BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ CÔNG THƢƠNG

VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG

TRẦN THỊ THU HIỀN

PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY
VIỆT NAM KHI THAM GIA HIỆP ĐỊNH
ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG (TPP)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ CÔNG THƢƠNG

VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG

TRẦN THỊ THU HIỀN

PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY
VIỆT NAM KHI THAM GIA HIỆP ĐỊNH
ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG (TPP)
Chuyên ngành : Kinh doanh Thƣơng mại
Mã số : 62.34.01.21


1.1.

Khái niệm và vai trò của phát triển xuất khẩu hàng dệt may ................. 19

1.1.1. Khái niệm phát triển xuất khẩu ...................................................................... 19
1.1.2. Đặc điểm xuất khẩu hàng dệt may ................................................................. 21
1.1.3. Phân loại hàng dệt may .................................................................................. 22
1.1.4. Khái niệm phát triển xuất khẩu hàng dệt may................................................ 26
1.1.5. Vai trò của phát triển xuất khẩu hàng dệt may............................................... 26
1.2.

Nội dung của phát triển xuất khẩu hàng dệt may ..................................... 28

1.2.1. Phát triển quy mô xuất khẩu ........................................................................... 28
1.2.2. Phát triển thị trường xuất khẩu ....................................................................... 28
1.2.3. Phát triển sản phẩm xuất khẩu........................................................................ 30
1.3.

Hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển xuất khẩu hàng dệt may .............. 31

1.3.1. Phát triển quy mô xuất khẩu hàng dệt may .................................................... 31
1.3.2. Phát triển thị trường xuất khẩu hàng dệt may ................................................ 34
1.3.3. Phát triển mặt hàng dệt may xuất khẩu .......................................................... 36
1.3.4. Lợi thế so sánh thể hiện (RCA) ...................................................................... 38
1.3.5. Chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu (ES) ......................................................... 39
1.3.6. Chỉ số thương mại nội ngành (Intra - Industry trade IIT) .............................. 39
1.4.

Một số yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu hàng dệt may .............. 40


2.2.3. Năng lực của doanh nghiệp xuất khẩu dệt may Việt Nam ............................. 96
2.3.

Đánh giá thực trạng phát triển xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam...... 105

2.3.1. Một số thành công đối với phát triển xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam .... 105
2.3.2. Những hạn chế của ngành dệt may Việt Nam .............................................. 108
2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế .................................................................. 111
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY
VIỆT NAM KHI THAM GIA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ
TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG (CPTPP) .......................................... 115
3.1.

Bối cảnh quốc tế và trong nƣớc ảnh hƣởng đến phát triển xuất khẩu
hàng dệt may Việt Nam.............................................................................. 115

3.1.1. Bối cảnh quốc tế ........................................................................................... 115
3.1.2. Bối cảnh trong nước ..................................................................................... 117


iii

3.2.

Một số cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu hàng dệt may khi tham
gia CPTPP ................................................................................................... 119

3.2.1. Khái quát về Hiệp định CPTPP .................................................................... 119
3.2.2. Đặc điểm và dự báo xuất khẩu hàng dệt may sang thị trường CPTPP ......... 124
3.2.3. Những cơ hội đối với xuất khẩu hàng dệt may ............................................ 127

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .......................................... 152
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................. 153


iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
CPTPP

Tên đầy đủ tiếng Anh

Tên đầy đủ tiếng Việt

Comprehensive and Progressive

Hiệp định Đối tác Toàn diện và

Agreement for Trans-Pacific

tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

Partnership
ASEAN

Association of Southeast Asian

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á

Nations

Hiệp định Thương mại tự do Việt

Agreement

Nam - EU

EAEU

Eurasian Economic Union

Liên minh kinh tế Á - Âu

RCEP

Regional Comprehensive

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn

Economic Partnership

diện Khu vực

CMT

Cut - Make - Trim

Cắt, may, hoàn thiện sản phẩm

OEM/FOB


International Organization for
Standardization
Social Accountability 8000

SAI

Social Accountability

Tổ chức Quốc tế về trách nhiệm xã

International

hội

Tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội


v

Từ viết tắt

Tên đầy đủ tiếng Anh

Tên đầy đủ tiếng Việt

BSI

Booking Services International

Cơ quan tiêu chuẩn Anh


Preferences
ILO

International Labour Organization Tổ chức Lao động Quốc tế

RVC

Regionnal value content

Hàm lượng giá trị khu vực

ITC

International Trade Centre

Trung tâm Thương mại Quốc tế

VITAS

Vietnam Textile and Apparel

Hiệp hội dệt may Việt Nam

Association
WTO

Word Trade Organization

Tổ chức Thương mại Thế giới

Bảng 2.15: Chỉ số thương mại nội ngành dệt may giữa Việt Nam và một số
nước ....................................................................................................... 79
Bảng 2.16: Mức độ doanh nghiệp tìm hiểu về một số yếu tố quốc tế tác động
đến phát triển xuất khẩu hàng dệt may .................................................. 84
Bảng 2.17: Lộ trình cụ thể của các FTA đã ký kết .................................................. 86


vii

Bảng 2.18: Số lượng các doanh nghiệp dệt và may mặc ......................................... 89
Bảng 2.19: Nguyên liệu cho sản xuất sợi xơ ngắn ................................................... 90
Bảng 2.20: Cấu trúc phương thức sản xuất hàng dệt may của Việt Nam ................ 95
Bảng 2.21: Mức độ nhận biết của doanh nghiệp về các chính sách tác động đến
phát triển xuất khẩu hàng dệt may ......................................................... 96
Bảng 2.22: Mức độ tự cung về nguyên vật liệu cho hoạt động xuất khẩu dệt may
của doanh nghiệp ................................................................................... 98
Bảng 2.23: Phương thức sản xuất hàng dệt may của doanh nghiệp ....................... 100
Bảng 2.24: Xu hướng và sức cạnh tranh của mặt hàng dệt .................................... 101
Bảng 2.25: Xu hướng và sức cạnh tranh của hàng may mặc ................................. 102
Bảng 2.26: Mức độ thương hiệu của hàng dệt may xuất khẩu và của doanh nghiệp... 103
Bảng 2.27: Phân bố lực lượng lao động dệt may tại các vùng, miền ..................... 104
Bảng 2.28: Trình độ tay nghề lao động trong doanh nghiệp .................................. 105
Bảng 3.1: Dự báo xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường CPTPP ... 126


viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam giai đoạn 20112017 ..................................................................................................... 54
Biểu đồ 2.2: Tốc độ tăng trưởng KNXK hàng dệt may 2011-2017 ........................ 55

Hàng dệt may không chỉ có kim ngạch xuất khẩu lớn mà còn là mặt hàng có
thị trường xuất khẩu rộng nhất, hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu đến rất nhiều
nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Thị trường xuất khẩu hàng dệt may chủ yếu của
Việt Nam hiện nay là Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản... Hiện nay các thị trường xuất khẩu
có yêu cầu rất cao về chất lượng sản phẩm dệt may, trong đó có các yếu tố kỹ thuật,
quy tắc xuất xứ, các yếu tố về lao động, môi trường.
Tuy nhiên ngành dệt may Việt Nam chưa có sự phát triển bền vững, đặc biệt
là ngành công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tương xứng. Đó là nguyên nhân các
doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải sản xuất chủ yếu theo phương thức gia công xuất
khẩu (chiếm tới 70% kim ngạch). Như vậy, Việt Nam cần phải có những định
hướng, chiến lược phát triển xuất khẩu hàng dệt may để thúc đẩy tăng trưởng và
phát triển, tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất trong xuất khẩu hàng dệt may.
Với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã ký kết rất nhiều các hiệp
định thương mại tự do (FTA) nhằm tạo ra môi trường thúc đẩy phát triển ngành dệt
may cũng như xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam. Các FTA sẽ tạo ra những


2

thuận lợi và khó khăn trong phát triển xuất khẩu hàng dệt may, trong đó FTA giúp
thuế giảm nhưng hàng rào phi thuế lại tăng, xuất hiện các vấn đề phức tạp cần xử lý
trong thương mại như xuất xứ hàng dệt may, vấn đề lao động, công đoàn, môi
trường, tranh chấp thương mại.
Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là một trong những Hiệp
định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết vào tháng 2/2016. Với
những diễn biến của TPP trong thời gian vừa qua như việc Hoa Kỳ đã rút khỏi vào
đầu năm 2017 và chỉ còn lại 11 nước thành viên. Ngày 11/11/2017, 11 nước thành
viên đã thống nhất đổi tên Hiệp định TPP thành CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn
diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) và đến ngày 9/3/2018 CPTPP chính thức
được ký kết. CPTPP có hiệu lực từ ngày 30/12/2018 sau khi được 7 nước thành viên

Việt Nam. Như vậy, xuất khẩu hàng dệt may phải đảm bảo được nguyên liệu đầu vào,
năng lực sản xuất sợi, vải đáp ứng được nhu cầu sản xuất, chuyển từ phương thức sản
xuất gia công sang sản xuất trực tiếp. Ngoài ra, việc thiếu hụt lao động có tay nghề,
chuyên môn cao, năng suất lao động thấp, thiếu vốn đầu tư và công nghệ, chưa đáp ứng
được các tiêu chuẩn về môi trường, lao động là một trong những thách thức lớn đối với
phát triển xuất khẩu hàng dệt may. Việc tham gia CPTPP sẽ giúp ngành dệt may Việt
Nam có thể tận dụng được cơ hội từ CPTPP cũng như sẵn sàng tận dụng được những
cơ hội tốt nhất từ hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia vào các Hiệp định thương mại tự
do song phương và đa phương khác. Nghiên cứu nội dung, các tiêu chí và các yếu tố
tác động đến phát triển xuất khẩu hàng dệt may, phân tích thực trạng xuất khẩu hàng
dệt may Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp phát triển xuất khẩu hàng dệt may Việt
Nam là vấn đề mang tính cấp thiết đối với xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam khi tham
gia TPP (hiện nay là CPTPP). Vì lý do đó, tác giả đã lựa chọn vấn đề nghiên cứu với đề
tài luận án tiến sĩ: “Phát triển xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam khi tham gia Hiệp định
đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)”. Đề tài sẽ tập trung nghiên cứu những vấn đề
đặt ra đối với phát triển xuất khẩu hàng dệt may, nội dung và các tiêu chí đánh giá phát
triển xuất khẩu hàng dệt may, các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu hàng dệt
may, cung cấp luận cứ khoa học nhằm đưa ra các định hướng và giải pháp phát triển
xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam khi tham gia CPTPP.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển xuất khẩu hàng
dệt may Việt Nam khi tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái
Bình Dương (CPTPP) từ việc làm rõ cơ sở khoa học trên cả mặt lý luận, thực tiễn
đối với phát triển xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam khi tham gia CPTPP.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, luận án tập trung thực hiện những nhiệm
vụ chủ yếu sau:
Một là, làm rõ cơ sở lý luận về phát triển xuất khẩu hàng dệt may.
Hai là, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển xuất khẩu hàng dệt may


sau:
- Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử được sử dụng làm
rõ bản chất đối tượng nghiên cứu.
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp để phân tích và đánh giá trong quá
trình nghiên cứu.


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full