BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

HOÀNG TUYẾT MINH

QUẢN LÍ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

HOÀNG TUYẾT MINH

QUẢN LÍ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành:
Mã số:

Quản lí giáo dục
60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS Đặng Thành Hưng

thông tin khoa học, động viên khích lệ tinh thần tôi trong suốt quá trình nghiên
cứu, hoàn thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục
và Đào tạo quận Hà Đông, Ban giám hiệu và các đồng nghiệp các trường tiểu học
trong quận Hà Đông đã tạo mọi điều kiện, hỗ trợ cho tôi trong thời gian học tập và
nghiên cứu.
Chân thành cảm ơn các học viên lớp Cao học QLGD K19 của trường Đại học
Sư phạm Hà Nội 2, những người thân trong gia đình đã luôn bên tôi và giúp đỡ tôi
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu thực hiện luận văn này.

Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2017
Tác giả

Hoàng Tuyết Minh

`


3

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................ ii
MỤC LỤC .................................................................................................... iii
QUI ĐỊNH TỪ VIẾT TẮT............................................................................. v
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH.................................................................... vi MỞ
ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài..................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .............................................................................. 3


`


4

1.4.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lí dạy học theo tiếp cận năng
lực
ở trường tiểu học ......................................................................................
35
Kết luận chương 1 ........................................................................................ 36
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ DẠY HỌC TỪ GÓC ĐỘ TIẾP CẬN NĂNG
LỰC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HÀ ĐÔNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI ................................................................................ 38
2.1. Khái quát về giáo dục tiểu học ở quận Hà Đông .................................... 38
2.1.1. Nhân sự giảng dạy .......................................................................... 38
2.1.2. Mục tiêu và phương hướng phát triển .............................................
40
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng................................................................... 43
2.2.1. Mục tiêu, qui mô khảo sát............................................................... 43
2.2.2. Nội dung khảo sát ........................................................................... 44
2.2.3. Phương pháp và kĩ thuật tiến hành ..................................................
44
2.3. Kết quả khảo sát .................................................................................... 44
2.3.1. Thực trạng năng lực của giáo viên so với chuẩn nghề nghiệp giáo
viên tiểu học xét theo yêu cầu tri thức và kĩ năng dạy học cơ bản............. 44
2.3.2. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lí về tiếp cận năng lực trong
quản lí dạy học ở trường tiểu học .............................................................
51
2.3.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí dạy học từ góc độ tiếp

3.2. Các biện pháp quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực ............................
63
3.2.1. Phân tích, đánh giá năng lực của nhà giáo làm căn cứ xác định nhiệm
vụ ............................................................................................................ 63
3.2.2. Truyền thông và tập huấn kĩ năng dạy học hiện đại, từng bước đẩy
mạnh đổi mới phương pháp dạy học.........................................................
73
3.2.3. Tổ chức giờ dạy mẫu của những giáo viên có năng lực tốt, có khả
năng sáng tạo và chỉ đạo dự giờ tập trung vào các vấn đề chuyên môn.....
78
3.2.4. Tổ chức các seminar bồi dưỡng giáo viên, kết hợp với giám sát và
đánh giá kết quả bồi dưỡng phù hợp với năng lực từng người ..................
81
3.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu bằng phương pháp chuyên gia .................
84
3.3.1. Mục đich, qui mô, thành phần chuyên gia....................................... 84
3.3.2. Nội dung đánh giá .......................................................................... 85
3.3.3. Phương pháp và kĩ thuật tiến hành ..................................................
85
3.3.4. Kết quả đánh giá ............................................................................. 85
Kết luận chương 3 ........................................................................................ 93
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 94
1. Kết luận ................................................................................................ 94
2. Khuyến nghị ......................................................................................... 95
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 95
PHỤ LỤC .................................................................................................. 103

`





vii

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH

Bảng 2.1. Quan điểm của giáo viên về năng lực nhà giáo............................. 46
Bảng 2.2. Thái độ của giáo viên với công việc giảng dạy ............................. 47
Bảng 2.3. Biểu hiện của giáo viên tiểu học có năng lực dạy tốt .................... 49
Bảng 2.4. Nhận thức của cán bộ QL về dạy học theo TCNL ........................ 51
Bảng 2.5. Thái độ của CBQL về QLDH theo TCNL .................................... 53
Bảng 2.6. Quan điểm của giáo viên về biện pháp QLDH đang áp dụng ....... 57
Bảng 2.7. Quan điểm của CBQL về các biện pháp QLDH đang áp dụng ..... 58
Bảng 3.1. Kết quả đánh giá mức độ cần thiết của các biện pháp...................
85
Bảng 3.2. Kết quả đánh giá tính khả thi của các biện pháp ........................... 88
Hình 1.1. Các vai trò quản lí dạy học ........................................................... 16
Hình 1.2. Năng lực dạy học .......................................................................... 25
Hình 2.1. Phần nổi và phần chìm của năng lực ............................................. 45
Hình 2.2. Thái độ của giáo viên với công việc giảng dạy ............................. 48
Hình 2.3. Biểu hiện của giáo viên tiểu học có năng lực dạy tốt .................... 49
Hình 2.4. Nhận thức của cán bộ QL về dạy học theo TCNL......................... 51
Hình 2.5. Thái độ của CBQL về QLDH theo TCNL .................................... 53
Hình 3.1. Kết quả đánh giá mức độ cần thiết của các biện pháp ...................
87
Hình 3.2. Kết quả đánh giá tính khả thi của các biện pháp ........................... 90
Hình 3.3. So sánh mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ..........
90

`

`


2

Một số nghiên cứu khác đã thể hiện cách tiếp cận rõ ràng, ví dụ dựa
vào chuẩn kiến thức, kĩ năng hoặc chuẩn trường học quốc gia, chuẩn nghề
nghiệp giáo viên, theo hướng đổi mới phương pháp dạy học (Lê Bá
Cường (2011)[14] ở THCS, Trịnh Kiên Cường (2012)[15], Lê Văn Hùng (2013)
[39], Hà Thị Lân (2008)[61], Phùng Tố Nga (2010)[64], Thân Thị Kim
Tuyến (2011)[80] ở tiểu học). Ý tưởng dựa vào chuẩn trong QLDH và QLDH
được định hướng vào phương pháp dạy học là cách làm đúng đắn, giúp
đề xuất được các biện pháp QLDH có tnh khoa học và thuyết phục.
Ở tiểu học cũng có nhiều nghiên cứu về QLDH đã đi theo xu thế chung
là thiếu ý tưởng và cách tiếp cận, chỉ mang tnh chất kinh nghiệm. Đó là các
luận văn của Viên Thị Dung (2003)[18], Ngọ Duy Được (2012)[25] ở Thanh
Hóa, Nguyễn Thái Dương (2013)[20] ở Lâm Đồng, Phạm Xuân Dưỡng (2013)
[21] ở Lai Châu, Vũ Thanh Hải (2012),[28] ở Sơn La, Bùi Thị Kim Hiền
(2011)[32], Nguyễn Thị Thúy Nga (2013)[63] ở Phú Thọ, Vũ Thị Quỳnh
Hoa (2012)[34] ở Hưng Yên, Lê Thị Hòa (2008)[36] ở Hà Giang, Phạm Thị
Lan Hương (2006)[47] ở Vĩnh Phúc, Hoàng Thị Minh Hương (2013)[49] ở
Hà Nội, Nguyễn Thị Thu Hương (2006)[52], Nguyễn Thanh Tịnh (2006)
[76] ở Tp Hồ Chí Minh, Nguyễn Thị Thức (2008)[75] ở Bắc Ninh, Hoàng
Thị Yến (2012)[84] và Thái Thị Bích Vân (2008)[81] ở Hải Phòng, v.v… Đó là
những nghiên cứu chỉ mang khác biệt địa phương.
Tất cả những nghiên cứu trên dù có hay chưa rõ cách tiếp cận đều
chưa đề cập đến tiếp cận năng lực trong QLDH. Trong dạy học và đào tạo
đã bàn rất nhiều về tiếp cận năng lực, nhưng quản lí theo tiếp cận năng lực
thì vẫn là vấn đề ít được quan tâm. Đặng Thành Hưng (2012)[41] đã phân tch
bản chất của tiếp cận năng lực và hai nguyên tắc cốt yếu của nó: 1/ Dựa

3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các quan hệ quản lí trong hoạt động dạy học ở trường tiểu học.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu các biện pháp quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực khai
thác được kinh nghiệm tốt, tác động được đến kĩ năng và thái độ nghề
nghiệp của nhà giáo, tạo ra môi trường hoạt động chuyên môn có tính hợp
tác, khuyến khích sự học hỏi và rèn luyện năng lực nghề nghiệp trong
nhà trường thì chúng sẽ có ảnh hưởng tích cực đến kết quả dạy học và kết
quả quản lí.

`


5

5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lí luận của quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực ở
trường tiểu học.
5.2. Đánh giá thực trạng quản lí dạy học từ góc độ tiếp cận năng lực tại
một số trường tiểu học của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực ở
trường tiểu học.
5.4. Đánh giá các biện pháp quản lí bằng phương pháp chuyên gia.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1. Những vấn đề lí thuyết quản lí và tiếp cận năng lực trong QLDH
được giới hạn ở trường tiểu học. Tiếp cận năng lực ở đây là định hướng cho
QLDH chứ không phải tiếp cận của dạy học.
6.2. Dạy học được giới hạn ở hoạt động và nhiệm vụ của nhà
giáo, không kể đến học tập là nhiệm vụ của HS. Do đó QLDH trong luận văn là
vấn đề quản lí nhiệm vụ giảng dạy của GV.

- Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê mô tả.
- Phương pháp chuyên gia để lấy ý kiến đánh giá của các chuyên gia,
những nhà quản lí giáo dục, giáo viên về các biện pháp quản lí dạy học.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham
khảo và Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận của quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực ở
trường tiểu học

`


7

Chương 2. Thực trạng quản lí dạy học từ góc độ tiếp cận năng lực ở
một số trường tiểu học quận Hà Đông, thành phố Hà Nội
Chương 3. Một số biện pháp quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực

`


8

Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ DẠY HỌC THEO
TIẾP CẬN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu về quản lí dạy học ở trường tiểu học
Một số nghiên cứu lí luận về quản lí và QLGD nói chung đã được trình
bày trong các công trình của Harold Kootz, Cyri O’donnell, Heinz Weihrich

của:
- Nguyễn Hữu Ân (2012)[1] bàn về quản lí đánh giá hoạt động dạy học
ở các trường trung học phổ thông (THPT), Nguyễn Văn Châu (2003)[8] đề
xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả quản lí hoạt động dạy học ở THPT,
Đỗ Xuân Hiền (2009)[33], Nguyễn Thị Thanh Hương (2006)[51] xem xét vấn
đề quản lí hoạt động dạy học ở THPT.
- Nguyễn Thị Kim Cúc (2011)[13], Trịnh Kiên Cường (2012)[15], Nguyễn
Thị Thanh Hương (2006)[51], Nguyễn Thị Kim Phượng (2009)[70], v.v…
nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở (THCS).
- Ở các loại hình trường khác, ví dụ Đỗ Ngọc Bích (1989)[6] bàn về
kiểm tra ở phổ thông cơ sở, Ninh Văn Bình (2008)[7] đề xuất các biện pháp
quản lí hoạt động dạy học ở trung tâm giáo dục thường xuyên, Trần
Văn Cường (2008)[16] nói về quản lí hoạt động dạy học thực hành ở Trường
Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, Cấn Thị Thanh Hương (2011)[50] nghiên
cứu quản lí đánh giá kết quả học tập ở đại học, Mai Công Khanh (2009)[53]
bàn về

quản lí dạy học ở trường dự bị đại học dân tộc, Nguyễn Thị

Lan (2009)[57] nghiên cứu quản lí hoạt động dạy học lí luận chính trị ở
trường cao đẳng, Kiều Đình Ngữ (2013)[68] về quản lí hoạt động dạy học ở
trường Phổ thông Dân tộc nội trú cấp huyện v.v…

`


1

Nghiên cứu QLDH như một quá0 trình được thực hiện trong các công
trình của Nguyễn Quang Giao (2011)[26] bàn về quản lí chất lượng quá trình

Đào tạo huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng.
- Vũ Thanh Hải (2012)[28] về QLDH của Phòng giáo dục và đào tạo
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
- Nguyễn Thị Thu Hương (2006)[52] về QLDH của Phòng giáo dục
quận Tân Bình thành phố Hồ Chí Minh.
`


10

- Nguyễn Thanh Tịnh (2006)[76] về QLDH của Phòng giáo dục quận
11, thành phố Hồ Chí Minh. v.v…
Trừ số ít nghiên cứu có tiếp cận tương đối rõ, chẳng hạn QLDH ở chế
độ 2 buổi/ngày, QLDH theo chuẩn, QLDH ở vùng cao và vùng dân tộc thiểu
số… còn đa số cung cấp những biện pháp kinh nghiệm, chỉ khác nhau ở địa
bàn hay vùng miền và cấp học, ngành học.
1.1.2. Những nghiên cứu về năng lực và tiếp cận năng lực
Gần đây có nhiều người nghiên cứu hay bàn về dạy học, giáo dục, đào
tạo theo tiếp cận năng lực. Qua đó vấn đề năng lực cũng có liên quan. Một số
vấn đề lí luận cơ bản về năng lực đã được xem xét trong các công trình của
Đặng Thành Hưng (2012)[41], (2016)[42], Cao Danh Chính (2012)[10],
Phạm Thành Nghị (2008)[65], Nguyễn Ngọc Hùng (2006)[37], Lê Thảo Nguyên
(2016)[67], Nguyễn Thành Vinh (2012)[83] v.v… Có 4 quan điểm chung khác
nhau về khái niệm năng lực: 1/ Năng lực là khả năng thực hiện thành công
một hoạt động; 2/ Năng lực là tập hợp các thuộc tính tâm lí cá nhân đáp
ứng yêu cầu của một dạng hoạt động; 3/ Năng lực là sự thực hiện có kết quả
nhiệm vụ hoạt động nhất định; 4/ Năng lực là thuộc tnh cá nhân có bản
chất sinh học, tâm lí và xã hội cho phép cá nhân thực hiện thành công một
dạng hoạt động. Hai quan điểm đầu nói về nội dung và điều kiện tâm lí của
năng lực, ngày càng tỏ ra thiếu thuyết phục. Quan điểm thứ 3 lại lệch sang kĩ

- Hồ Thị Việt Luận (2016)[62] cũng bàn về QL đào tạo sư phạm tiếng
Anh khi dạy học môn này theo tiếp cận năng lực.
- Trần Xuân Tân (2016)[73] bàn về quản lí đào tạo trưởng công an xã
trình độ trung cấp theo tiếp cận năng lực.
- Trần Thị Lan (2015)[58] bàn về dạy học vốn từ ở tiểu học theo tiếp
cận hệ thống và tiếp cận năng lực người học.
- Nguyễn Tuyết Lan (2014)[59] xem xét tiếp cận năng lực thực hiện
trong quản lí hoạt động liên kết đào tạo giữa nhà trường với doanh nghiệp.
- Bùi Xuân Chình (2014)[11] bàn về QLDH theo tiếp cận năng lực ở
trường Trung cấp nghề giao thông vận tải Hưng Yên.
- Tăng Dương Công (2015)[12], Lương Bạch Vân (2015)[82] cũng bàn về
QLDH theo tiếp cận năng lực ở THCS.
- Nguyễn Thị Thanh Thủy (2016)[74] nghiên cứu QLDH theo tiếp cận
năng lực ở trường Cao đẳng Cảnh sát Nhân dân I.

`