A. PHẦN MỞ ĐẦU
Điều 28.2 Luật giáo dục xác định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của
từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm;
rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”([2])
Quán triệt những quy định của Luật giáo dục, nhà trường THPT cần cụ thể hoá
định hướng đổi mới giáo dục đối với từng môn học.
Môn Giáo dục công dân (GDCD) giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc
giáo dục học sinh ý thức và hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách
con người toàn diện. Vì vậy, môn GDCD ở THPT cần tích cực đổi mới nội dung,
phương pháp dạy học để đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện
CNH, HĐH đất nước và phát triển KTTT định hướng XHCN. Đổi mới nội dung và đặc
biệt là phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn GDCD phải nhằm góp phần tích
cực vào việc đào tạo nguồn nhân lực và những công dân mới có tính năng động, sáng
tạo hiêủ biết pháp luật , tuân thủ pháp luật và vận dụng pháp luật vào mọi lĩnh vực của
đời sống xã hội, thích ứng với cơ chế thị trường, có phẩm chất và năng lực để thực hiện
thành công sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay và phù hợp với xu thế phát triển
chung của thời đại.
Quá trình dạy học môn GDCD là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt
động do giáo viên thiết kế, tổ chức và chỉ đạo, để thông qua đó, học sinh có thể tự khám
phá và chiếm lĩnh tri thức. Trong quá trình dạy học, giáo viên phải huy động , khai thác
tối đa năng lực tư duy cho học sinh, tạo cơ hội và động viên , khuyến khích học sinh
bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình về các vấn đề đang học.Để làm được điều đó , ngoài
các phương pháp như : Đàm thoại, vấn đáp, nêu vấn đề….thì phương pháp sử dụng tình
huống pháp luật vào bài học là một phương pháp cần thiết. Tuy nhiên, không phải bất kì
bài nào cũng có thể sử dụng phương pháp này , bởi lẽ khi sử dụng phương pháp này
phải dựa trên nội dung bài học dã được đề cập dến những vấn đề liên quan đến pháp
luật ( các Bộ luật, Luật đã được giới thiệu trong phần Tư liệu tham khảo - Cụ thể các
Điều luật về Dân số, lao động, BVMT, Giáo dục, KH & CN, QP & AN... ). Chọn
phương pháp cho một tiết học là không khó nhưng làm sao để sử dụng phương pháp đó

thành viên trong xã hội dặc biệt với người chưa thành niên được đặt ra như là một tất
yếu khách quan , là một bộ phận cấu thành trong chương trình giáo dục của chúng ta.
Để đảm bảo tính đúng đắn , ổn định và bền vững trong hoạt động của tuổi trẻ cần
phải nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và tinh thần tự giác, tuân thủ pháp luật và
biến nó thành một nhu cầu , một thói quen trong sinh hoạt hàng ngày , thói quen chấp
hành những quy phạm pháp luật, thói quen chấp hành những yêu cầu chung và mọi quy
tắc xã hội khác , thói quen xử sự đúng đắn những vấn đề thuộc phạm trù đạo đức , luân
lý. Như vậy, vấn đề được đặt ra ở đây là chuẩn bị cho các thế hệ công dân tương lai khi
bước vào đời có ngay thói quen hành động phù hợp với yêu cầu chung của pháp luật ,
thói quen vận dụng tiêu chuẩn pháp luật vaò việc giải quyết các tình huống cụ thể của
đời sống.
Để nâng cao năng lực pháp luật cho các em, chúng ta cần có sự hướng dẫn cụ thể,
bằng cách đưa ra các tình huống pháp luật thường xảy ra trong cuộc sống trên một số
lĩnh vực trong chương trình các em đang được học một cách phù hợp , giúp các em làm
quen dần với việc vận dụng kiến thức pháp luật để xử lý các tình huống đó. Mặt khác
giúp các em dần có một khả năng khái quát trong khi đánh giá những hành vi của
mình , của người khác ,cần phải đưa ra những hành vi cụ thể và đánh giá những hành vi
đó dựa trên những khái niệm cơ bản của pháp luật , dần dần hình thành trong các em
thói quen đối chiếu, so sánh giữa hành vi của mình với yêu cầu tuân thủ pháp luật của
Nhà nước , ý thức tự giác tham gia vào việc đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực và
việc đấu tranh ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ những nhu cầu chính
Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

2


đáng và những quyền lợi hợp pháp của bản thân mình cũng như của mọi thành viên
khác trong xã hội.
.1.1. Cách tiến hành:
Sử dụng các tình huống có thể tiến hành theo các bước sau:

tình huống đưa ra phải phù hợp với thực tiễn cuộc sống và gần gũi với nhận thức, quan
tâm , hiểu biết của học sinh.
Các nội dung trong một số bài học của môn GDCD lớp 11 có thể sử dụng các
tình huống pháp luật đó là:
+ Các vấn đề về kinh tế.
+ Nhà nước quản lí xã hội bằng pháp luật, Nhà nước pháp quyền XHCN.
+ Xây dựng nền Dân chủ XHCN ở Việt nam.
+ Chính sách Dân số và giải quyết việc làm.
+ Chính sách Tài nguyên và Bảo vệ môi trường.
+ Chính sách GD & ĐT , KH & CN, Văn hóa.
Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

3


+ Chính sách QP & AN.
+ Chính sách Đối ngoại...
Ví dụ: Trong bài 13: Chính sách GD &ĐT, KH & CN , Văn hóa . Ở nội dung GD
&ĐT có thể sử dụng tình huống sau để giúp cho các em thấy được quyền học tập ,
quyền bình dẳng giới ,các quy định của Nhà nước đã ban hành.
Tình huống đặt ra:
Anh Sinh và chị Ánh sinh được 2 người con. Con trai là Tuấn học lớp 8 con gái là Hân
học lớp 4. Cả hai đều học giỏi. Năm 2009, chị Ánh ốm nặng, gia đình gặp khó khăn nên
hai vợ chồng quyết định cho con gái nghỉ học vì họ nghĩ rằng, con gái không cần học
nhiều. Hân rất muốn được đi học nhưng vì thương bố mẹ nên đành nghỉ học ở nhà.
- Theo em, quyết định của anh Sinh và chị Ánh là đúng hay sai ? vì sao ?
- Em có thể giải thích như thế nào cho cha mẹ Hân hiểu để họ tiếp tục cho Hân được đi
học lại.
* Gợi ý giải quyết tình huống:
- Sai. Cha mẹ không được phân biệt đối xử giữa các con. Việc để Hân phải nghỉ học


4


Tình huống đặt ra:
Một cán bộ xã A nghi một học sinh lấy cắp xe đạp của con mình nên đã bắt em về trụ sở
xã, nhốt vào phòng làm việc cả ngày và mắng nhiếc, xoắn tai, dọa dẫm, ép em phải
nhận tội. Thực ra, chiếc xe đó đã bị 1 bạn khác trong lớp mượn mà không hỏi. Cuối
ngày, sau khi chiếc xe đạp được trả lại. Ông cán bộ xã mới thả cho em học sinh đó về
trong trạng thái tinh thần hoảng loạn. Mẹ em học sinh đó do bị cán bộ xã khống chế,
dọa nạt nên không dám nói năng gì.
Em và các bạn có thể làm gì để giúp bạn học sinh và gia đình bạn đó trong trường
hợp này và cũng đề phòng những việc tương tự có thể xảy ra đối với em và các bạn
khác trong trường.
* Gợi ý giải quyết tình huống:
Việc làm của người cán bộ xã là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền bất khả
xâm phạm thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về danh dự , nhân phẩm của công
dân. Điều 71_Hiến pháp 1992 qui định : "Công dân có quyền bất khả xâm phạm về
thân thể" và "Không ai bị bắt nếu không có quyết định của TAND, quyết định hoặc phê
chuẩn của VKS ND, trừ trường hợp phạm tội quả tang".
Trong tình huống này, em học sinh không lấy cắp xe đạp, người cán bộ xã không bắt
được quả tang người nào lấy xe của con mình mà chỉ dựa trên sự nghi ngờ và lạm dụng
quyền của mình để bắt, nhốt, dọa dẫm em học sinh đó. Trong trường hợp này, học sinh
trong lớp cần có những hành động tích cực để giúp bạn mình và phòng ngừa những
việc tương tự có thể xảy ra bằng cách:
+ Tự mình sử dụng quyền tố cáo của công dân để gởi đơn đến các cơ quan nhà
nước ( CA, VKS, TA, UBND...) hoặc các cơ quan thông tin đại chúng ( Báo, Đài PT,
Truyền hình...) và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lí nghiêm minh đối với
người cán bộ đó.
+ Có thể giải thích cho gia đình bạn học sinh đó hiểu về quyền và trách nhiệm của

Điều 11- Luật Bình đẳng giới quy định về bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị: “
Nam, nữ bình đẳng trong tham gia quản lí Nhà nước, tham gia hoạt động xã hội; Namnữ bình đẳng trong tham gia xây dựng và thực hiện hương ước, qui ước của cộng đồng
hoặc quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức; Nam- nữ bình đẳng trong việc tự ứng cử
Đại biểu Quốc hội, Đại biểu HĐND; tự ứng cử và được giới thiệu ứng cử vào các cơ
quan lãnh đạo của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội..."
Điểm a, Khoản 1- Điều 2 – Luật phòng chống bạo lực gia đình năm 2007 qui định
những hành vi như: " Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại
đến sức khỏe, tính mạng" là hành vi bạo lực gia đình.
Chủ tịch UBND Xã X ra quyết định xử phạt VPHC đối với anh K theo qui định tại
điều 11- NĐ số 87/ 2001/ NĐ- CP ngày 21/ 11/2001 của chính phủ về xử phạt HC đối
với hành vi ngược đãi, hành hạ thành viên trong gia đình hoặc người có công nuôi
dưỡng mình, qui định phạt tiền từ 200.000đ- 500.000đ đối với hành vi ngược đãi, hành
hạ ông bà, cha mẹ, người có công nuôi mình, các thành viên khác trong gia đình những
chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Và yêu cầu anh K phải cam kết chấm dứt các hành vi
trái pháp luật và có trách nhiệm tạo điều kiện cho chị B tham gia hoạt động chính trị tùy
theo khả năng và nguyện vọng của chị B.
Nếu đã bị xử lí hành chính mà anh K tiếp tục vi phạm thì sẽ đề nghị Công an cấp huyện
điều tra để xử lí hình sự đối với hành vi bạo lực gia đình của anh K theo qui định tại
điều 130- BLHS năm 1999, qui định về tội xâm phạm quyền bình đẳng của phụ nữ,
theo đó: " Người nào dùng vũ lực hoặc có hành vi nghiêm trọng khác cản trở phụ nữ
tham gia hoạt động chính trị, kinh tế, khoa học, văn hóa, xã hội thì bị phạt cảnh cáo, cải
tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm..."
Trong bài 9: Nhà nước XHCN ( ở nội dung thực hiện các quyền tự do, dân chủ và lợi
ích hợp pháp của công dân ) giáo viên có thể giúp học sinh tham gia thảo luận tình
huống sau:
Tình huống đặt ra:
Khi cần gửi các loại đơn dưới đây, em sẽ tìm đến cơ quan nào?
* Loại đơn:
a. Khiếu nại về quyết định quyền sử dụng đất ở địa phương.
b. Khiếu nại về quyết định kỉ luật của thủ trưởng cơ quan.

xử lí chất thải nên gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của mọi
người xung quanh. Do đó, đã nhiều lần bà con trong xóm phàn nàn và dẫn đến một số
lần họ to tiếng với nhau.
- Chị Thu đã có vi phạm gì?
- Nếu là hàng xóm của chị Thu, em sẽ ứng xử như thế nào?
* Gợi ý giải quyết tình huống:
+ Chị Thu không tuân thủ qui định pháp luật trong hoạt động sản xuất- chăn nuôi
( không xử lí chất thải đúng qui trình kĩ thuật về BVMT )
+ Vi phạm pháp luật về BVMT, cụ thể:
Điều 7 Luật BVMT năm 2005: " Chất thải chưa qua xử lí ảnh hưởng đến môi trường
sống... "
Điều 29- Hiến pháp 1992: " Cơ quan Nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức kinh tế, tổ
chức xã hội, mọi cá nhân phải thực hiện các qui định của Nhà nước về sử dụng hợp lí
TNTN & BVMT. Nghiêm cấm mọi hành động làm suy kiệt tài nguyên và hủy hoại môi
trường ".
+ Nhắc nhở chi Thu khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường sống xung quanh. Tuân
thủ qui định pháp luật về BVMT: xử lí chất thải trong hoạt động SX... để BVMT đô thị,
khu dân cư. Thuyết phục chi Thu ứng dụng công nghệ Biogas: vừa làm lợi kinh tế vừa
BVMT.
Trong bài 14: Chính sách Quốc phòng và An ninh .Giáo viên có thể đưa ra tình
huống sau:
Tình huống đặt ra:

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

7


Bình vừa tròn 17 tuổi thì nhận được giấy yêu cầu đến BCH Quân sự Huyện để đăng
ký Nghĩa vụ quân sự.

giải quyết 2 tình huống của 2 nhóm trên. Qua đó học sinh nêu lên được trách nhiệm của
bản thân với các vấn đề mà các em đang rất quan tâm.
Đối với các nội dung trong sách giáo khoa học sinh liên hệ các vấn đề trên là rất tốt,
từ những suy nghĩ, việc làm tích cực hay tiêu cực như: ảnh hưởng đến Tài nguyên và
Môi trường sống , vi phạm về kinh tế, vấn đề dân chủ, vấn đề dân số và giải quyết việc
làm , vấn đề QP & AN.... trên địa bàn đều được các em mạnh dạn nhắc đến , thậm chí
có thái độ lên án kịch liệt.
2.2.Cách thức tổ chức thực hiện:

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

8


Sự thành công của một tiết học phần lớn phụ thuộc vào phương pháp giảng dạy của
giáo viên và việc tích cực tiếp thu bài học của học sinh .Vậy khi sử dụng phương pháp
này giáo viên phải chuẩn bị như thế nào ? Người giáo viên cần phải chuẩn bị đầy đủ
kiến thức và các tài liệu( các văn bản QPPL, các Điều luật cần thiết...) , chính xác khi
giải quyết các tình huống được đưa ra.
+ Đưa học sinh vào các tình huống phản ánh vấn đề pháp luật cần tìm hiểu và giải
quyết do giáo viên cung cấp.
+ Tình huống pháp luật mà học sinh đã chuẩn bị trước.
+ Học sinh tìm hiểu tình huống và giải quyết tình huống.
+ Tìm giải pháp giải quyết tình huống:
- Suy nghĩ, đề xuất giải pháp
- Liệt kê các cách giải quyết
- Lựa chọn giải pháp
Giáo viên hướng dẫn học sinh lựa chọn , tìm giải pháp hợp lý, đúng đắn nhất
2.3 Kết quả:
Trong suốt quá trình học tập , việc sử dụng phương pháp dạy tích hợp pháp luật

dụng
chưa
tốt
SL
24

TL(%)
17,6%

Chưa
vận
dụng
được
SL
5

TL(%)
3,7%

CHƯƠNG III
MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHI SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG PHÁP LUẬT
VÀO NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH GDCD LỚP 11.
Qua thực tiễn giảng dạy của bản thân cùng với những kinh nghiệm đúc rút được
trong qúa trình giảng dạy, mặc dù chỉ mới tực hiện ở năm học 2011- 2012
nhưng bản thân bước đầu thấy được điều đáng mừng từ việc áp dụng phương pháp này
trong giảng dạy một số nội dung ở chương trình GDCD lớp 11, xin trình bày như sau:
Một là : Chọn tình huống pháp luật phải phù hợp nội dung bài học gợi ra cho học
sinh hướng suy nghĩ , hướng giải quyết.
Hai là : Tình huống cụ thể thường gặp phải trong cuộc sống qua đó xác định cách
giải quyết, xử lí tình huống sao cho phù hợp.


TP Huế, ngày 05 tháng 04 năm 2013
HIỆU TRƯỞNG
( CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG )

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

10


ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH SKKN Sở GD & ĐT

TP Huế, ngày tháng năm 2013
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Bộ môn: GDCD

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

11


Giáo viên: TRẦN VĂN THIỆN
Tổ: GDCD - TIN
Trường: THPT GIA HỘI

Năm học : 2012 - 2013

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin


14


.

Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

15


Trần văn Thiện _ Tổ: GDCD - Tin

16