến
thù lao hội đồng quản trị về cơ bản được chia thành hai nhóm sau: (i) đặc
điểm công ty và (ii) đặc điểm hội đồng quản trị.
Về mặt lý thuyết, các yếu tố quyết định sẽ được xem xét dựa trên lý


1.3.

Câu hỏi nghiên cứu
Vấn đề thù lao hội đồng quản trị ngày càng thu hút sự quan tâm của các
công ty, giới đầu tư (cổ đông hiện hữu và nhà đầu tư mới) và chính các thành
viên hoặc sẽ là các thành viên trong hội đồng quản trị các công ty. Để làm rõ
vấn đề, nghiên cứu này tiến hành xem xét các lý thuyết và phân tích thực
nghiệm nhằm đưa ra các kết luận để trả lời cho câu hỏi:

-

Các đặc điểm nào của công ty có ảnh hưởng đáng kể đến thù lao hội đồng
quản trị?


4

- Những đặc điểm nào của hội đồng quản trị có tác động đáng kể đến thù lao hội
đồng quản trị?
1.4.

Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát giới hạn trong phạm vi các
công ty phi tài chính niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) và
sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX). Khảo sát loại bỏ các công ty thuộc lĩnh
vực tài chính ra khỏi phạm vi nghiên cứu vì các công ty hoạt động trong lĩnh
vực này có những đặc thù riêng. Do đó, việc bao gồm các công ty hoạt động
trong lĩnh vực này trong nghiên cứu có khả năng phá vỡ kết cấu chung và cung
cấp những kết quả không mang tính thuyết phục cao. Các công ty niêm yết

nghiên cứu có biến thù lao hội đồng quản trị là biến phụ thuộc (loại bỏ các
nghiên cứu lý thuyết chỉ đơn thuần là mô tả hoặc nghiên cứu chỉ xem xét
thù lao hội đồng quản trị là một biến giải thích); (ii) nghiên cứu đã được công
bố trên một tạp chí chuyên ngành. Tiêu chí (ii) được đưa vào để đảm bảo
chất lượng của việc tham khảo.
Bước 3: Tiến hành khảo sát các lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu để
xác định các yếu tố quyết định được sử dụng trong các mô hình thực nghiệm.
Phân loại các yếu tố này thành hai nhóm các yếu tố ảnh hưởng từ các
nghiên cứu thu thập được. Hai nhóm này bao gồm (i) đặc điểm công ty và (ii)
đặc điểm hội đồng quản trị.
Bước 4: Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.
Bước 5: Sử dụng các phương pháp ước lượng mô hình hồi quy thích hợp và
kiểm soát các khuyết tật (thực hiện bằng phần mềm Stata 12) để cho ra các kết
quả và xem xét các kết quả này.
Bước 6: Sử dụng các kết quả thực nghiệm làm cơ sở để giải thích các mối quan
hệ thông qua việc chấp nhận hay bác bỏ các giả thuyết đã đưa ra.
1.6.

Đóng góp của nghiên cứu
Mục tiêu của nghiên cứu này là nhằm điều tra tìm kiếm bằng chứng xác định rõ
đâu là yếu tố quyết định và có ảnh hưởng đáng kể đến thù lao hội đồng quản
trị. Thông qua kết quả nghiên cứu để hiểu rõ hơn vấn đề thù lao hội đồng
quản trị. Vì vậy, nghiên cứu mang lại một số đóng góp nhất định. Dựa vào kết
quả phân tích định lượng tìm được về mối quan hệ này, các công ty, nhà đầu
tư và chính


66

các thành viên hội đồng quản trị có thể đưa ra các kế hoạch, chiến lược phù


77

Chương năm – Kết luận và một số kiến nghị: Dựa vào kết quả đã tìm ra ở
chương bốn, chương này đưa ra các kết luận và khuyến nghị cho các đối
tượng có liên quan. Đồng thời chỉ ra các mặt hạn chế và hướng nghiên
cứu trong tương lai.


88

CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU
TRƯỚC
Chương này sẽ trình bầy các khái niệm, các lý thuyết có liên quan tới vấn đề
nghiên cứu và các nghiên cứu thực nghiệm đã được các tác giả trong và ngoài
nước thực hiện.Qua đó tìm ra được khoảng trống kiến thức cần nghiên cứu và
là cơ sở để xây dựng câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu phù hợp.
2.1

Các khái niệm
Mặc dù một số thuật ngữ có liên quan đến nghiên cứu này được đề cập
khá nhiều trong thực tế, trên khía cạnh chuyên môn không phải lúc nào chúng
cũng được hiểu đúng.Thậm chí, do cách tiếp cận khác nhau, các định nghĩa
cho các thuật ngữ này cũng gây nhiều tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu kinh
tế.Vì vậy, các khái niệm quan trọng có liên quan sẽ được làm rõ trong phần
này nhằm giúp việc tiếp cận nội dung nghiên cứu được dễ dàng hơn. Các
thuật ngữ này bao gồm: quản trị công ty, hiệu quả công ty, hội đồng quản trị,
vai trò hội đồng quản trị và thù lao hội đồng quản trị.


vào các cơ cấu và các quy trình của công ty nhằm đảm bảo sự công bằng, tính
minh bạch, tính trách nhiệm và tính giải trình. Trong khi đó, quản lý công ty tập
chung vào các công cụ cần thiết để điều hành doanh nghiệp. Quản trị công ty
được đặt ở một tầm cao hơn nhằm đảm bảo tối đa hoá giá trị vốn chủ sở hữu.
Điểm chung giữa hai lĩnh vực này là mục tiêu chiến lược, một vấn đề được xem
xét cả ở cấp độ quản trị công ty lẫn cấp độ quản lý công ty.
Quản trị công ty là tập hợp các quy trình và chính sách có tác động đến cách
thức kiểm soát một công ty. Điều này đảm bảo rằng một công ty được theo
dõi một cách có trách nhiệm và minh bạch với mục đích thúc đẩy sự thành
công lâu dài của công ty (Dhaouadi, 2012).
Về cấu trúc quản trị công ty bao gồm cơ chế quản trị bên trong và cơ chế quản
trị bên ngoài (Denis, 2001). Cơ chế quản trị bên trong công ty bao gồm: (i) hội
đồng quản trị, (ii) chính sách tài chính công ty, (iii) cổ đông lớn, (iv) thù lao
ban quản lý và (v) tỷ lệ sở hữu cấp quản lý. Cơ chế quản trị bên ngoài công ty
tương ứng với việc quản trị thị trường của công ty và hệ thống pháp lý liên
quan (McColgan, 2001).