1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Môn Ngữ văn là một môn học có thể đem lại cho người dạy và người học
nhiều hứng thú, say mê nhưng đồng thời cũng chứa đựng không ít khó khăn,
thách thức. Là giáo viên dạy văn ở thời buổi kinh tế thị trường, xã hội đang
chuyển biến mạnh mẽ, xuất hiện những xu hướng, những chuẩn mực đánh giá
con người không còn như trước; việc hướng học sinh vào thế giới nội tâm, thế
giới bay bổng của thơ ca, của truyện cổ tích… rõ ràng là một nhiệm vụ hết sức
nặng nề. Đặc biệt năm học 2017 - 2018, để việc dạy - học phù hợp với chuẩn
kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông, phù hợp với thời lượng
dạy học và điều kiện thực tế của các nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng
dạy học và giáo dục, Phòng Giáo dục và Đào tạo Thành phố Thanh Hóa đã giao
cho các nhà trường xây dựng Chương trình giáo dục nhà trường cho từng môn
học. Căn cứ vào Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn ở THCS đã ban hành
theo quyết định 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/05/2006; Khung phân phối
chương trình của Bộ giáo dục và đào tạo áp dụng cho các cấp THPT từ năm học
2009 - 2010; Khung phân phối Chương trình các môn học lớp 6,7,8,9 mô hình
trường học mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường THCS Minh Khai cũng đã
xây dựng chương trình cho các môn và đã được Phòng Giáo dục và Đào tạo
Thành phố Thanh Hóa phê duyệt ngày 06/08/2017. Đây chính là điều chỉnh
Khung phân phối chương trình, đề ra cách thức tổ chức “hoạt động học” ở một
số đơn vị bài học cụ thể cho phù hợp với tình hình nhà trường, với đối tượng học
sinh. Nhận thấy vai trò đặc biệt của việc tổ chức các “hoạt động học” cho học
sinh dựa trên “nghiên cứu bài học” các văn bản trong chương trình Ngữ văn
THCS, tôi đã mạnh dạn suy nghĩ tìm tòi và thực hiện một số đổi mới nhỏ về
phương pháp khi dạy các văn bản này của chương trình Ngữ văn 8. Trong quá
trình thực hiện, tôi cũng đã nhận được ý kiến phản hồi tương đối khả quan từ
phía học sinh và đồng nghiệp. Đúc rút kinh nghiệm từ những việc đã làm, tôi xin
trình bày nội dung: “Tổ chức “Hoạt động học” theo hướng tích hợp và tích
cực khi dạy bài “Quê hương” nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh lớp 8
trường trung học cơ sở Minh Khai”.

tác phẩm do hai yếu tố tạo thành: văn bản (trong chất liệu) và khách thể thẩm mỹ
(trong tâm trí). Văn bản có thể tồn tại qua các thời đại, còn “tác phẩm” do người
đọc cụ thể hóa, đồng sáng tạo, cho nên luôn luôn mang tính chất lịch sử, mỗi thời
một khác, tùy theo cách tiếp nhận của xã hội, lịch sử của thời đó” (Trần Đình Sử,
Lí luận văn học, tập 2, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, in lần thứ ba, 2009, tr.16).
Lý thuyết tiếp nhận xem người đọc là một nhân tố tích cực tạo thành tác
phẩm văn học; xem văn bản tác phẩm là một cấu trúc mở, tác phẩm là một quá
trình; xem tác giả chỉ như một yếu tố trong văn bản, là đối tượng tìm kiếm của
người đọc. Muốn tìm hiểu, khám phá được đầy đủ, sâu sắc ý nghĩa, giá trị của
văn bản tác phẩm, giáo viên và học sinh vừa phải chủ động, sáng tạo để chiếm
lĩnh, vừa biết cách “đọc” nó, tức là phải có phương pháp dạy học phù hợp. Vì
vậy, một khi đã được Bộ cho phép, giáo viên cần phải tận dụng cơ hội, linh hoạt
trong việc vận dụng các hình thức và phương pháp dạy học phù hợp để góp phần
làm sống lại tác phẩm trong tâm trí học sinh, làm sáng lên những vẻ đẹp tiềm ẩn
trong văn bản tác phẩm.
Dạy học tích hợp góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà
trường phổ thông. Việc có nhiều môn học đã được đưa vào nhà trường phổ
thông hiện nay là sự thể hiện quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện.
Các môn học đó phải liên kết với nhau để cùng thực hiện mục tiêu giáo dục
bằng cách gắn quá trình học tập vào cuộc sống hằng ngày không làm tách biệt
thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống làm cho quá trình học tập mang tính
mục đích rõ rệt. Học sinh sử dụng kiến thức của nhiều môn học và không chỉ
dừng lại ở nội dung một môn học nhất định. Dạy học tích hợp phát triển các
năng lực, đặc biệt là trí tưởng tượng khoa học và năng lực duy trì của học sinh vì
nó luôn tạo ra các tình huống để học sinh vận dụng kiến thức trong các tình
huống gắn với cuộc sống. Dạy học tích hợp cũng giảm sự trùng lặp các nội dung
dạy học giữa các môn học góp phần giảm tải nội dung học tập.
Phương pháp tích cực là một thuật ngữ chỉ những phương pháp dạy học theo
hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. “Tích cực”
trong phương pháp dạy học được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động.

năng khiếu, khoa học xã hội. Đặc biệt tài liệu tham khảo ngày càng nhiều hơn,
sách giáo khoa được trình bày theo hướng “mở”nên cũng tạo điều kiện, cơ hội
cũng như môi trường thuận lợi cho học sinh phát huy tư duy sáng tạo.
2.2.2.2. Khó khăn
Dạy tích hợp, sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực là cả một quá trình từ
tiểu học đến trung học phổ thông nên giai đoạn trung học cơ sở học sinh chưa
thực sự đã hình thành được kĩ năng, đặc biệt là thế hệ HS hiện tại đang quen với
lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp. Có thể còn do
học sinh có quá nhiều vấn đề cần quan tâm sau mỗi giờ học làm cho các em sao
nhãng nên chất lượng tham gia “Họa động học” chưa được như ý. Bên cạnh đó
do xu thế chọn ngành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quy định
các môn thi trong các kì thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynh coi
nhẹ các môn không thi, ít thi. Điều đó dẫn đến khả năng vận dụng kiến thức đã
học vào thực tế cuộc sống còn hạn chế, chưa phát huy được tinh thần tự học.
2.3. Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1. Đối với mỗi bài có thể tổ chức “Hoạt động học”, ngay từ trong hè, trước
khi bước vào năm học mới, các nhóm chuyên môn đã lên chương trình, thống
nhất với nhau cách tổ chức “hoạt động học” cho học sinh sao cho phù hợp, sau
đó gửi về Phòng giáo dục và đã được bộ phận phụ trách chuyên môn của Phòng
giáo dục duyệt cho tiến hành. Cụ thể trong chương trình Ngữ văn 8 nhóm GV
dạy Ngữ văn lớp 8 chúng tôi xác định sẽ có 11 đơn vị bài học cần tiến hành tổ
chức “Hoạt động học” cho HS, gồm các bài: Tôi đi học, Thông tin về Ngày Trái
Đất năm 2000, Ôn dịch, thuốc lá, Bài toán dân số, Đập đá ở Côn lôn, Quê
hương, Ngắm trăng, Đi đường, Nước Đại Việt ta, Thuế máu, Đi bộ ngao du.
Ở từng bài chúng tôi đều xác định cách thức, phương pháp tổ chức các hoạt
động học cho học sinh, xác định rõ cần tích hợp với kiến thức các môn học nào,
về nội dung cụ thể gì, sử dụng phương pháp dạy học tích cực nào, sẽ thực hiện
tổ chức hoạt động trên lớp hay ngoại khóa…Cụ thể là:

4

Ôn
dịch,
thuốc lá

4

49

Bài toán dân
số

5

58

Đập đá
Côn Lôn

ở

Cách thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Tích hợp liên môn:
+ Âm nhạc: Sưu tầm bài hát về chủ đề thầy cô và
mái trường.
+ Mĩ thuật: Vẽ tranh về đề tài Nhà trường.
- Phương pháp dạy học tích cực: Thảo luận nhóm,
nêu vấn đề…
- Kĩ thuật dạy học tích cực: “Các mảnh ghép”.
- Tích hợp liên môn:

+ Kiến thức Lịch sử: Phong trào yêu nước đầu thế
5


6

7

8

kỉ XX (đặc biệt là nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu
trinh).
+ Kiến thức Giáo dục công dân lớp 8: Giáo dục
HS tình yêu quê hương đất nước và trách nhiệm
của thế hệ trẻ trong thời kì đổi mới đất nước.
- Phương pháp dạy học tích cực: phương pháp trực
quan, phương pháp kích thích tư duy (câu hỏi gợi
mở)…
- Kĩ thuật dạy học tích cực: “Sơ đồ KWL và sơ đồ
tư duy”.
77,78 Quê hương
- Tích hợp liên môn:
+ Kiến thức môn Âm nhạc: HS sưu tầm, nghe
những bài hát về chủ đề tình yêu quê hương đất
nước.
+ Kiến thức môn Mĩ thuật: HS vẽ tranh về đề tài
quê hương.
+ Kiến thức Giáo dục công dân: giáo dục HS về
tình yêu quê hương, đất nước.
- Phương pháp dạy học tích cực: phương pháp nêu

6


9

105,
106

10

109

- Kĩ thuật dạy học tích cực: “Sơ đồ KWL và sơ đồ
tư duy”.
Thuế máu
- Tích hợp liên môn:
+ Kiến thức Lịch sử: Chiến tranh thế giới thứ I
(1914-1918).
+ Kiến thức Giáo dục công dân: Giáo dục HS tình
đoàn kết, yêu chuộng hòa bình, lên án chiến tranh.
+ Kiến thức Mĩ thuật: Vẽ tranh với chủ đề “Chống
chiến tranh, vì một thế giới hòa bình”.
- Phương pháp dạy học tích cực: phương pháp trực
quan, phương pháp kích thích tư duy (câu hỏi gợi
mở), phương pháp thảo luận nhóm.
- Kĩ thuật dạy học tích cực: “Sơ đồ KWL và sơ đồ
tư duy”.
Đi bộ ngao - Tích hợp liên môn:
du
+ Kiến thức Sinh học: Môi trường và sức khỏe con

+ Phần Giới thiệu bài mới: Giáo viên cho học sinh nghe bài hát Quê hương (Đỗ
Trung Quân) do ca sĩ Trọng Tấn thể hiện. Từ lời bài hát GV liên hệ để dẫn dắt
và tạo tâm thế hứng thú cho HS trước giờ học.
+ Phần Củng cố cuối tiết học: Giáo viên sử dụng Video cho cả lớp nghe ngâm
bài thơ Quê hương (nguồn wmv - Internet) do ca sĩ Ngọc Mai thể hiện để tạo dư
âm cho tiết dạy.
Qua đó giúp học sinh biết cảm thụ những bài hát hay, có ý nghĩa, hình
thành ở học sinh tình yêu âm nhạc, yêu quê hương, đất nước.
- Tích hợp môn Giáo dục công dân: Sau khi học sinh tìm hiểu xong giá trị nội
dung của bài thơ GV cho HS liên hệ bản thân, rút ra bài học cho bản thân nhằm
hình thành ở HS lòng yêu quê hương, Tổ quốc. Từ đó giáo dục HS ý thức rèn
luyện, học tập để trở thành những con người có ích cho xã hội.
- Tích hợp môn Mĩ thuật: (Có tranh vẽ của HS kèm theo ở Phụ lục)
+ Sau khi học xong phần Tìm hiểu chi tiết về văn bản GV sẽ cho HS vẽ tranh về
đề tài quê hương. HS có thể vẽ về quê hương của các em hoặc vẽ về hình ảnh
quê hương làng chài của Tế Hanh vào các thời điểm như nhà thơ đã hồi tưởng
và tái hiện trong thi phẩm. Như vậy HS sẽ nắm kiến thức về bài thơ sâu sắc hơn.
Từ đó giúp HS bồi đắp thêm tình yêu đối với quê hương, đất nước; rèn luyện kĩ
năng vẽ tranh về đề tài quê hương, giúp các em học môn Mĩ thuật được tốt hơn.
+ Ở phần Củng cố bài GV sẽ cho HS sử dụng kiến thức hội họa để vẽ Sơ đồ tư
duy nhằm khái quát lại các đơn vị kiến thức cơ bản của bài học. Hình thức của
Sơ đồ tư duy vô cùng phong phú nên HS được thỏa sức sáng tạo và vì vậy Hs
vừa rèn luyện được kĩ năng vẽ tranh vừa hứng thú, tích cực học tập hơn.
b. Phương án dạy tích cực trong 02 tiết dạy văn bản “Quê hương”:
- Sử dụng kĩ thuật dạy học tích cực “Tia chớp”, “Động não” kết hợp hoạt động
nhóm: Trong phần Luyện tập GV chia mỗi dãy học sinh thành mỗi nhóm lên
bảng điền tên bài thơ về đề tài quê hương. Việc sử dụng kĩ thuật này yêu cầu tất
cả thành viên trong nhóm tham gia một cách tích cực, không hạn chế số lần lên
bảng điền. Như vậy sẽ sử dụng được hiệu ứng cộng hưởng, huy động tối đa trí
tuệ của tập thể, tạo cơ hội cho tất cả các thành viên đều tham gia.

100

Có hứng thú, thích học
89 (89%)

Có hành động cụ thể
62 (65,3%)
2017 - 2018
Có hành động cụ thể
82 (82%)

2.4. 1. 2. Ý nghĩa của sáng kiến
Sau khi kiểm tra, khảo sát tôi thấy 100% học sinh tham gia cuộc thi đã nắm
bắt được những kiến thức cơ bản về nội dung ý nghĩa và nghệ thuật của tác
phẩm. Học sinh có hứng thú hơn đối với giờ học. Đặc biệt các em chờ đợi nhiều
nhất là những lần sử dụng kĩ thuật dạy học tích cực và rất hứng thú khi nghe các
ca khúc về quê hương đất nước.
Từ kết quả học tập của các em, tôi nhận thấy việc dạy học heo hướng tích
hợp và tích cực vào dạy Ngữ văn là một việc làm hết sức cần thiết, có hiệu quả
rõ rệt đối với học sinh. Cụ thể là sáng kiến của tôi thực nghiệm đối với bộ môn
Ngữ văn lớp 8, của năm học năm học 2017 - 2018 đã đạt được kết quả rất khả
quan. Giờ học Ngữ văn không còn đơn thuần chỉ là giờ hỏi, nghe, trả lời mà
thực sự là những giờ học sinh động với rất nhiều cách thức, phương pháp để học
sinh được tham gia nhiều hoạt động học khác nhau. Qua đó, giúp các em HS
không những học tập tích cực mà còn biết cách kết hợp kiến thức các môn học
lại với nhau để trở thành một con người phát triển toàn diện. Đồng thời việc thực
hiện sáng kiến này sẽ giúp người giáo viên dạy bộ môn có ý thức cập nhật
những phương pháp, kĩ thuật dạy học tiên tiến; không ngừng trau dồi kiến thức
của các môn học khác để dạy bộ môn của mình tốt hơn, đạt kết quả cao hơn.
Trong khuôn khổ bộ môn Ngữ văn, tôi muốn rằng giáo viên không chỉ chú trọng

3.2. Kiến nghị
Từ những kinh nghiệm nhỏ bé trên, tôi xin mạnh dạn đề xuất mấy vấn đề sau:
3.2.1. Về phía GV, để thực hiện được những giờ dạy có tổ chức được các
“Hoạt động học” như vậy, phải thực sự có tâm huyết, kiên trì và phải liên tục có
sáng tạo trong giảng dạy dù ít hay nhiều. Phải giúp HS chiếm lĩnh những kiến
thức trong bài học nhẹ nhàng nhưng không hời hợt và để có thêm kiến thức rất
bổ ích trong quá trình học môn Ngữ văn. Phải khơi dậy trong HS niềm hứng thú
cao độ và bền bỉ, sao cho ngọn lửa đam mê văn chương ấy sẽ theo các em đi
suốt cuộc đời. Giáo viên cũng cần chủ động trong việc tiếp cận chủ đề dạy học
tích hợp liên môn, kĩ thuật dạy học tích cực
3.2.2. Về phía học sinh, phải nhiệt tình, tự giác, có ý thức tích lũy kiến thức và
rèn luyện kỹ năng, có như vậy mới có thể tham gia “Hoạt động học” một cách
hiệu quả. Đặc biệt học sinh cũng cần tham gia tích cực cuộc thi liên quan đến
chủ đề tích hợp, liên môn mà Bộ giáo dục đã phát động.
Sự phối hợp ăn ý như vậy giữa GV và HS chính là yếu tố quyết định sự thành
công của giờ dạy - học Ngữ văn, cũng chính là góp phần tạo nên sự thành công
trong việc tiến hành dạy học phù hợp chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình
giáo dục phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục.
3.2.3. Về phía các cấp phụ trách chuyên môn cần tiếp tục đưa hoạt động trên
Trường học kết nối vào hoạt động bắt buộc với các tổ bộ môn và giáo viên hằng
năm; cần tổ chức các đợt học chuyên đề có tiết dạy mẫu về các bài học theo tinh
thần tích hợp và tích cực để giáo viên chúng tôi được trang bị kiến thức về
phương pháp toàn diện và vững vàng hơn; giúp chúng tôi được giao lưu với các
đơn vị trên địa bàn để cùng học hỏi, rút kinh nghiệm hướng tới những giờ dạy
Ngữ văn chất lượng và hiệu quả.

10


3.2.4. Đối với các bản sáng kiến kinh nghiệm đạt loại A cấp Tỉnh cần được in


12


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH
GIÁ, XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD & ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT
XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên: Nguyễn Thị Lan Phương
Chức vụ: Tổ trưởng tổ Khoa học xã hội
Đơn vị công tác: Trường trung học cơ sở Minh Khai, thành phố Thanh Hóa.

TT

Tên đề tài SKKN

1

Suy nghĩ về dạy học nêu
vấn đề trong giảng văn ở
THCS

2

Một số kinh nghiệm dạy
học các bài đọc thêm
trong chương trình Ngữ
văn 6 theo hướng tinh
giản
Rèn luyện kĩ năng làm

tỉnh
Thanh
Hóa

2014 - 2015

2011 - 2012

13


PHÒNG GIÁO DỤC THÀNH PHỐ THANH HÓA

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MINH KHAI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC “HOẠT ĐỘNG HỌC” THEO HƯỚNG TÍCH HỢP
VÀ TÍCH CỰC KHI DẠY BÀI “QUÊ HƯƠNG” NHẰM PHÁT
HUY TÍNH TÍCH CỰC CHO HỌC SINH LỚP 8
TRƯỜNG THCS MINH KHAI

Người thực hiện: Nguyễn Thị Lan Phương
Chức vụ: Tổ trưởng tổ Khoa học xã hội
Đơn vị công tác: Trường THCS Minh Khai
Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: Ngữ văn

THANH HÓA NĂM 2018

14

4
9
9
9
10

15