HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA
HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ


A.PHẦN MỞ ĐẦU
-LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
Bạo lực học đường không chỉ là hiện tượng cá biệt
mà giờ đây nó đã trở thành vấn nạn của toàn xã h ội. Trên
tất cả các trường học đều xuất hiện hành vi bạo lực h ọc
đường tuy mức độ là khác nhau nhưng cả thành thị l ẫn
nông thôn, đồng bằng và miền núi các vụ bạo lực h ọc
đường ngày càng gia tăng cả về quy mô, tính ch ất và m ức
độ...
Hiện nay, nước ta đang tiến hành công cu ộc đổi mới
đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đ ất
nước, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa. Các thành tựu của quá trình này là xã h ội
ngày càng phát triển, đời sống của con người ngày càng
được nâng cao hơn, đáp ứng đầy đủ các nhu cầu cơ bản
của con người như giáo dục, y tế, giải trí.... Tuy nhiên cùng
với những biến đổi đó là mặt trái của nền kinh tế hàng
hóa, cơ chế thị trường quốc tế đã tác động xấu đến đời
sống xã hội, làm mất đi một số giá trị văn hóa truy ền

2


thống tốt đẹp, làm nảy sinh lối sống tha hóa và t ồn t ại
một số vấn đề xã hội tiêu cực ảnh hưởng đến sự phát
triển con người, đất nước. Một trong những vấn đề xã
hội tiêu cực nảy sinh hiện nay đó chính là v ấn đ ề “ b ạo

mẽ trong tình cảm và hành vi. Ở lứa tuổi trung học c ơ s ở
là giai đoạn phát triển cao về thể chất và có những
chuyển biến tâm lý phức tạp. Chính yếu tố th ể chất, tâm
lý và cả nhân cách chưa hoàn thiện đầy đủ khiến cho tr ẻ
em trong lứa tuổi vị thành niên rất dễ khủng ho ảng v ề
tâm lý dẫn đến những suy nghĩ và hành động sai l ệch
trong đó có hành vi bạo lực. Hành vi bạo lực mang l ại
nhiều hậu quả cho chính bản thân các em, gia đình, nhà
trường và toàn xã hội. Việc tăng cường thiết chế giáo dục
đối với trẻ bem, đặc biệt các thiết chế trong trường học
là rất quan trọng. Tuy nhiên các giải pháp đó v ẫn ch ưa
4


mang lại hiệu quả cao, chưa tác động nhiều đ ến tâm lý
của các em học sinh và tình trạng bạo l ực h ọc đ ường v ẫn
tiếp tục gia tăng.
Nhận thấy mức độ hậu quả nghiêm trọng của vấn
đề và xu hướng hành vi trong lứa tuổi gọi là “ nổi lo ạn và
bất trị” có ý nghĩa rất lớn trong việc tác nghi ệp c ủa nhân
viên công tác xã hội. Dưới góc độ của một sinh viên khoa
công tác xã hội tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Hành vi bạo
lực học đường của học sinh trung học cơ sở” để tìm hiểu
các nhân tố ảnh hưởng cũng như đưa ra một số đóng góp
thông tin và phương pháp giải quyết vấn đề.
- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN
CỨU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
1.Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng bạo lực học đường của học
sinh trường trung học cơ sở và các tác động từ môi

liên quan đến hành vi bạo lực học đường của học sinh
trường trung học cơ sở.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: tôi đã sử dụng các câu
hỏi để hỏi một số cá nhân cụ thể nhằm tìm hiểu rõ hơn
về hành vi bạo lực học đường . Các câu hỏi có nội dung
như:
•

Theo các bạn như thế nào được coi là hành vi b ạo l ực h ọc
đường? Các bạn thấy hành vi bạo lực học đường hiện nay

•

ở nước ta ra sao?
Theo các bạn đâu là nguyên nhân chủ y ếu d ẫn đ ến tình

•

trạng bạo lực học đường hiện nay?
Các bạn có biết về hậu quả của hành vi đó như thế nào

•

không?
Chúng ta nên thay đổi từ đâu và như thế nào đ ể giảm bớt
hành vi này?
-MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu thực trạng và tác động của môi trường xã
hội đến hành vi bạo lực học đường của học sinh trung
học cơ sở, từ đó đưa ra vai trò của nhân viên công tác xã

Vì vậy khi xem xét hành vi con ngời cần đ ặt trong
điều kiện, hoàn cảnh cụ thể để tránh tiếp cận phiến
diện, một chiều. Hành vi có thể được biểu hiện qua nhiều
hình thức khác nhau như ngôn ngữ, cử chỉ, chữ viết,…


Phân loại hành vi:
Có rất nhiều cách phân loại hành vi như phân lo ại
dựa vào tính chất của hành vi, dựa vào mục đích, hình
thức biểu lộ hành vi,… Trong đó có phân loại các hành vi
bất thường và hành vi lệch chuẩn
Trong khi đó, có một số cá nhân trong cộng đ ồng có
những hành vi khác với khuôn mẫu và chuẩn mực chung
của cộng đồng. Hành vi lệch chuẩn có hai mức độ: thấp
và cao

−

Sự sai lệch chuẩn hành vi ở mức độ thấp chỉ xảy ra ở một
số hành vi nhất định. Cá nhân có th ể có những hành vi
không bình thường nhưng không gây tác hại hoặc ảnh

10


hưởng đến các hoạt động và đời sống của cộng đồng, gia
−

đình và xã hội.
Sự sai lệch chuẩn mực hành vi ở mức độ cao có các biểu

−

đồng...)
Nghĩa hẹp: Môi trường là môi trường tự nhiên bao g ồm

−

không khí, đất, nước,….
-Phân loại môi trường
Môi trường tự nhiên: liên quan đến địa lý, đất đai, khí hậu,
… đã ảnh hưởng đến phương thức sống tại địa phương,
đến phong tục tập quán, từ đó ảnh hưởng đến tâm lý,

−

hành vi của con người.
Môi trường xã hội: Môi trường xã hội là đối tượng hoạt
động mà con người cần giao tiếp tích cực với nó đ ể tồn
tại và phát triển.
Môi trường xã hội được xét trên ba cấp độ: gia đình,
nhà trường và xã hội. Trong đó gia đình được coi là thành
phần quan trọng nhất trong môi trường sống của đứa
trẻ.
Cá nhân có mối quan hệ chặt chẽ với gia đình và môi
trường xã hội. Con người tiếp nhận các thông tin từ môi
trường (đầu vào). Con người xử lý các thông tin đó qua
quá trình hoạt động nhận thức và sẽ bộc l ộ hành vi c ủa
bản thân (đầu ra) dưới nhiều hình thức khác nhau, có th ể
là hành vi tiêu cực, có thể là hành vi tích cực, có những con
12

người khác bằng bất cứ cách nào như: đ ấm, đá, tát, bóp
cổ...

•

Bạo lực tinh thần: Bao gồm các hành vi đe dọa làm ng ười
khác sợ hãi, dọa nạt bằng lời nói, chế nhạo hay chỉ trích,
hạ nhục với những lời lẽ thô thiển nặng nề xâm ph ạm
đến nhân phẩm và danh dự....gây ra những phản ứng tâm
lý tiêu cực cho người bị hại.

•

Bạo lực tình dục: Được hiểu là bất cứ sự động chạm nào
mang tính chất khiêu khích về mặt giới tính mà không có
sự đồng ý, cố ý dùng sức mạnh cơ bắp hay một th ủ đoạn
nào nhằm đạt được mục đích tình dục.
-Khái niệm trung học cơ sở
Trung học cơ sở là một bậc trong hệ thống giáo
dục ở Việt Nam, còn được gọi là cấp II, trên Tiểu học và
dưới Trung học phổ thông. Trung học cơ sở kéo dài 4 năm

14


(từ lớp 6 đến lớp 9). Thông thường, độ tuổi học sinh ở
trường trung học cơ sở là từ 11 tuổi đến 15 tuổi.


Đặc điểm tâm lý, tình cảm của học sinh trung học cơ

người trong thể đó và những hoạt động, hành vi c ủa m ỗi
cá nhân góp phần tạo lên các đặc điểm, tính ch ất, t ư
tưởng hoạt động của một tập thể. Những người ở tuổi
thiếu niên cũng không ngoại lệ, các môi tr ường xã h ội
đều ảnh hưởng tới họ theo hai hướng tích cực và tiêu cực.
Tùy theo những giai đoạn khác nhau mà các môi tr ường
xã hội có ảnh hưởng nhiều hay ít tới hoạt động và nhận
thức của người tuổi trung niên. Và ngược lại trong mối
quan hệ tương tác hai chiều, họ cũng có những ảnh
hưởng, chi phối tới những người xung quanh trong các
môi trường xã hội mà họ tham gia.

16


Qua các quan điểm trên, bản thân tôi nhận thấy
“Hành vi bạo lực học đường của học sinh trường trung
học cơ sở” là một hành vi lệch chuẩn , vượt ra khỏi các
quy tắc, khuân mẫu ứng xử hợp chuẩn.
- Lý thuyết áp dụng
-Lý thuyết hệ thống
Để có thể phân tích tác động từ môi trường xã h ội
ảnh hưởng đến cá nhân sinh viên như thế nào, em đã v ận
dụng lý thuyết thuyết hệ thống.
Theo từ điển Tiếng Việt: Hệ thống là tập hợp nhi ều
yếu tố đối với cùng loại hoặc cùng chức năng có quan h ệ
hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ làm thành một thể th ống
nhất.
Thuyết hệ thống được phát triển vào những năm 30
– 40 của thế kỉ XX do nhà sinh học Ludvig Von Bertalanffy

Mọi hệ thống đều nằm trong một hệ thống khác lớn hơn,
18


mọi hệ thống đề có thể chia nhỏ thành những hệ thống
khác nhỏ hơn, mọi hệ thống đều có tương tác với hệ
thống khác và thu nhận thông tin, năng lượng từ môi
trường bên ngoài để tồn tại, mọi hệ thống cần đầu vào
hay năng lượng bên ngoài để tổn tại, mọi hệ thống đều
tìm kiếm sự cân bằng với những hệ thống khác.
Trạng thái của một hệ thống được xác định bở năm
đặc trưng gồm trạng thái ổn định, trạng thái điều hòa hay
cân bằng, trạng thái sự khác biệt, trạng thái tổng hòa giữa
các hệ thống và tiểu hệ thống với nhau, tr ạng thái trao
đổi.

Việc áp dụng lí thuyết hệ thống trong việc phân tích

hành vi bạo lực học đường của học sinh nhằm đặt hành
vi này trong một hệ thống lớn, giải thích những nguyên
nhân tác động dẫn đến hành vi này từ nhiều phía, nhi ều
khía cạnh như bản thân, gia đình, bạn bè, nhà tr ường, xã
hội từ đó có các nhìn toàn diện hơn, đưa ra nh ững biên
pháp can thiệp hiệu quả, phù hợp với nguồn lực hỗ trợ từ
nhiều phía. Giúp giải quyết vấn đề một cách b ền v ững,
lâu dài hơn.
-Lý thuyết nhận thức – hành vi

19


Những người muốn điều xấu cho ta phải luôn bị khi ển



trách hoặc trừng phạt.
20


Giải pháp hoàn hảo lúc nào cũng cần có đ ể ch ống l ại
những thực tế tệ hại của cuộc sống. những suy nghĩ và
niềm tin này dựa trên những nhu cầu cơ bản được khắc
sâu trong mỗi chúng ta và thỏa mãn chúng là c ần thi ết đ ể
chúng ta lấy lại thăng bằng. Nhưng, một cách ng ược đời,
chính chúng ta lại gán cho các nhu cầu đó nh ững giá tr ị sai
lầm làm cho việc thực hiện chúng trở nên khó khăn ho ặc
không thể tiến hành được. Kết quả là bản thân chúng ta
phải hứng chịu những rối loạn cảm xúc gây ra lo âu. Và
gây nên phần lớn những ứng xử không thích hợp như:
−

Kiểu suy nghĩ tuyệt đối hóa: đây là kiểu nhận thức mà
chúng ta nhìn nhận sự kiện thiên lệch ở 2 đối cực, ho ặc là
tất cả hoặc là không có gì. Cách nghĩ điển hình là “ Tôi
luôn luôn làm tốt và chiếm được sự đồng tình, ủng h ộ của
người khác”, “ Người khác nên đối xử với tôi theo đúng
cách mà tôi thích”… Thực tế trong cuộc sống không ph ải
lúc nào con người cũng nhận được sự đồng tình của
người khác. Khi không nhận được những điều này, chúng
ta trở nên thất vọng tràn trề dẫn đến đổ vỡ niềm tin mà
mình đã xây dựng nên.

Ellis (1976) đã trình bày cách thức mà một hậu quả
cảm xúc (C) phần lớn được cho là một sự kiện thúc đ ẩy
(A) nhưng thực ra là do con người tin tưởng (B) khi đ ối
mặt với với sự kiện thúc đẩy theo mô hình ABC khiến cho
người ấy mang đầy những cảm nghĩ tiêu cực ho ặc khó
chịu.

22


Mục đích của phương pháp này là phân tích tình
huống đối đầu và rút ra kết luận về những suy nghĩ và
niềm tin không hợp lý. Từ đó đi đến điều chỉnh những suy
nghĩ và niềm tin không hợp lý này. Áp dụng đ ối với hành
vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở hiện
nay thì lý thuyết này góp phần không nhỏ trong việc giải
thích nguyên nhân gây ra hành vi này và hậu quả của hành
vi để lại như thế nào. Lý thuyết này cũng mang đến cho
các nhà giáo dục về vai trò của việc nâng cao nh ận th ức,
tuyên truyền cho mọi đối tượng về hành vi này từ đó góp
phần giảm thiểu hành vi này ngăn chặn, khắc phục hậu
quả của nạn bạo lực học đường.
- THỰC TRẠNG HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG
CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HIỆN NAY
-Thực trạng bạo lực học đường của học sinh
trường trung học cơ sở hiện nay
Ở Việt Nam, bạo lực học đường đã xuất hiện từ rất
sớm. Tuy nhiên những năm gần đây cho th ấy v ấn đ ề b ạo
lực học đường đang ở mức đáng báo động. Bạo lực học


định về mặt nhận thức các chuẩn mực đạo đức, chưa ổn định
về khả năng tự đánh giá, mâu thuẫn trong tính cách và xu
hướng.
- Hậu quả của bạo lực học đường
Bạo lực học đường gây ra những hậu quả vô cùng
nghiêm trọng mà chúng ta không th ể l ường tr ước được.
Những hậu quả đó được biểu hiện như sau:
- Hậu quả đối với nạn nhân
Đối với nạn nhân bị bạo lực bị bạo lực đó là sự tổn
thương về cả thể chất và tinh thần.
-Tổn thương về thể chất: Sự tổn thương về thể chất
đó là những vết sẹo, những vết thương khó có thể chữa
lành được gây ra sự đau đớn cho các em. Nhiều tr ường
hợp sự tổn thương về thể chất lớn làm cho các em g ặp
phải khó khăn trong việc đi lại, vận động. Nghiêm tr ọng
hơn nữa là có thể dẫn đến tử vong do bị bạo lực.
-Tổn thương về tinh thần: Vết thương thể xác có thể
chữa lành nhưng vết thương về tinh thần thì khó có th ể
chữa lành được. Điều đó được thể hiện ở chỗ: các em bị
25