CHẨN ĐOÁN & ĐIỀU TRỊ
GÃY CỘT SỐNG LƯNG, THẮT LƯNG
BS TRẦN VĂN ĐÀO

1
MỤC TIÊU
- Nắm được Nguyên nhân, Cơ chế chấn thương và Phân loại chấn thương.
- Chẩn doán đúng và Điều trị có hiệu quả một chấn thương CS L,TL.
I- TỔNG QUAN
1. LỊCH SỬ :
A -Thời CỔ ĐẠi ( 3.000 TCN-700 SCN)
a. Thời AI- CẬP Cổ Đại ( 3.000- 2.500 TCN) :
*Imhotep (TK 17 TCN) : biết phân biệt Gãy Trật, Gãy Nát, Căng Dãn gân cơ CS. Điều
trị: bó thịt sống và mật ong.
b. Thời kỳ HY- LẠP ( 1.300 TCN)
*Hyppocrates (460-370 TCN) : biết dùng cái thang để Nắn CS thẳng trục. PP này dùng
đến TK10.
*Paul of Aegina (625-690): đề nghị phẫu thuật cắt Bản Sống để giải ép tuỷ.
c. Thời kỳ LA- MÃ (100 TCN- 700 SCN):
*Galen (131 SCN) : Gãy CS chỉ gãy mấu gai, không gãy thân. Chỉ điều trị bán trật bằng
PP Hyppocrates, không điều trị trật hoàn toàn vì làm chuyện vô ích.
B- Thời TRUNG CỔ (700-1.400 SCN)
Thời kỳ đen tối nhất trong lịch sử Y- HỌC. Bệnh nhân & thương binh giao cho Tu Sĩ
điều trị.
2
*Roland of Parma người Ý (năm1.200) : Không kéo bằng thang mà bằng tay. Nắn bằng
cách ưỡn lưng, PP này còn dùng đến TK20.
C- Thời kỳ PHỤC HƯNG (TK 15- 16)
Bắt đầu nền Y-HỌC Hiện Đại.
*Andreas Vesalius người Anh (1514-1564): mổ xác để nghiên cứu Cơ Thể Học.
+ Vua Anh cho phép PTV và thợ Cắt Tóc được phép mổ 4 xác/năm.

Không nắn → P.H 13-18%, TV 53-70%.
Kết luận: Phải NẮN trật và hạn chế Laminectomy,
4
*ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN
+ Boler (1930) bó bột thân, ưỡn lưng
+ Magnus ( ? ) điều trị cơ năng.
*PT KẾT HỢP XƯƠNG BÊN TRONG một Tiến Bộ mới.
+ Hara (1891) Texas, Người dầu tiên dùng chỉ bạc cột mấu gai C6-7.
Mở ra kỷ nguyên KHX.
+ Hibb (1911) dề nghị KHX+Hàn Xương.
+ Cone & Turner (1937) nắn xương trong lúc mổ
+ Harrington (1962) KHX móc bản sống.
+ Luque (1983) KHX chỉ thép dưới BS
+ Roy Camilles (1970) KHX vis cuống cung.
+ Cotrel & Dubousset (1983) KHX vừa BS vừa Cuống cung.
2- GIẢI PHẪU HỌC, SINH CƠ HỌC CỘT SỐNG.
CS gồm 32-33 đốt sống xếp chồng lên nhau, chia làm 5 đoạn:
Cổ: 7đs; Lưng: 12đs; Thắt Lưng: 5đs; Cùng: 5đs; Cụt: 3-4đs.
Đường Cong Sinh Lý:
Để giảm bớt sức nặng dè lên, CS phải tạo những
đường cong sinh lý kéo trọng tâm cơ thể rơi gần nó.
CS Cổ chịu sức nặng của cái đầu, CS TL chịu trọng
lượng của ngực, bụng nên ưỡn ra trước. CS L và CS
Cùng-Cụt không chịu nặng nên cong ra sau.
a- Đốt Sống:
- Phía trước : Thân Đốt Sống có vỏ xương mỏng,
trong thân sống toàn xương xốp, coät sau các thớ
xương dày hơn coät trước để chịu lực nén.
- Phía sau : Mấu Khớp, Bản Sống, Mấu Gai và
Mấu Ngang. Bản Sống và Mấu Gai là xương dẹt

tương đối thẳng. Đoạn cong hay ưỡn đều tạo được độ nhún khi bị nén ép tốt
hơn đoạn thẳng.
- Do sự tiếp giáp giữa CS lưng cứng chắc, ít di động sang CS thắt lưng mềm
mại, uyển chuyển, biên độ vận động lớn.
- Do mặt khớp thay đổi:
+ Đốt sống lưng có mặt khớp nằm theo mặt phẳng trán, cho phép
xoay nhiều mà gập, duỗi ít.
+ Ngược lại mặt khớp của đốt sống TL nằm song song với mặt phẳng
dọc nên gập, duỗi nhiều, xoay ít. Sự thay đổi hướng của mặt khớp ở
vùng này làm cho các đốt sống dễ gãy nếu có lực gập – xoay.
e- Thần kinh:
- Phình thắt lưng – cùng nằm từ L10 đến bờ trên đốt sống TL1. Nó chứa các
neuron vận động chi dưới. Đoạn này, tủy phình to do đó trở nên chật hẹp trong ống
sống. Vì vậy, 1 sự chèn ép nhỏ cũng gây liệt 2 chân.
- Chóp tủy kết thúc ngang dĩa đệm TL1 – TL2, tiếp theo là đuôi ngựa. Các rễ TK từ
TL1 trở xuống chạy dài trong ống sống trước khi thoát ra lỗ liên sống. Rễ càng
thấp, có đoạn nằm trong ống sống càng dài. Do đặc điểm giải phẫu này mà tổn
thương từ L10 – TL1 sẽ là tổn thương vừa tủy vừa rễ. Khác với tổn thương trên
7
L10 là tổn thương tủy đơn thuần và tổn thương dưới TL1 là tổn thương rễ đơn
thuần. Tổn thương rễ bao giờ cũng dễ phục hồi hơn tổn thương tủy.
f- Mạch máu nuôi tủy.
− Một động mạch gai trước nuôi 2/3 tủy trước.
− Hai động mạch gai sau nuôi 1/3 tủy sau.
Động mạch gai trước xuất phát từ động mạch rễ trước, động mạch gai sau xuất
phát từ động mạch rễ sau, chúng là nhánh của động mạch liên sườn.
Động mạch gai trước và sau cho nhánh nối rất phong phú trong tủy. Do đó, bị tổn
thương CS phía trước hay phía sau thì ít khi tủy bị thiếu máu nuôi ngoại trừ
tổn thương cả trước lẫn sau.
8