ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
----------------

NGUYỄN THỊ LIÊN HƢƠNG

QUYỀN ĐƢỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
----------------

NGUYỄN THỊ LIÊN HƢƠNG

QUYỀN ĐƢỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành

: Luật hình sự

Mã ngành

: 60 38 01 40


................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2 QUYềN ĐƢợC XÉT Xử CÔNG BằNG TRONG PHÁP LUậT QUốC Tế ................. ERROR!
BOOKMARK NOT DEFINED.
1.2.1. Quyền được xét xử công bằng theo các tiêu chí quốc tế về quyền con người
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Các nội dung căn bản của quyền được xét xử công bằng Error! Bookmark
not defined.
1.3. CƠ CHế BảO ĐảM QUYềN ĐƢợC XÉT Xử CÔNG BằNG TRONG Tố TụNG HÌNH Sự
...............................................................................ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
1.3.1. Các tiêu chí quyền pháp luật quốc tế về quyền được xét xử công bằng được
nội luật hóa trong TTHS Việt Nam ........................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Kiểm soát việc thực thi quyền được xét xử công bằng .... Error! Bookmark
not defined.
1.3.3. Thực thi việc bảo đảm quyền được xét xử công bằng ..... Error! Bookmark
not defined.
CHƢƠNG II: THỰC TRẠNG QUYỀN ĐƢỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM ............ ERROR! BOOKMARK NOT
DEFINED.


2.1. THựC TRạNG PHÁP LUậT Tố TụNG HÌNH Sự VIệT NAM Từ 1945 – TRƢớC NĂM
2003 .......................................................................ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
2.1.1. Giai đoạn từ 1945 – 1988 ............................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 .... Error! Bookmark not defined.
2.2. PHÁP LUậT Tố TụNG HÌNH Sự 2003 Về QUYềN ĐƢợC XÉT Xử CÔNG BằNG . ERROR!
BOOKMARK NOT DEFINED.
2.2.1. Quy định về các nguyên tắc tố tụng ............ Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Quy định về địa vị của người tiến hành tố tụng ........ Error! Bookmark not
defined.
2.2.3. Các quy định về thủ tục các hoạt động tố tụng ......... Error! Bookmark not

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................5


Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quyền được xét xử công bằng ngày nay không chỉ là xu hướng chung trong
thế giới đương đại mà còn là điều kiện cho tăng trưởng kinh tế, là tiêu chí, thước đo
đánh giá mức độ phát triển bền vững của một xã hội, là biểu tượng cho việc theo
đuổi biểu tượng văn minh và tiến bộ xã hội. Chủ đề quyền được xét xử công bằng
từ lâu đã được các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam đặc biệt coi trọng,
nhưng chưa bao giờ thu hút được sự quan tâm như ngày nay. Nó đang là một trong
những vấn đề được cả cộng đồng nhân loại nói chung và mỗi quốc gia nói riêng
nghiên cứu.
Trong luật nhân quyền quốc tế, quyền được xét xử công bằng đầu tiên được
đề cập trong các Điều 10 và 11 UDHR. Theo Điều 10, mọi người đều bình đẳng về
quyền được xét xử công bằng và công khai bởi một Tòa án độc lập và khách quan,
để xác định các quyền và nghĩa vụ của họ, cũng như về bất cứ sự buộc tội nào đối
với họ, Điều 11 bổ sung thêm một số khía cạnh cụ thể. Hệ thống văn bản pháp luật
Việt Nam về quyền được xét xử công bằng gồm Hiến pháp quy định những quyền
cơ bản trong đó cũng có đề cập đến xét xử công bằng như: Nguyên tắc suy đoán vô
tội, quyền bào chữa, quyền không ai có thể bị bắt nếu không có quyết định của Tòa
án, Viện kiểm sát hoặc sự phê chuẩn của Viện kiểm sát. Trên cơ sở những quyền cơ
bản này, Luật tố tụng hình sự quy định các quyền công bằng ở từng lĩnh vực cụ thể
của hoạt động Tố tụng hình sự.
Vấn đề quyền được xét xử công bằng mặc dù đã được Nhà nước ta rất quan
tâm, cụ thể là nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản pháp luật nhằm bảo vệ có
hiệu quả các quyền được xét xử công bằng. Tuy nhiên, việc nhận thức về bản chất
vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ quyền được xét xử công bằng còn những
biểu hiện đơn giản, còn thiếu, chưa hình thành đậm nét các quan điểm, nguyên tắc
chỉ đạo quá trình xây dựng bảo đảm pháp lý thực hiện quyền được xét xử công bằng

động tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay, luận án thạc sỹ trường Đại học cảnh sát
nhân dân 2006 ; Tác giả Nguyễn Mạnh Hùng với đề tài: Chức năng trong tố tụng
hình sự Việt Nam những vấn đề lý luận và thực tiễn, Học viện khoa học xã hội, 2012
; Lại Văn Trình, đề tài: Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị
cáo trong TTHS Việt Nam, luận án tiến sỹ luật học, trường Đại học Luật TP Hồ Chí

2


Minh, 2011; tác giả Trần Văn Bảy với đề tài: Người bào chữa trong tố tụng hình sự
Việt Nam, thạc sỹ khoa luật hành chính – Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, 2013; Tác
giả Đỗ Đình Nghĩa với đề tài: Địa vị pháp lý của người bào chữa trong tố tụng hình
sự Việt Nam, luận văn thạc sỹ luật học, Đại học luật Hà Nội, 2004; Tác giả Nguyễn
Ngọc Khánh với đề tài: Nâng cao vị thế của người bào chữa tại phiên tòa hình sự,
luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2009.
Tuy nhiên, với những công trình nghiên cứu ở trên thì quyền được xét xử
công bằng vẫn chưa được đề cập một cách hệ thống. Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề
này vẫn còn rất cần thiết để tiếp tục hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự, đảm bảo
góp phần xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đồng thời đảm bảo quyền và
lợi ích hợp pháp của người phạm tội
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Trong khuôn khổ luận văn cao học, học viên giới hạn nghiên cứu của mình
về các vấn đề sau:
- Khái niệm về quyền được xét xử công bằng trong tố tụng hình sự.
- Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của chế định Bảo vệ quyền
được xét xử công bằng trong Tố tụng hình sự từ sau 1945 đến nay.
-Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật Tố tụng hình sự về quyền
được xét xử công bằng ở Việt Nam trong những năm gần đây.
-Những hạn chế bất cập; nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong việc
bảo đảm quyền được xét xử công bằng trong tố tụng hình sự.

khắc phục những thiếu sót, bất cập trong hoạt động này. Các đề xuất, kiến nghị
trong đề tài có thể được dùng làm tài liệu tham khảo khi nghiên cứu, hướng dẫn,
sửa đổi, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật khác liên quan đến vấn đề này
6. Kết cấu của luận văn.
Luận văn gồm phần mở đầu, 3 chương và kết luận, mục lục và danh mục tài liệu
tham khảo.
Chƣơng I: Một số vấn đề lý luận về quyền được xét xử công bằng
Chƣơng II: Thực trạng quyền được xét xử công bằng trong tố tụng hình sự Việt
Nam

4


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. TS.GVC Nguyễn Ngọc Chí (2001), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt
Nam, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội.
2. PGS.TS.GVC. Nguyễn Ngọc Chí, “Cải cách tư pháp trong lĩnh vực tố tụng
hình sự ở Việt Nam hiện nay”, nghiệm thu năm 2012.
3. PGS.TS.GVC. Nguyễn Ngọc Chí (2012), Đề tài nghiên cứu khoa học cấp
trọng điểm Đại học Quốc gia Hà Nội: “Tổ chức và hoạt động các cơ quan
tiến hành tố tụng trước yêu cầu cải cách tư pháp”.
4. TS.GVC Nguyễn Ngọc Chí (2010), Đề tài nghiên cứu khoa học cơ bản cấp
Đại học Quốc gia Hà Nội: “Oan, sai và bồi thường thiệt hại oan, sai trong tố
tụng hình sự”
5. GS.TSKH. Lê Văn Cảm, PGS.TS. GVC. Nguyễn Ngọc Chí, TS.GVC. Trịnh
Quốc Toản (2006), Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc gia Hà
Nội: “Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự và pháp luật tố
tụng hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam”.
6. GS.TS. Lê Văn Cảm, PGS. TS Nguyễn Ngọc Chí, Bảo vệ quyền con người
bằng pháp luật hình sự trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền Việt

17. Hỏi đáp về quyền con người. Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội. Trung tâm
nghiên cứu quyền con người
18. TS. Nguyễn Khắc Hải. (2009), Kiểm tra Hiến pháp bằng tòa án và vấn đề
thực thi chế định này trong tiến trình cải cách tư pháp của Việt Nam. Kỷ yếu
hội thảo quốc tế về bảo hiến. NXB Thời đại.
19. PGS. TS. Phạm Hồng Hải ( 1999) Bảo đảm quyền bào chữa của người bị
buộc tội, Nxb Công an nhân dân Hà Nội
20. PGS. TS. Phạm Hồng Hải ( 2003) Mô hình lý luận Bộ luật tố tụng hình sự
Việt Nam, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội
21. TS. Trịnh Quốc Toản (2011) Tiếp cận thông tin: pháp luật và thực tiễn trên
thế giới và ở Việt Nam, Nxb. ĐHQGHN (Sách tham khảo), Hà Nội;

6


22. TS. Trịnh Quốc Toản (2010), Quyền con người (Tập hợp những bình
luận/khuyến nghị chung của các Ủy ban công ước của Liên Hợp Quốc, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội;
23. TS. Trịnh Quốc Toản (2010), Quyền con người (Tập hợp những chuyên đề
của Liên Hợp Quốc), Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2010;
24. TS. Trịnh Tiến Việt, Tìm hiểu về tranh tụng tại phiên tòa, Tạp chí Kiểm sát
(số chuyên đề về xây dựng Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi), số 6/2003.
25. TS. Trịnh Tiến Việt (2012) “ Cải cách tư pháp và các giải pháp phòng, chống
oan, sai trong tố tụng hình sự Việt Nam” Tạp chí Tòa án nhân dân số 3,4,
(tháng 2)/2012
26. Đào Chí Úc (2000), Luật Hình sự Việt Nam ( Q 1 – Những vấn đề chung,
Nxb, Khoa học xã hội, Hà Nội)
27. Đào Chí Úc (2005), Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, vì
nhân dân, do nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng – Những thành tựu chủ
yếu trong 60 năm xây dựng và pháp triển, Nhà nước và Pháp luật, tr 21 -22


8