VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO THỊ QUỲNH MAI

NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BÌNH ĐẲNG
TRƯỚC PHÁP LUẬT THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG

HÌNH SỰ VIỆT NAM

Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 8.38.01.04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VŨ GIA LÂM

HÀ NỘI – 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của

riêng tôi. Số liệu, kết quả nghiên cứu đề cập trong luận
văn là trung thực, có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng.

Tác giả

Đào Thị Quỳnh Mai



trước pháp luật trong tố tụng hình sự ........................................................................69

KẾT LUẬN ..............................................................................................................78
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................81


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Từ gốc

HP

Hiến pháp

BLHS

Bộ luật hình sự

BLTTHS

Bộ luật tố tụng hình sự

BLTTHS 2015

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

TTHS

Tố tụng hình sự

trong đó đã ghi nhận giá trị bình đẳng với tư cách là nguyên tắc Hiến định; tại
Điều 16 quy định “ Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Không bị phân

biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội”. Như vậy
thay vì quy định quyền bình đẳng của “Mọi công dân” như trước đây thì Hiến
pháp 2013 đã quy định quyền bình đẳng của mọi người là khái niệm có nội

hàm rộng lớn hơn, bao quát hơn. Bên cạnh đó lần đầu tiên ở bản Hiến pháp
mới này đã ghi nhận nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm (Điều
103) đây là những căn cứ pháp lý vô cùng quan trọng, có chứa đựng giá trị

1


bình đẳng thực chất trong việc đưa ra chứng cứ, bình đẳng về địa vị pháp lý

và yêu cầu trước tòa án.
Đảm bảo quyền bình đẳng trước pháp luật trong tố tụng hình sự là chủ
trương, chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong việc tạo ra tính

bền vững, sự ổn định và phát triển của hệ thống tư pháp hình sự. Điều đó đã
được thể hiện trong các văn kiện quan trọng của Đại hội Đảng, các Nghị

quyết của Bộ Chính trị nhằm hướng tới “Xây dựng nền tư pháp trong sạch,
vững mạnh, dân chủ nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục
vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”, “Cải cách mạnh
mẽ các thủ tục tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch,
chặt chẽ nhưng thuận tiện, bảo đảm sự tham gia và giám sát cả nhân dân đối
với hoạt động tư pháp” [10]
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã cụ thể hóa các quy định của Hiến


BLTTHS năm 2015 vẫn mang tính định hướng, chưa quy định cụ thể một số
quyền và cơ chế để đảm bảo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật trong tố
tụng hình sự với ý nghĩa bảo đảm thực thi trên một cách hiệu quả trên thực tế.
Hệ thống văn bản làm cơ sở cho nguyên tắc tranh tụng còn chưa hoàn thiện.
Thực tiễn xây dựng và áp dụng pháp luật ở nước ta cho thấy, hiện nay nguyên
tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật trong hoạt động tư pháp hình sự
vẫn chưa được tuân thủ một cách nghiêm chỉnh và triệt để; khi áp dụng pháp
luật tố tụng hình sự trong thực tế còn nhiều trường hợp chưa tuân thủ nguyên
tắc Hiến định này dẫn đến tình trạng gây thiệt thiệt hại đến lợi ích của Nhà
nước, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của con người, của công dân,

gây bức xúc trong dư luận xã hội.
Hiện nay vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra trên toàn cầu. Sau khi
trở thành thành viên của Liên hợp quốc, Việt Nam tham gia vào hầu hết các
Công ước quốc tế về Quyền con người. Vì vậy việc nghiên cứu về bảo đảm

quyền bình đẳng trước pháp luật trong tố tụng hình sự không những thể hiện
sự cam kết của chính phủ Việt Nam mà còn là một trong những cơ sở quan
trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền “của dân, do dân và vì dân”.
Vì những lý do đó, việc nghiên cứu đề tài “Nguyên tắc bảo đảm quyền
bình đẳng trước pháp luật trong tố tụng hình sự Việt Nam” mang tính cấp

thiết, không những về mặt lý luận mà còn là đòi hỏi của thực tiễn hiện nay.
3


2. Tình hình nghiên cứu đề tài: Đã có một số tác giả nghiên cứu về
nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Tuy
nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là những vấn đề lý luận và những
quy định của pháp luật tố tụng hình sự về nguyên tắc bảo đảm quyền bình
đẳng trước pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định này tại Việt Nam.

Về phạm vi nghiên cứu,Luận văn tập trung nghiên cứu vào các quy định
hiện hành của pháp luật Việt Nam, trong đó tập trung nghiên cứu BLTTHS
2015 về nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, quan
điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước để luận giải

những vấn đề về bình đẳng, về nội dung, về ý nghĩa, vai trò của nguyên tắc
bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật trong tố tụng hình sự Việt Nam.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể của Luận văn là phương pháp phân tích,

tổng hợp các thông tin và tình huống pháp lý để làm rõ những vấn đề lý luận
và thực tiễn áp dụng pháp luật về nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước
pháp luật theo pháp luật tố tụng hình sự ở Việt Nam.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa về lý luận, thực tiễn trong
xây dựng và hoàn thiện pháp luật về nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng
trước pháp luật theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ cung cấp những nhận thức đúng đắn
về quyền bình đẳng trong tố tụng hình sự, giúp cho người tham gia tố tụng
nhận thức đúng, đầy đủ hơn về các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của
mình khi tham gia tố tụng; giúp cho những người tiến hành tố tụng hiểu, vận
dụng đúng những quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành nhằm thực