ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THÚY

PHÁT TRIỂN TRƯỜNG MẦM NON NGOÀI CÔNG LẬP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THÚY

PHÁT TRIỂN TRƯỜNG MẦM NON NGOÀI CÔNG LẬP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ TÍNH

THÁI NGUYÊN - 2019


LỜI CAM ĐOAN



MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................ iv
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU........................................................................... v
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu .................................................................... 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4
5. Giả thuyết nghiên cứu...................................................................................... 4
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu .......................................................................... 4
7. Câu hỏi nghiên cứu .......................................................................................... 5
8. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 5
9. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TRƯỜNG MẦM NON
NGOÀI CÔNG LẬP ............................................................................................ 7

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề....................................................................... 7
1.1.1. Các nghiên cứu về phát triển trường mầm non đối với sự hình
thành, phát triển toàn diện của trẻ em ....................................................... 7
1.1.2. Các nghiên cứu về phát triển trường mầm non ngoài công lập .............. 10
1.2. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................ 13
1.2.1. Phát triển .................................................................................................. 13
1.2.2. Trường mầm non ngoài công lập ............................................................ 14
1.2.3. Phát triển trường mầm non ngoài công lập ............................................. 17

2.1.2. Tổ chức khảo sát ...................................................................................... 33
2.2. Thực trạng phát triển trường mầm non ngoài công lập tỉnh Quảng Ninh ........ 35
2.2.1. Thực trạng về quy hoạch hệ thống mạng lưới trường, lớp mầm non
ngoài công lập.......................................................................................... 35

iv


2.2.2. Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý trường mầm non
ngoài công lập ở tỉnh Quảng Ninh .......................................................... 40
2.2.3. Xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách phát triển trường
mầm non ngoài công lập ở tỉnh Quảng Ninh .......................................... 46
2.2.4. Tổ chức các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ và hoạt
động phát triển Chương trình GDMN tại các trường mầm non ngoài
công lập ở tỉnh Quảng Ninh .................................................................... 50
2.2.5. Thực trạng xây dựng về cơ sở vật chất trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi ..... 55
2.2.6. Kiểm tra, giám sát điều kiện đảm bảo chất lượng của các trường
mầm non ngoài công lập ở tỉnh Quảng Ninh .......................................... 60
2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển trường mầm non ngoài
công lập tại tỉnh Quảng Ninh .................................................................. 63
2.4. Đánh giá chung về thực trạng công tác phát triển trường mầm non
ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.......................................... 65
2.4.1. Những ưu điểm ........................................................................................ 65
2.4.2. Những hạn chế ......................................................................................... 66
2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế............................................................. 67
Kết luận chương 2.............................................................................................. 70
Chương 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TRƯỜNG MẦM NON NGOÀI
CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH ........................................ 71

3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp phát triển trường mầm non ngoài

vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CS,ND,GD

: Chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục

CSGDMN

: Cơ sở giáo dục mầm non

GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

GDMN

: Giáo dục mầm non

HĐND

: Hội đồng nhân dân

KT-XH

: Kinh tế - Xã hội

MN

lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh từ giai đoạn 2010 - 2030 .............. 36

Bảng 2.2.

Thực trạng quy hoạch phát triển hệ thống, mạng lưới trường,
lớp mầm non ngoài công lập ......................................................... 38

Bảng 2.3.

Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý trường mầm
non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh từ năm
2015 - 2018.................................................................................... 40

Bảng 2.4.

Thực trạng phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý
trường mầm non ngoài công lập ................................................... 44

Bảng 2.5.

Xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách phát triển trường
mầm non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh từ năm
2015 - 2018 .................................................................................... 47

Bảng 2.6.

Thực trạng xây dựng và ban hành cơ chế chính sách đối với
trường mầm non ngoài công lập ................................................... 49

Bảng 2.7.


Kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết và mức độ khả thi
của các biện pháp phát triển trường mầm non ngoài công lập
tỉnh Quảng Ninh ............................................................................ 90

Biểu đồ 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển trường mầm
non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh ........................ 65

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục mầm non (GDMN) là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục
quốc dân, thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng
tuổi đến sáu tuổi (Điều 21 - Luật Giáo dục, 2005). GDMN là cấp học đặc thù,
khác với giáo dục phổ thông cả về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức
các hoạt động giáo dục. Khoản 1 Điều 23 Luật Giáo dục 2005 nêu rõ: "Nội
dung giáo dục mầm non phải đảm bảo phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý
của trẻ em, hài hòa giữa nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục; giúp trẻ phát triển
cân đối về cơ thể, khỏe mạnh, nhanh nhẹn; biết kính trọng, yêu mến, lễ phép
với ông, bà, cha, mẹ, thầy giáo, cô giáo và người trên; yêu quý anh, chị, em,
bạn bè; thật thà, mạnh dạn, hồn nhiên, yêu thích cái đẹp, ham hiểu biết, thích
đi học"(1). Với mục tiêu là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ,
thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em
vào học lớp một, GDMN đã tạo nên sự khởi đầu cho sự phát triển toàn diện của
trẻ, đặt nền tảng cho các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời. GDMN
có vị trí quan trọng đặc biệt trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực, phát
triển trí tuệ con người Việt Nam, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài.

điều kiện về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất trường, nhóm lớp, thiết bị, đồ
dùng, đồ chơi, diện tích, ánh sáng, môi trường và tổ chức các hoạt động chăm
sóc, nuôi dưỡng, giáo dục (CS,ND,GD) trẻ chưa đảm bảo quy định, tiềm ẩn
nhiều nguy cơ mất an toàn đối với trẻ, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng
CS,ND,GD trẻ. Những tồn tại, hạn chế nêu trên chủ yếu tập trung ở các địa
phương có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, khu vực tập trung đông dân cư,
khu công nghiệp và tập trung ở loại hình giáo dục mầm non ngoài công lập
(GDMN NCL), đặc biệt ở các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập là những
nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập tư thục (NT, LMG ĐLTT).
Trong điều kiện ngân sách Nhà nước còn hạn hẹp, chưa đáp ứng đủ yêu
cầu phát triển GDMN công lập để thực hiện nhiệm vụ CS, ND, GD trẻ em độ
tuổi mầm non, cần thiết phải tính đến việc giải quyết những tồn tại, hạn chế để

2


rút ngắn khoảng cách giữa loại hình trường lớp mầm non công lập và ngoài
công lập NCL; giữa trường NCL với nhóm lớp mầm non độc lập tư thục, nhằm
thực hiện công bằng trong giáo dục, đảm bảo mọi trẻ em đều được hưởng các
dịch vụ CS,ND,GD tốt nhất. Như vậy, phát triển loại hình GDMN NCL là xu
thế tất yếu. GDMN NCL phát triển sẽ đóng góp nhiều cho xã hội cả về mặt
giáo dục lẫn lợi ích kinh tế. Đồng thời, làm tăng cơ hội tiếp cận giáo dục cho
mọi trẻ em trong độ tuổi và làm giảm ngân sách nhà nước chi cho giáo dục
mầm non, tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng trong phát triển GDMN. Tuy
nhiên, để từng bước thu hẹp quy mô phát triển đối với cơ sở GDMN NCL nhỏ
lẻ, đặc biệt cơ sở không đảm bảo điều kiện hoạt động để phát triển cơ sở
GDMN NCL có quy mô lớn, hiện đại, chất lượng cao xứng tầm với tiềm năng,
thế mạnh của tỉnh, cần thiết phải đẩy mạnh thực hiện chủ trương của Đảng và
Nhà nước về xã hội hóa trong phát triển giáo dục mầm non ngoài công lập.
Với tư cách là một nhà quản lý giáo dục, tác giả lựa chọn đề tài “Phát

về các điều kiện đảm bảo chất lượng vv… Nếu đề xuất được các biện pháp tác
động vào các khâu của quá trình phát triển trường mầm non ngoài công lập
như: Lãnh đạo, chỉ đạo và đổi mới công tác quản lý; Quy hoạch hệ thống mạng
lưới và xây dựng cơ sở vật chất trường mầm non ngoài công lập; Phát triển đội
ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý trường mầm non ngoài công lập; Xây dựng và
ban hành các cơ chế, chính sách…thì số lượng, chất lượng trường mầm non
ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh sẽ được nâng lên, góp phần nâng
cao chất lượng giáo dục mầm non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh nói riêng và
GDMN nói chung.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, đề tài chỉ tập trung nghiên
cứu các biện pháp phát triển trường mầm non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh dưới góc độ tiếp cận của khoa học quản lý giáo dục mầm non và
dựa trên nghiên cứu về thực trạng cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập
(Trường; Nhóm, lớp mầm non độc lập tư thục).
Đề tài được triển khai nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong
giai đoạn từ 2018 - 2019.
4


7. Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi 1: Hệ thống trường mầm non ngoài công lập trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh hiện nay đang phát triển như thế nào?
Câu hỏi 2: Để phát triển trường mầm non ngoài công lập trên địa bàn
tỉnh Quảng Ninh cần phải có những biện pháp cụ thể nào?
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, khái quát hóa, tổng hợp các
vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài.
8.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TRƯỜNG MẦM NON
NGOÀI CÔNG LẬP
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu về phát triển trường mầm non đối với sự hình thành,
phát triển toàn diện của trẻ em
Giáo dục mầm non (GDMN) là một bộ phận trong hệ thống giáo dục
quốc dân. Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ
em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi (Điều 21 - Luật Giáo dục, 2005), tạo sự khởi
đầu cho sự phát triển toàn diện của trẻ, đặt nền tảng quan trọng cho các cấp học
tiếp theo và cho việc học tập suốt đời.
Cơ sở giáo dục mầm non bao gồm: Nhà trẻ, nhóm trẻ nhận trẻ em từ ba
tháng tuổi đến ba tuổi; Trường, lớp mẫu giáo nhận trẻ em từ ba tuổi đến sáu
tuổi; Trường mầm non là cơ sở giáo dục kết hợp nhà trẻ và mẫu giáo, nhận trẻ
em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi. Do đó, cơ sở GDMN nói chung, trường mầm
non ngoài công lập nói riêng có vị trí quan trọng đặc biệt trong chiến lược phát
triển nguồn nhân lực, phát triển trí tuệ con người Việt Nam, nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Quan tâm chăm sóc giáo dục trẻ MN
không chỉ đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của trẻ sau này mà còn đầy
ý nghĩa đối với tương lai của mỗi quốc gia. Đầu tư vào trẻ MN là một trong
những đầu tư lâu dài tốt nhất mà mỗi quốc gia đều có thể làm được. Ngày càng
nhiều chính phủ các nước trong đó có chính phủ Việt Nam đã nhận ra tầm quan
trọng của GDMN và theo đó ngày càng có những chính sách thể hiện quan tâm
đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ MN, phát triển GDMN.
Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã khẳng định lứa tuổi mầm non là
giai đoạn đầu của cuộc sống con người, các nhà giáo dục đã cho rằng "phi
Giáo dục Mầm non thì bất thành nhân cách". Những nghiên cứu gần đây về
sinh học, nghiên cứu sự tác động của giáo dục đối với lứa tuổi này… lại càng
7



8


chống đỡ bệnh tật thấp, trẻ thường mắc một số bệnh truyền nhiễm như: bạch
hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi, ỉa chảy… những bệnh này ảnh hưởng xấu cho
sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. Việc can thiệp sớm, chăm sóc thích hợp sẽ
tạo điều kiện cho trẻ có một cơ thể khoẻ mạnh, phát triển tốt ở giai đoạn sau.
Có thể nói, những năm đầu đời là giai đoạn phát triển quan trọng nhất
của đời người, đặc biệt là giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi là giai đoạn bộ não phát
triển và hoàn thiện. Đây cũng là thời kì chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ tình trạng
dinh dưỡng, sức khoẻ và có tác động lớn nhất đến khả năng nhận thức, học tập,
tính cách và các kĩ năng xã hội của con người. Phát triển trẻ em lứa tuổi mầm
non chính là cơ sở cho sự phát triển lâu dài của trẻ để trở thành công dân có ích
trong tương lai.
Tác giả Hoàng Hoa Lê (2013) trong bài viết: “Vai trò của giáo dục mầm
non đối với sự phát triển của trẻ” đăng trên báo “Người đại biểu nhân dân”
ngày 24/9/2013 đã nhận định giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ
thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức,
tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ em. Những kỹ năng mà trẻ được tiếp thu
qua chương trình chăm sóc giáo dục mầm non sẽ là nền tảng cho việc học tập
và thành công sau này của trẻ. Do vậy, phát triển giáo dục mầm non, tăng
cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ là yếu tố quan trọng trong việc phát
triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước [30].
Trong bài viết của mình, Tiến sĩ Robert.G.Mayer đã nhấn mạnh “Tại sao
phải đầu tư vào chương trình chăm sóc và phát triển trẻ thơ từ những năm nhỏ
tuổi, coi đây là một phần của chiến lược cơ bản, bởi vì cũng như trước khi xây
dựng tòa nhà, ta cần xây một cái nền bằng đá vững chắc trên cơ sở đó là nền
tảng xây lên toàn bộ công trình kiến trúc. Trước khi một em bé vào trường tiểu
học cũng cần có một nền tảng tương tự. Chính gia đình, cộng đồng và những
giá trị văn hóa cộng đồng là những nhân tố tạo nên nền tảng đó. Do đó từ lúc

Đào tạo đã đề ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục mầm non
và mầm non ngoài công lập, trong đó nhấn mạnh vai trò hỗ trợ và quản lý của
Nhà nước mà cụ thể là các cấp chính quyền địa phương. Công trình cũng cho

10


thấy cần phải triển khai đồng bộ các giải pháp đầu tư nâng cao chất lượng cơ sở
vật chất của các cơ sở đào tạo trong và ngoài công lập cùng với việc tăng
cường chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là vấn đề đạo đức [27].
Tác giả Bùi Minh Tuấn (2013) với bài viết “Làm gì để nâng cao chất
lượng bậc học mầm non?” đăng trên báo Dân Trí ngày 06/12/2013 đã chỉ ra
một nghịch lý rất đáng quan tâm trong hệ thống giáo dục nước ta là bậc học yếu
kém nhất và ít được quan tâm nhất lại rơi vào bậc học mầm non. Để sớm khắc
phục tình trạng trên, tác giả đề nghị cần có sự quan tâm nhiều hơn của các cấp
chính quyền địa phương cũng như các cấp quản lý giáo dục nhằm phát triển hài
hòa hệ thống giáo dục mầm non công lập cùng với hệ thống mầm non tư thục,
huy động sự đóng góp của toàn xã hội đối với bậc học quan trọng này [41].
Nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Hoài Nam (2009) với
chuyên đề “Phát huy tác dụng của nhà trường mầm non vào đời sống cộng
đồng trong quá trình xã hội hoá giáo dục” đăng trong Tạp chí “Khoa học &
Công nghệ” cho thấy: Bản chất của xã hội hóa giáo dục là mọi người làm giáo
dục để giáo dục phục vụ cho mọi người. Trách nhiệm của ngành giáo dục và
nhà trường mầm non là phải làm cho mọi người thấy rõ vai trò, lợi ích của giáo
dục đối với đời sống cộng đồng trước khi giáo dục đòi hỏi xã hội thể hiện trách
nhiệm tham gia, đóng góp xây dựng giáo dục. Để đẩy mạnh quá trình
XHHGD, trước hết, mỗi nhà trường mầm non cần phải phát huy được tác
dụng của mình trong đời sống cộng đồng, phải làm cho cộng đồng thấy được
vai trò của GDMN đối với sự phát triển mọi mặt của địa phương [34].
Tác giả Bùi Quang Bình (2010) với “Giáo trình Kinh tế phát triển” đã

Tác giả Lê Thị Nam Phương đã đưa ra một số giải pháp phát triển dịch
vụ giáo dục mầm non ngoài công lập trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Đề tài
của tác giả đã góp phần nêu bật ý nghĩa quan trọng trong công tác xã hội hóa
giáo dục nói chung và giáo dục mầm non ngoài công lập nói riêng, làm căn cứ
cho việc nghiên cứu lý luận chung về giáo dục mầm non ngoài công lập [37].
Về cơ bản những nghiên cứu nêu trên đã có những đóng góp nhất định đối
với công tác phát triển giáo dục mầm non ngoài công lập, đặc biệt phát triển

12


trường mầm non ngoài công lập. Song, những nghiên cứu về nội dung này trong
bối cảnh hiện nay đặc biệt tại một địa phương đặc thù như Quảng Ninh hiện còn
khá trống vắng. Từ lí do đó việc nghiên cứu đề tài có ý nghĩa vô cùng cần thiết,
đóng góp vào công tác phát triển giáo dục mầm non ngoài công lập nói chung và
phát triển trường mầm non ngoài công lập tại Quảng Ninh nói riêng.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Phát triển
Theo Từ điển tiếng Việt: “Phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ
ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp” [34, tr.793].
Thuật ngữ “phát triển” (Development) xuất hiện từ rất lâu và được
nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Phát triển là thuật ngữ đã được sử
dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như phát triển kinh tế xã hội, phát triển nguồn nhân lực, phát triển đội ngũ... Theo quan điểm triết
học, phát triển là khái niệm biểu hiện sự thay đổi tăng tiến cả về chất, cả về
không gian lẫn thời gian của sự vật hiện tượng và con người trong xã hội. Như
vậy, phát triển được hiểu là sự tăng trưởng, là sự chuyển biến theo chiều hướng
tích cực, đi lên. Dưới góc độ biện chứng, sự phát triển là kết quả của quá trình
thay đổi về số lượng dẫn tới sự thay đổi về chất; sự phát triển diễn ra theo
đường xoáy trôn ốc, nghĩa là trong quá trình phát triển dường như có sự quay
lại của điểm xuất phát nhưng trên một cơ sở mới cao hơn.

triển là biểu hiện sự thay đổi, sự tăng tiến về cả số lượng lẫn chất lượng của sự
vật, hiện tượng, của con người trong cộng đồng và xã hội.
1.2.2. Trường mầm non ngoài công lập
Trường mầm non ngoài công lập được tổ chức theo các loại hình tư thục
và dân lập. Theo đó, nhà trường tư thục do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề
nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và
bảo đảm kinh phí hoạt động bằng nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước; nhà
trường dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật
chất, đảm bảo kinh phí hoạt động và được chính quyền địa phương hỗ trợ [4].
14