BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH

---------------

LÊ VĂN TRUYỀN

Mã ngành:
NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA DOANH NGHIỆP, SỰ HÀI LÒNG TRONG CÔNG VIỆC
VÀ SỰ GẮN KẾT VỚI TỔ CHỨC CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY TRÊN ĐỊA BÀN
TP. HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành Phố Hồ Chí Minh, Năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH

---------------

LÊ VĂN TRUYỀN

Mã ngàn
NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA DOANH NGHIỆP, SỰ HÀI LÒNG TRONG CÔNG VIỆC
VÀ SỰ GẮN KẾT VỚI TỔ CHỨC CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY TRÊN ĐỊA BÀN

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
CHƢƠNG 1: ..............................................................................................................1
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1.1. Cơ sở hình thành đề tài .....................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu .........................................................................................3
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ....................................................................4
1.4. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................4
1.4.1. Nguồn dữ liệu sử dụng...............................................................................4
1.4.2. Phương pháp thực hiện ..............................................................................4
1.5. Cấu trúc luận văn ..............................................................................................5
CHƢƠNG 2: ..............................................................................................................6
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ..........................................6
2.1. Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, sự hài lòng trong
công việc và sự gắn kết với tổ chức. .......................................................................6
2.1.1. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR)............................................6
2.1.2. Tầm quan trọng của CSR đối với doanh nghiệp........................................9
2.1.3. Chỉ số trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSRI) .............................. 10


2.1.4. Sự hài lòng trong công việc .....................................................................11
2.1.5. Sự gắn kết với tổ chức .............................................................................12
2.1.6. Vai trò sự gắn kết với tổ chức của người lao động ..................................12
2.2. Cơ sở thực tiễn về CSR ..................................................................................13
2.2.1. Vấn đề CSR ở Việt Nam..........................................................................13
2.2.2. CSR trong lĩnh vực dệt may ....................................................................15
2.3. Các nghiên cứu liên quan ...............................................................................17
2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài ............................................................................17
2.3.2. Nghiên cứu trong nước ............................................................................23
2.4. Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) với sự hài
lòng trong công việc .............................................................................................. 25

4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu ..............................................................................46
4.1.1. Cơ cấu mẫu theo giới tính và độ tuổi.......................................................47
4.1.2. Cơ cấu mẫu theo thu nhập bình quân mỗi tháng và thời gian công tác ...48
4.2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo (Cronbach’s alpha) .................................48
4.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA ...................................................................51
4.3.1. Rút trích các nhân tố thuộc trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ảnh
hưởng đến sự hài lòng trong công việc của người lao động .............................. 51
4.3.2. Rút trích các nhân tố sự hài lòng trong công việc của người lao động ...53
4.3.3. Rút trích các nhân tố gắn kết với tổ chức ................................................54


4.4. Phân tích nhân tố khẳng định CFA ................................................................ 56
4.5. Mô hình cấu trúc (SEM) .................................................................................58
4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu ........................................................................62
4.7. Đánh giá của người lao động về các yếu tố tác động đến sự hài lòng trong
công việc ................................................................................................................63
4.7.1 Đánh giá của người lao động về trách nhiệm kinh tế của doanh nghiệp ..63
4.7.2 Đánh giá của người lao động về trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp .64
4.7.3. Đánh giá của người lao động về trách nhiệm đạo đức của doanh nghiệp
...........................................................................................................................65
4.7.4. Đánh giá của người lao động về trách nhiệm từ thiện của doanh nghiệp67
4.8. Đánh giá của người lao động về sự hài lòng trong công việc ........................68
4.9. Kiểm định sự khác biệt theo đặc điểm cá nhân đối với sự hài lòng trong công
việc của người lao động.........................................................................................69
4.9.1. Kiểm định sự khác biệt về sự hài lòng trong công việc của người lao
động theo giới tính .............................................................................................69
4.9.2. Kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm tuổi, thu nhập bình quân và thời
gian công tác đối với sự hài lòng trong công việc .............................................70
4.10. Kiểm định sự khác biệt theo đặc điểm cá nhân đối với sự gắn kết tổ chức
của người lao động ................................................................................................ 72

SEM: Structural Euqation Modeling/ Mô hình cấu trúc tuyến tính


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Thang đo trách nhiệm kinh tế ...................................................................36
Bảng 3.2. Thang đo trách nhiệm pháp lý ..................................................................37
Bảng 3.3. Thang đo trách nhiệm đạo đức .................................................................38
Bảng 3.4. Thang đo trách nhiệm từ thiện ..................................................................39
Bảng 3.5. Thang đo sự hài lòng trong công việc ......................................................40
Bảng 3.6. Thang đo sự gắn kết với tổ chức............................................................... 40
Bảng 3.7. Các đặc điểm cá nhân ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc và sự
gắn kết với tổ chức của người lao động ....................................................................41
Bảng 3.8. Quy tắc đánh giá mức độ phù hợp của mô hình cấu trúc .........................44
Bảng 4.1. Cơ cấu mẫu khảo ......................................................................................46
Bảng 4.2. Hệ số Cronbach’s Alpha của các nhân tố .................................................49
Bảng 4.3. Kết quả phân tích EFA của các nhân tố thuộc trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp .............................................................................................................51
Bảng 4.4: Kết quả phân tích EFA cụ thể đối với từng nhân tố thuộc trách nhiệm xã
hội của doanh nghiệp ................................................................................................ 52
Bảng 4.5. Kết quả phân tích EFA của các nhân tố thuộc sự hài lòng trong công việc
...................................................................................................................................53
Bảng 4.6. Ma trận xoay nhân tố của sự hài lòng trong công việc .............................54
Bảng 4.7. Kết quả phân tích EFA của các nhân tố thuộc sự gắn kết với tổ chức .....55
Bảng 4.8. Ma trận xoay nhân tố của sự gắn kết với tổ chức .....................................55
Bảng 4.9. Độ tin cậy tổng hợp (CR) và tổng phương sai rút trích các khái niệm
(AVE) ........................................................................................................................58
Bảng 4.10. Bảng trọng số hồi quy chuẩn hóa ...........................................................60
Bảng 4.11. Đánh giá của người lao động về các yếu tố trách nhiệm kinh tế ............63




DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 2.1 Mô hình kim tự tháp CSR của Carroll .........................................................8
Hình 2.2. Mô hình nghiên cứu của Yong - Ki Lee và cộng sự (2012) .....................19
Hình 2.3. Mô hình nghiên cứu của Choong-Ki Lee và cộng sự (2013)....................21
Hình 2.4. Mô hình tổng quan về ảnh hưởng của CSR đối với nhân viên .................23
Hình 2.5. Mô hình nghiên cứu của Hoàng Thị Phương Thảo & Huỳnh Long Hồ
(2015) ........................................................................................................................25
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu ................................................................................31
Hình 3.2. Sơ đồ các bước xử lý và phân tích dữ liệu ................................................32
Biểu đồ 4.1: Cơ cấu mẫu theo giới tính ....................................................................47
Biểu đồ 4.2: Cơ cấu mẫu theo độ tuổi .......................................................................47
Biểu đồ 4.3. Cơ cấu mẫu theo thu nhập bình quân mỗi tháng và thời gian công tác 48
Hình 4.1. Mô hình phân tích nhân tố khẳng định CFA chuẩn hóa ...........................57
Hình 4.2. Mô hình cấu trúc tuyến tính SEM chuẩn hóa............................................59
Hình 4.3: Mô hình mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, sự hài
lòng trong công việc và sự gắn kết với tổ chức của người lao động tại các doanh
nghiệp dệt may trên địa bàn TP.HCM ......................................................................62


1

CHƢƠNG 1:
MỞ ĐẦU
1.1. Cơ sở hình thành đề tài
Hiện nay, vấn đề trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) được sự quan tâm
không chỉ ở các tổ chức xã hội, các chính phủ, các nhà nghiên cứu mà còn cả các
doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ngày càng có nhiều người trên toàn thế giới nói
chung và Việt Nam nói riêng cho rằng, các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về
đạo đức đối với người lao động và toàn xã hội.

thu nhập thấp, tăng ca thường xuyên, môi trường độc hại... dẫn đến biến động
nguồn lao động, sản xuất cũng ảnh hưởng không ổn định và thậm chí kéo theo
những cuộc đình công tự phát. Theo số liệu từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam
(VITAS) năm 2016 các doanh nghiệp dệt may, da giày chiếm đến trên 40% số cuộc
đình công trên cả nước.
Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam thì theo số liệu
thống kê ngành dệt may Việt Nam mất khoảng 3 tỷ USD/năm cho chi phí năng
lượng sản xuất. Đây chính là một trong những nguyên nhân làm ngành dệt may Việt
Nam kém cạnh tranh trên thị trường. Chính vì vậy, giải pháp đặt ra là phải cải tiến
công nghệ sản xuất theo hướng xanh, sạch, giảm thiểu sử dụng năng lượng tăng
năng lực cạnh tranh cho ngành dệt may trên thị trường thế giới. Hiện nay, ngành dệt
may đang đối mặt với những cơ hội và thách thức trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Ngành dệt may của Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh về chi phí giá thành, chất
lượng sản phẩm, an toàn cho người tiêu dùng và an toàn cho chính người lao động.
Trong khi đó, Việt Nam đã ký kết các điều khoản trong Hiệp định Thương mại tự
do (FTA) có hiệu lực, cũng như chuẩn bị có hiệu lực đều đòi hỏi cam kết các quy
định về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR). Hơn nữa, trong việc tìm kiếm,
đánh giá đối tác các thương hiệu lớn luôn ưu tiên những doanh nghiệp thực hiện tốt
CSR như sử dung lao động đủ tuổi, có chính sách phúc lợi tốt cho người lao động,
giảm thiểu ô nhiễm môi trường, vì cộng động…
Tổng hợp các nghiên cứu trong nước và thế giới, các nghiên cứu về CSR đa
phần đều làm rõ cơ sở lý luận cho việc thực hiện CSR trong doanh nghiệp như là lợi
thế cạnh tranh bền vững. Có một số đề tài nghiên cứu về ảnh hưởng của CSR đến
các mối quan hệ doanh nghiệp, môi trường, cộng đồng, người lao động, khách


3

hàng…Và cũng đã có một số đề tài nghiên cứu nhu cầu người lao động đối với
CSR, ảnh hưởng của việc thực hiện CSR tới thái độ, hành vi, người lao động. Tuy


lòng trong công việc và sự gắn kết với tổ chức của người lao động.
1.3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và sự ảnh hưởng của nó đến sự hài lòng
trong công việc và sự gắn kết với tổ chức của người lao động tại các doanh nghiệp
dệt may trên địa bàn TP.HCM.
Đối tượng khảo sát:
Người lao động tại các doanh nghiệp dệt may trên địa bàn TP.HCM.
Phạm vi nghiên cứu: Các doanh nghiệp dệt may trên địa bàn TP.HCM.
Thời gian thực hiện cuộc khảo sát: tháng 8/2018
1.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
1.4.1. Nguồn dữ liệu sử dụng
Nguồn dữ liệu thứ cấp:
Dữ liệu được phục vụ cho quá trình nghiên cứu được tổng hợp từ các nguồn:
- Các đề tài khoa học có liên quan trong và ngoài nước.
- Giáo trình tham khảo.
- Các bài báo, tạp chí khoa học.
Nguồn dữ liệu sơ cấp:
Dữ liệu được thu thập từ kết quả điều tra người lao động đang làm việc tại các
doanh nghiêp dệt may khu vực TP.HCM về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội
của doanh nghiệp, sự hài lòng trong công việc và sự gắn kết với tổ chức của người
lao động.
1.4.2. Phương pháp thực hiện
Để đạt được mục tiêu đề ra, nghiên cứu được thực hiện thông qua 2 bước:
+ Phương pháp định tính với kỹ thuật phỏng vấn các chuyên gia, cụ thể ở đây
phỏng vấn trực tiếp 15 người bao gồm giám đốc và các phó, trưởng phòng am hiểu
về CSR trong các doanh nghiệp dệt may tại TP.HCM, tiến hành thảo luận nhóm để
khám phá, điều chỉnh hay bổ sung các thang đo đồng thời đề xuất mô hình nghiên
cứu “Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, sự hài lòng trong công

của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.
Tài liệu tham khảo
Phụ lục


6

CHƢƠNG 2:
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Chương 2 sẽ trình bày: (1) Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh
nghiệp, sự hài lòng trong công việc và sự gắn kết với tổ chức, (2) Cơ sở thực tiễn về
CSR, (3) Các nghiên cứu liên quan, (4) Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã của doanh
nghiệp với sự hài lòng trong công việc, (5) Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp với sự gắn kết với tổ chức, (6) Mối quan hệ giữa sự hài lòng trong
công việc với sự gắn kết với tổ chức, (7) Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
nghiên cứu.
2.1. Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, sự hài lòng trong
công việc và sự gắn kết với tổ chức.
2.1.1. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR)
Theo định nghĩa của Ngân hàng thế giới: “Trách nhiệm xã hội của doanh
nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào việc phát triển kinh tế bền
vững, thông qua những hoạt động nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người lao
động và các thành viên gia đình họ, cho cộng đồng và toàn xã hội theo cách có lợi
cho cả doanh nghiệp cũng như phát triển chung của xã hội”.
CSR là một hiện tượng phức tạp như là một trong những quan niệm chính trong
nghiên cứu về quan hệ kinh doanh và xã hội. Sự phức tạp của nó ban đầu bắt nguồn
từ sự khác biệt về bối cảnh quốc gia, văn hoá và xã hội cũng như là các loại hình
doanh nghiêp khác nhau (Midttun, 2007). Theo nghĩa rộng, trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp sẽ mô tả các nhiệm vụ của các doanh nghiệp đối với xã hội, trong đó
nhấn mạnh những vấn đề về tự nguyện và vượt xa sự tuân thủ. Do đó, trách nhiệm

phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp hay không, cộng đồng địa phương quyết định có
nên để doanh nghiệp tiếp tục các hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương hay
không, và người lao động quyết định có chia sẻ những ý tưởng sáng tạo của họ với
người sử dụng lao động. Do đó, chất lượng mối quan hệ của doanh nghiệp với các
bên liên quan có thể được coi là một chỉ báo về khả năng tiếp cận các nguồn lực có
giá trị của tổ chức (Wheeler và cộng sự , 2001).
Theo Carroll (1979) “CSR có thể được định nghĩa là đối xử với các đối tượng
hữu quan của doanh nghiệp một cách có đạo đức hoặc theo một cách có trách
nhiệm”. Theo Carroll (1991) “CSR là sự mong đợi của xã hội về kinh tế, luật pháp,


8

đạo đức và lòng từ thiện của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Mô hình
gồm bốn thành phần của CSR: Trách nhiệm kinh tế, trách nhiệm pháp lý, trách
nhiệm đạo đức và trách nhiệm từ thiện”.
Trách nhiệm kinh tế được định nghĩa là trách nhiệm của doanh nghiệp trong
việc sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà xã hội muốn.
Trách nhiệm pháp lý là đề cập đến các quy định của luật pháp mà doanh nghiệp
cần tuân thủ trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Trách nhiệm đạo đức liên quan đến kỳ vọng xã hội hơn và trên những gì pháp
luật yêu cầu.
Trách nhiệm từ thiện là trách nhiệm của doanh nghiệp vượt xa sự mong đợi của
xã hội.
Các thành phần trên tạo thành một mô hình kim tự tháp thể hiện qua hình 2.1

Hình 2.1 Mô hình kim tự tháp CSR của Carroll
(Nguồn : Theo Carroll, 1991)
Các tổ chức tham gia vào các hoạt động CSR được nhìn nhận tốt hơn các tổ
chức không có CSR hoặc các chương trình CSR (Bhattacharya và cộng sự, 2009).

vào sự phát triển bền vững.
 Thỏa ước Toàn cầu của Liên Hợp Quốc (UNGC): “Chỉ số CSR là một bộ
quy tắc ứng xử gồm 10 nguyên tắc mà các bên cam kết tôn trọng, yêu cầu các doanh
nghiệp phải nhận thức, hỗ trợ và thực hiện các nguyên tắc ứng xử cốt lõi về bảo vệ
quyền con người, tiêu chuẩn lao động, bảo vệ môi trường và chống tham nhũng”.
 ISO 26000: Từ tháng 11 năm 2010 tiêu chuẩn hóa của Tổ chức quốc tế đã
ban hành các tiêu chuẩn về CSR. Theo bộ tiêu chuẩn này “CSR bao gồm các trách
nhiệm đối với những ảnh hưởng từ hoạt động của doanh nghiệp đến xã hội và môi
trường; được thực hiện qua các hành vi minh bạch và có đạo đức nhằm đóng góp
cho sự phát triển bền vững (bao gồm cả chăm sóc sức khỏe và phúc lợi xã hội);
quan tâm đến lợi ích của các bên có liên quan; tuân thủ luật pháp và phù hợp với


11

các nguyên tắc ứng xử quốc tế; được tích hợp và thực hiện trong toàn bộ doanh
nghiệp”.
 Global Reporting Initiative (GRI) là một tổ chức phi lợi nhuận nhằm góp
phần cải thiện sự bền vững về kinh tế, môi trường sống, xã hội. Nhiệm vụ của GRI
là thực hiện báo cáo và phân tích các lĩnh vực: Kinh tế, môi trường xã hội, cơ hội
việc làm, nhân quyền, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm của mình khi
bán ra thị trường.
2.1.4. Sự hài lòng trong công việc
Theo Evans, 2001 “Sự hài lòng trong công việc là một trạng thái cảm xúc tích
cực ảnh hưởng bởi kinh nghiệm và kết quả làm việc của nhân viên”. Đó cũng là
mức độ mà một nhân viên cảm thấy hài lòng với phần thưởng (về động lực nội tại)
đối với những đóng góp của mình đối với doanh nghiệp (Statt, 2004). Theo
Olorunsola, 2012 “Sự hài lòng trong công việc liên quan đến cảm xúc đối với thành
tích cá nhân”. Sự hài lòng trong công việc bao gồm một số khía cạnh kinh nghiệm
làm việc, ví dụ: Khối lượng công việc, điều kiện làm việc, môi trường xã hội, cơ hội

 Gắn kết duy trì đề cập đến chi phí cao được nhận thức liên quan đến việc rời
khỏi tổ chức.
 Gắn kết tiêu chuẩn là ý thức về nghĩa vụ đạo đức với tổ chức.
Meyer và cộng sự, 2002 cho rằng “Gắn kết tình cảm” có ảnh hưởng tích cực
đến sự tham gia, thực hiện, hành vi công dân tổ chức, căng thẳng, và kết quả xung
đột công việc-gia đình”.
Xem xét đặc điểm của các thành phần gắn kết với tổ chức và mối quan hệ của
nó với CSR thì phần lớn các nhà nghiên cứu chỉ chọn gắn kết tình cảm để nghiên
cứu như là đặc trưng cho gắn kết với tổ chức (Brammer và cộng sự, 2007; Turker,
2009; Rego và cộng sự, 2010; Farooq và cộng sự, 2014). Đồng thuận với quan điểm
trên, trong luận văn tác giả chỉ sự dụng gắn kết tình cảm trong mối quan hệ với
CSR.
2.1.6. Vai trò sự gắn kết với tổ chức của ngƣời lao động
Một nghiên cứu của Macey và cộng sự, 2009 chỉ ra rằng sự gắn kết với tổ chức
sẽ tiếp nghị lực cho trong việc của người lao động tạo ra cảm giác về sự khẩn thiết,
cảm giác phải tập trung cao độ, xúc cảm mãnh liệt và sự cảm thông. Hơn nữa, người