BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

Nghiên cứu trích ly tinh dầu một số loại vỏ
bưởi ở miền Nam Việt Nam và thử hoạt
tính kháng khuẩn, bước đầu ứng dụng để
sản xuất kem trị mụn từ tinh dầu bưởi

Ngành:

Công nghệ sinh học

Chuyên ngành:

Công nghệ sinh học

Giảng viên hướng dẫn : T.S Nguyễn Ngọc Hồng
Th.S Nguyễn Thị Thu Hương
Sinh viên thực hiện
MSSV: 1151110307

:

Phạm Quang Thắng
Lớp: 11DSH04

TP. Hồ Chí Minh, 2015




MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................
1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ..........................................................
5
1.1 Tổng quan về Bưởi................................................................................ 5
1.1.1 Vị trí phân loại ................................................................................ 5
1.1.2 Nguồn gốc ...................................................................................... 5
1.1.3 Đặc điểm thực vật ........................................................................... 6
1.1.4 Thành phần hóa học ........................................................................ 7
1.1.5 Một số giống bưởi tại Việt Nam...................................................... 7
1.2 Tổng quan về tinh dầu ........................................................................ 12
1.2.1 Khái niệm về tinh dầu ................................................................... 12
1.2.2 Các thành phần hóa học của tinh dầu ............................................ 12
1.2.3 Ảnh hưởng của những nhân tố khác nhau đến thành phần và tính
chất của tinh dầu bưởi............................................................................ 13
1.2.4 Ứng dụng của tinh dầu bưởi trong các ngành công nghiệp ........... 14
1.2.5 Các phương pháp trích ly tinh dầu ................................................ 15
1.3 Tổng quan về các chủng vi khuẩn thử nghiệm.................................. 20
1.3.1 Staphyllococcus aureus ................................................................. 20
1.3.2 Pseudomonas aeruginosa ........................................................... 23
1.3.3 Escherichia coli ( E.coli ) ........................................................... 24
1.4 Bệnh lý mụn trứng cá ......................................................................... 25
1.4.1 Định nghĩa ................................................................................... 25
1.4.2 Sinh bệnh học của mụn trứng cá ................................................... 26
1.4.3 Các yếu tố liên quan đến sinh bệnh học mụn trứng cá .................. 27
1.4.4 Điều trị......................................................................................... 28
1.5 Giới thiệu kem bôi trị mụn .................................................................. 29
CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................


ii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Các thông số sử dụng để khảo sát thời gian chưng cất............................43
Bảng 3.1. Kết quả khảo sát thời gian chưng cất tinh dầu 3 loại bưởi .......................44
Bảng 3.2. Kết quả kháng Pseudomonas aeruginosa của tinh dầu các loại bưởi ......46
Bảng 3.3. Kết quả kháng Staphylococcus aureus của 3 loại tinh dầu bưởi ..............48
Bảng 3.4. Kết quả kháng E.coli của tinh dầu 3 loại bưởi..........................................50
Bảng 3.5. Kết quả tìm ra tỉ lệ kem trị mụn thích hợp................................................53
Bảng 3.6. Kết quả xét nghiệm ở viện Pasteur ...........................................................54
Bảng 3.7. So sánh thời gian hết mụn của việc thoa kem và không thoa kem. .........55
Bảng 3.8. So sánh thời gian hết mụn của việc thoa kem và thoa kem không có tinh
dầu...............................................................................................................................58
Bảng 4.1. Hàm lượng tinh dầu thu được trong thời gian chưng cất 55 phút ............61

3


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Hình ảnh trái bưởi Citrus maxima...............................................................5
Hình 1.2. Bưởi Phúc Trạch .........................................................................................8
Hình 1.3 Bưởi da xanh.................................................................................................9
Hình 1.4. Bưởi Năm Roi............................................................................................10
Hình 1.5. Bưởi lông cổ cò .........................................................................................11
Hình 1.6. Bưởi đường lá cam ....................................................................................12
Hình 1.7. Hệ thống chưng cất hơi nước ....................................................................15
Hình 1.8. Máy ép tinh dầu .........................................................................................17
Hình 1.9. Hệ thống chưng cất hơi nước dưới sự hỗ trợ của vi song .........................18



6


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
-

ĐC: Đối chứng

-

E.Coli: Escherichia coli

-

TSA: Trytone casein soy agar

-

TSB: Tryptic soy broth

-

TCVS: Tiêu chuẩn vi sinh

7


Đồ án tốt nghiệp

dầu có dược tính cao đồng thời thử hoạt tính sinh học của tinh dầu bưởi là việc
làm cần thiết góp phần vào việc sử dụng các hợp chất thiên nhiên trong các lĩnh
vực thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm. Qua nghiên cứu của đề tài sẽ làm tăng

2


giá trị kinh tế của cây bưởi ở khu vực miền Nam. Chính vì vậy chúng tôi chọn
đề tài: “Nghiên cứu trích ly tinh dầu một số loại vỏ bưởi ở miền Nam Việt Nam
và thử hoạt tính kháng khuẩn, bước đầu ứng dụng để sản xuất kem trị mụn từ
tinh dầu bưởi”
2) Mục tiêu nghiên cứu
-

Tìm ra loại bưởi nào cho hàm lượng tinh dầu nhiều nhất trong 3 lọai: bưởi
năm roi, bưởi da xanh, bưởi lông cổ cò.

-

Thử nghiệm hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu.

-

Điều chế thử nghiệm kem bôi trị mụn.

3) Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.
- Tiến hành thực nghiệm ly trích tinh dầu từ các loại vỏ quả bưởi bằng phương
pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước.
- Thử hoạt tính sinh học về khả năng kháng khuẩn của tinh dầu các loại bưởi

Hoàng Đại học Mở Tp HCM -2006. Nội dung của công trình là khảo sát
thành phần hóa học của tinh dầu bưởi da xanh, cam sành, chanh giấy và thử
hoạt tính kháng khuẩn của các loại tinh dầu này.
- Duong Phuoc An, Huynh Thi Bich Tuyen, Nguyen Ngoc Khoi * Y Hoc TP.
Ho Chi Minh * Vol. 14 - Supplement of No 1 - 2010: 35-40. Nội dung của
công trình là khảo sát thành phần hóa học và thử hoạt tính giải lo âu của tinh
dầu bưởi, cam, chanh, quýt, quất.
- Ly trích tinh dầu vỏ trái và lá tắc - Trịnh Hoàng Hiếu, Nguyễn Thị Bảo Trân,
Lê Ngọc Thạch. Tạp chí phát triển khoa học và công nghệ, tập 12, số 10 2009. Nhóm tác giả đã nghiên cứu ly trích tinh dầu từ lá và vỏ quả tắc bằng
hai phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước và chưng cát lôi cuốn hơi
nước có sự kết hợp của chiếu xạ vi sóng, thử hoạt tính sinh học của tinh dầu
lá và vỏ tắc thu được từ hai phương pháp chưng cất trên.
- Nghiên cứu trích ly tinh dầu vỏ bưởi Năm Roi (Lương Đức Vỉnh, 2014)
- Khảo sát quy trình chiết xuất tinh dầu vỏ bưởi với nguyên liệu xay và không
xay (Phan Như Quỳnh, 2010).
7) Những đóng góp mới của đề tài
-

So sánh hàm lượng tinh dầu 3 loại vỏ bưởi năm roi, da xanh, lông cổ cò.

-

So sánh hoạt tính kháng khuẩn của 3 loại bưởi.

-

Khảo sát hoạt tính trị mụn của tinh dầu


-

Tên khoa học: Citrus maxima Burm.Merr, Citrus grandis(L.) Osbeck.
Giới (regnum)

: Plamtac

Ngành (divisio)

: Magnoliophyta

Lớp (class)

: Magnoliopsida

Phân lớp (sublass)

: Rosida

Bộ (ordo)

: Sapindales

Họ (familia)

: Rutaceae

Chi (genus)

: Citrus

Loài (species)

Rễ: Thường là rễ cọc, mọc sâu, nếu đất thoáng nước tốt và tơi xốp rễ có
thể mọc sâu đến 4m.

-

Thân, cành: Bưởi thuộc loại thân gỗ, các cành chính thường mọc ra ở các
vị trí trong khoảng 1m cách mặt đất. Cành có thể có gai, nhất là khi trồng
bằng hạt. Trong một năm cây có thể cho 3 đến 4 đợt cành, tùy theo chức
năng của cành mà chúng có tên khác nhau như: cành mang trái, cành mẹ,
cành dinh dưỡng và cành vượt.

-

Lá: lá bưởi thuộc lá đơn gồm có cuốn lá, cánh lá và phiến lá. Lá lớn, có
cành lá to, phiến lá hình xoan đến bầu dục, dạng trái tim, dài từ 12 đến
15cm, mặt dưới gân lá thường có lông.

-

Hoa: hoa bưởi lớn, mọc đơn hay chùm, cánh hoa màu trắng kem, có từ 20
– 25 nhị đực, bầu noãn có 11 – 16 ngăn, đường kính rộng từ 2,5 – 4 cm,


rất thơm, thường là hoa lưỡng tính. Thời gian từ khi ra hoa đến khi hoa
tàn thay đổi tùy giống và điều kiện khí hậu, trung bình là 1 tháng.
-

Trái: bưởi có trái lớn, hình cầu hay hình trái lê, đường kính từ 10 đến
40cm, có màu xanh và vàng nhạt khi chín, vỏ dày, tép lớn màu vàng nhạt
hay hồng. Trái nặng trung bình từ 1 – 2kg. Trái bưởi có 3 phần chính:

đất nước có nhiều giống bưởi nổi tiếng thơm ngon, và có tiếng ở trong và ngoài
nước như:
a) Bưởi Phúc Trạch

Hình 1.2. Bưởi Phúc Trạch [26]
Bưởi Phúc Trạch là giống bưởi đặc sản của huyện Hương Khê tỉnh Hà
Tĩnh. Phúc Trạch là tên làng nơi được cho là tạo ra thứ bưởi này ngon nhất.
Bưởi Phúc Trạch có hình cầu tròn, bề ngang và chiều cao gần bằng nhau,
cuống quả không lồi, đế quả hơi lõm, vỏ không trơn không ráp, màu sắc vỏ
quả xanh vàng, màu sắc thịt quả màu hồng nhạt hoặc màu trắng trong, khối
lượng quả đạt từ 1 – 1,5 kg, số múi 14 – 16 múi/quả, tỉ lệ ăn được từ 48,1 –
54,1, số hạt bình quân trong quả 50 – 70 hạt/quả, độ Brix (%) từ 10 – 12,8%,
có mùi thơm nhẹ tự nhiên hơi đặc trưng, có vị ngọt hơi thanh chua, ngọt


hậu. Tổng diện tích trồng bưởi Phúc Trạch tại huyện Hương Khê, tỉnh Hà
Tĩnh hiện nay là khoảng 1.500 ha [26].
b) Bưởi da xanh

Hình 1.3 Bưởi da xanh [35]
Bưởi da xanh là đặc sản của xứ dừa Bến Tre. Giống bưởi quý hiếm
này chỉ thực sự được chú ý đến trong khoảng một thập niên trở lại đây do
chất lượng của nó vượt trội so với nhiều loại bưởi khác. Bưởi da xanh sở
dĩ được tôn vinh là bưởi ‘vua’ vì ăn rất ngọt, ráo nước, không hạt (hoặc
rất ít hạt), vỏ mỏng, thịt bưởi đỏ sậm bắt mắt và cho trái quanh năm. Bưởi
có thể bảo quản trong thời gian dài (vài tháng) mà vẫn đảm bảo chất
lượng và cảm quan. Sau khoảng 210 – 216 ngày sau khi đậu quả. Vỏ quả
bên ngoài có biểu hiện: các hạt tinh dầu trên vỏ quả nở to, vỏ quả sần sùi,
dùng tay ấn nhẹ đáy quả sẽ cảm nhận được độ lún nhất định [35].
c) Bưởi Năm Roi

Hình 1.5. Bưởi lông cổ cò [37]
Vùng chuyên canh: xã An Thái Đông, Mỹ Lương, An Thái Trung, Mỹ
Đúc Tây, Thiện Trí (Huyện Cái Bè) có diện tích trồng là 45 ha, sản lương
là 1125 tấn/ha. Bưởi lông cổ cò là một đặc sản của huyện Cái Bè, tỉnh
Tiền Giang. Cây có đặc tính sinh trưởng khá mạnh, phiến lá hình elip,
màu xanh đậm và trên bề mặt có lớp lông tơ mịn, có khả năng chống chịu
tốt đối với bệnh vàng lá thối rễ. Quả bưởi có dạng hình quả lê, bên ngoải
có lớp lông trắng mịn, lớp lông này sẽ rụng dần. Khi chín vỏ quả có màu
xanh vàng có phủ lông tơ mỏng bên ngoài vỏ. Vỏ quả khá mỏng, trong
quả bì màu trắng hồng, thịt quả màu vàng đỏ, dễ tách, vị ngọt đến ngọt
chua nhẹ, độ Brix từ 10 – 11, khá nhiều nước, múi thơm, mỗi trái từ 5 –
30 hạt. Trọng lượng từ 0,9 – 1,4 kg/trái, cá biệt có trái nặng đến 2kg.
Bưởi lông cổ cò có thể tồn trữ đến 20 ngày nếu được bảo quản trong điều
kiện nhiệt độ phòng [37].
e) Bưởi đường lá cam
Bưởi đường lá cam ở Biên Hòa là giống bưởi được trồng phổ biến ở
huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai. Trái bưởi có hình quả lê thấp, láng nhẵn


khác hẳn với các giống bưởi khác như bưởi Ổi, bưởi Năm Roi, bưởi Da
Xanh. Khi chín vỏ bưởi có màu xanh vàng. Vỏ quả dễ bóc, tép bó chặt, vị
ngon, ngọt. Trái bưởi Đường Lá Cam có kích thước nhỏ hơn bưởi Năm
Roi, bưởi Da Xanh, thường từ 0,7 – 1,4 kg/quả và lớn hơi bưởi Ổi.

Hình 1.6. Bưởi đường lá cam [38]
Còn nhiều loại bưởi khác có giá trị kinh tế cao và được thị trường nước
ngoài ưa chuộng 38.
1.2 Tổng quan về tinh dầu
1.2.1 Khái niệm về tinh dầu
Tinh dầu là hỗn hợp nhiều hợp chất dễ bay hơi, có mùi đặc trưng tùy thuộc vào

được nhiều tinh dầu nhất và có chất lượng cao nhất để thu hoạch và chế biến.