VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO THANH HẢI

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC
TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO THANH HẢI

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC
TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 9.38.01.02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
Người huướngghẫnghhua hục: GS.TS Võ Khánh Vinh


2.3. Nội dung áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông
đường bộ............................................................................................................... 58
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an
toàn giao thông đường bộ..................................................................................... 74
Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH
VỰC TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA
BÀN HÀ NỘI ...................................................................................................... 93
3.1. Tình hình trật tự an toàn giao thông tại địa bàn Hà Nội và các yếu tố ảnh
hưởng đến giao thông tại Hà Nội ......................................................................... 93
3.2. Thực trạng áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông
đường bộ............................................................................................................. 105
3.3. Đánh giá chung về thực trạng áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an
toàn giao thông đường bộ................................................................................... 115


Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP
DỤNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO
THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI ........................................ 127
4.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an
toàn giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội ................................. 127
4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự an
toàn giao thông đường bộ................................................................................... 135
KẾT LUẬN ....................................................................................................... 145
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ............. 147
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 148


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ADPL


LHQ

Liên hợp quốc

NĐ

Nghị định

NXB

Nhà Xuất bản

QH

Quốc hội

TNGT

Tai nạn giao thông

TT

Thông tư

TTATGT

Trận tự an toàn giao thông

UBND


phố Hà Nội đã trở thành một hiện tượng được đặc biệt quan tâm từ nhiều
phía. nhất là dân cư nội thành, của các du khách khi đến với Hà Nội. Không
chỉ như vậy, tai nạn và tắc nghẽn giao thông của Hà Nội còn mang đến cho
dân cư Hà Nội những bức xúc, lãng phí và ảnh hưởng không ít đến sinh hoạt,
sức khỏe của con người do môi trường không khí bị nhiễm bụi, khí thải, mất
thời gian chờ đợi, các phương tiện mất quá nhiều nhiên liệu khi lưu thông ở
Hà Nội làm tăng thêm tình trạng ô nhiễm môi trường vốn đã rất nặng nề ở
thành phố này [2]. Hơn nữa, tai nạn và ùn tắc giao thông ở Hà Nội đã làm hạn
chế đi rất nhiều cơ hội cho sự phát triển. Ngoài việc là Thủ đô một quốc gia một trung tâm chính trị của cả nước, Hà Nội còn luôn được coi là một trung
tâm kinh tế, văn hóa, có nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Vì vậy, có
rất nhiều nguồn lực có thể đầu tư vào đây để phát triển toàn diện kinh tế, xã

1


hội, môi trường văn hóa, du lịch, dịch vụ… Nhưng tai nạn và ùn tắc giao
thông đã làm cho các nhà đầu tư phải thực sự cân nhắc khi đầu tư vào Hà Nội.
Công tác bảo đảm TTATGT cũng còn nổi lên một số tồn tại, hạn chế
cần phải được khắc phục, đó là: tai nạn giao thông tuy được kiềm chế và giảm
nhưng số người chết do tai nạn giao thông vẫn ở mức cao, còn xảy ra một số
vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng; tình trạng vi phạm các quy định
về TTATGT vẫn còn khá phổ biến mà chưa được xử lý kịp thời; ùn tắc giao
thông kéo dài vẫn là vấn đề phức tạp; công tác điều tra cơ bản làm còn hạn
chế, công tác nắm tình hình, dự báo tình hình còn chưa đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ; việc chấp hành chế độ báo cáo ở một số đơn vị, địa phương chưa
nghiêm, chưa đúng thời gian quy định, chất lượng báo cáo chưa bảo đảm. Việc
xây dựng và triển khai các kế hoạch tuyên truyền chuyên đề để định hướng dư
luận còn chậm, thiếu nhạy bén, nhất là đối với các vấn đề “nóng” đang được dư
luận quan tâm; Công tác thanh tra kiểm soát (TTKS), xử lý vi phạm có nơi, có
lúc chưa thực sự quyết liệt; hiệu quả TTKS, xử lý vi phạm còn thấp; Công tác

Mục đích của nghiên cứu là trên cơ sở phân tích thực trạng giao thông
đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội, tìm ra được các các căn cứ khoa học
nhằm xác định các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ADPL trong lĩnh
vực TTATGT trên địa bàn thành phố Hà Nội.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án:
những công trình nghiên cứu ở Việt Nam và ở nước ngoài để từ đó đặt vấn đề
tiếp tục nghiên cứu;
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật và hình thức
quan trọng của thực hiện pháp luật là ADPL trong lĩnh vực TTATGT đường
bộ ở Hà Nội;
- Nghiên cứu về thực hiện pháp luật trong việc quy hoạch giao thông, tổ
chức giao thông và xử lý vi phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ ở Hà Nội;

3


- Đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả về ADPL bảo
đảm TTATGT trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1.hĐối htượng nghiên cứu
Thực trạng áp dụng pháp luật trong bảo đảm TTATGT đường bộ ở Hà
Nội; các vấn đề lý luận về ADPL, thực tiễn ADPL trong lĩnh vực TTATGT
thông đường bộ; kinh nghiệm ADPL trong việc bảo đảm TTATGT đường bộ ở
thủ đô một số nước trên thế giới, bài học đối với Hà Nội.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận ADPL trong việc bảo đảm
TTATGT đường bộ.
Về không gian: trên địa bàn thành phố Hà Nội được nghiên cứu trong
luận án là các quận nội thành và khu vực giáp ranh. Luận án không nghiên

án để phân tích, đánh giá thực trạng giao thông đường bộ ở Hà Nội cũng như
nâng cao hiệu quả ADPL trong bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.
- Phương pháp thống kê được sử dụng trong Chương 3 của luận án khi
đánh giá thực trạng giao thông ở Hà Nội.
- Phương pháp khái quát hóa được sử dụng trong Chương 4 của luận án
nhằm đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả ADPL trong bảo đảm trật tự an
toàn giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm tới.
5. Đóng góp mới của luận án
Luận án đã có những đóng góp mới về khoa học về ADPL trong bảo
đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Thứ nhất, việc ADPL trong bảo đảm TTATGT đường bộ trên địa bàn
thành phố Hà Nội không chỉ nói về hoạt động ADPL của các lực lượng trực
tiếp điều tiết giao thông, xử lý vi phạm hành chính trong giao thông đường bộ
mà còn bao quát cả việc ADPL trong quy hoạch giao thông, tổ chức giao
thông, ADPL trên nền tảng công nghệ thông tin trong cuộc cách mạng công

5


nghiệp lần thứ tư.
Thứ hai, Luận án đã nghiên cứu một cách động bộ sự phối hợp giữa các
lực lượng cánh sát giao thông và các lực lượng khác của Công an thành phố
Hà Nội trong điều tiết, hướng dẫn các phương tiện tham gia giao thông vốn đa
dạng và phức tạp trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Thứ ba, Luận án đã nêu các giải pháp đồng bộ trong tuyên truyền, phổ
biến, giáo dục pháp luật và đặc biệt là phổ biến giáo dục pháp luật về giao
thông cho những người nước ngoài làm việc, sinh sống ở Hà Nội và khách du
lịch đến từ các địa phương, các nước khác.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1.hÝhngguĩa lý luận


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án
1.1.1. Tình hình nghiên cứu những vấnghđề lý luận về áp dụng pháp
luậthtrangghlĩnguhvực trật tự anghtaànghgi ahtuôngghđường bộ
Trước hết, về lý luận, có thể kể đến các giáo trình về lý luận về Nhà
nước và pháp luật của các trường đại học: Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa
Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Huế... [19, 34, 35, 77]. Các
giáo trình này đã tiếp cận một cách khá đơn giản về thực hiện và ADPL, trong
đó, thực hiện pháp luật được hiểu là hoạt động, hành vi hợp pháp của các chủ
thể pháp luật phù hợp với các quy định của pháp luật, ADPL được hiểu “là
hoạt động mang tính tổ chức, quyền lực của Nhà nước do các cơ quan nhà
nước, nhà chức trách có thẩm quyền thực hiện nhằm cá biệt hóa các quy phạm
pháp luật vào các trường hợp cụ thể với các cá nhân, tổ chức cụ thể. Trong tất
cả các giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của cơ sở đào tạo và
nghiên cứu này đều đề cập đến vấn đề thực hiện và ADPL nhất là trong thời
gian gần đây. Các nghiên cứu ngày càng có sự toàn diện và có chiều sâu.
Trong giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Đại học Quốc
gia Hà Nội, Khoa Luật phát hành năm 2005, (Chủ biên Hoàng Thị Kim QuếNXB Đại học Quốc gia) [19], vấn đề thực hiện và ADPL đã được tiếp cận đầy
đủ hơn về các vấn đề như khái niệm thực hiện pháp luật, các hình thức thực
hiện pháp luật, các trường hợp cần ADPL, khái niệm ADPL (gồm cả định
nghĩa, đặc điểm của áp dụng pháp luật), kết quả của ADPL, các giai đoạn của
ADPL. Ngoài ra, giáo trình này cũng đưa ra vấn đề có liên quan là ADPL
tương tự. Trong giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật năm
2005, thực hiện pháp luật được hiểu là: “một quá trình hoạt động có mục đích

8



tương tự như Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Khoa
Luật Đại học Quốc gia 2005 là “hoạt động có mục đích làm cho các quy định
của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành hành vi thực tế hợp pháp của chủ
thể pháp luật” [35, tr 468]. Nhưng ADPL lại được định nghĩa một cách rất
đơn giản là “hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền tiến hành nhằm cá biệt
hóa các quy phạm pháp luật thành quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý cụ
thể, đối với các cá nhân, tổ chức trong các trường hợp cụ thể” [35, tr 409].
Nhà khoa học Nga....phân tích khái niệm áp dụng pháp luật rất rõ: Áp
dụng pháp luật (правоприменение)- một trong những hình thức thi hành pháp
luật là hoạt động mang tính quyền lực của các cơ quan nhà nước và người
được ủy quyền để đảm bảo việc thực thi pháp luật. Các dấu hiệu cơ bản của
áp dụng pháp luật: hoạt động được thực hiện bởi ý chí đơn phương của cơ
quan và cá nhân có thẩm quyền; Là một loại của hoạt động quản lý nhà nước ;
Là hoạt động có tổ chức, nghĩa là tổ chức thực hiện pháp luật trong một tình
huống cụ thể cho các cá nhân cụ thể; Hoạt động có tính thủ tục, nghĩa là, được
thực hiện theo các hình thức thủ tục nhất định theo quy định của pháp luật;
Xác định đúng, nghĩa là chỉ định (cá nhân hóa) quy tắc hành vi chung (quy tắc
pháp luật) trực tiếp cho trường hợp này; Có tính quyền lực, nghĩa là, nó chỉ
được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền (ví dụ: các cơ quan chính phủ,
chính quyền địa phương); Được bảo đảm, nghĩa là đảm bảo việc thực hiện
quyền của bên thứ ba.
Áp dụng pháp luật có các giai đoạn sau: Xác định cơ sở thực tế của vụ
việc; Xác định cơ sở pháp lý của vụ việc; Quyết định xử lý vụ việc. Ở giai
đoạn đầu tiên, việc thu thập và phân tích tất cả các tài liệu thực tế đáng tin cậy
(thông tin có liên quan về mặt pháp lý) liên quan đến sự kiện pháp lý được
thực hiện để xác định sự thật khách quan trong trường hợp cụ thể. Ở giai đoạn
thứ hai, đánh giá pháp lý được đưa ra đối với tài liệu thực tế của vụ việc trên

10

có ý nghĩa quan trọng trong công tác thực tiễn của lực lượng cảnh sát giao

13


thông cũng như ý nghĩa trên phương diện lý luận nghiệp vụ của cảnh sát giao
thông có liên quan đến hoạt động ADPL [76, tr17].
Nâng cao hiệu quả xây dựng, quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu về xử
phạt vi phạm hành chính trên lĩnh vực trật tự an toàn giao thông đường bộ của
lực lượng Cảnh sát giao thông - Chuyên đề An toàn giao thông - Số 4/2016,
Tạp chí Cảnh sát nhân dân [47] - Đây là một nghiên cứu chuyên đề xác định
cơ sở dữ liệu về xử phạt vi phạm hành chính trên lĩnh vực trật tự an toan giao
thông đường bộ liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính trên lĩnh vực
trật tự an toàn giao thông đường bộ - một hoạt động ADPL quan trọng trong
lĩnh vực trật tự an toàn giao thông. Kết quả nghiên cứu mang tính thực tiễn
cao, có ý nghĩa quan trọng đảm bảo cho việc xử lý vi phạm pháp luật khi áp
dụng Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 trong lĩnh vực trật tự an toàn
giao thông nên cũng là một tài liệu tham khảo tốt cho quá trình nghiên cứu đề
tài và có một số nội dung có thể tiếp tục nghiên cứu và phát triển được trong
luận án.
Các tác giả nước ngoài đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên
quan đến ADPL trong lĩnh vực bảo đảm trật tự an toàn giao thông tại các
thành phố lớn.
Trong Bài viết của Vukan R. và Vuchik. "Hệ thống giao thông đô thị và
công nghệ" Inc., 2007 (Vukan R. Vuchik. Urban transit system and
technology. John Willey and sons. Inc., 2007) [87] các tác giả đã đề xuất các
biện pháp bảo đảm an toàn giao thông ở London trên cư sở áp dụng các thành
tựu của công nghệ. Đó là công nghệ thông tin kết nối, công nghệ định vị vệ
tinh và thông báo về tình trạng giao thông cho các phương tiện giao thông ở
các thành phố lớn nhằm tránh ùn tắc, rủi ro và tạo giao thông thông thoáng

lẽ đó, kế hoạch hóa phát triển giao thông cần phải gắn với những biện pháp
bảo đảm an toàn giao thông. Tác giả cho rằng, an toàn giao thông phải xây

15


dựng trên cơ sở vững chắc là pháp luật và tuân thủ pháp luật một cách nghiêm
ngặt. Việc thực hiện pháp luật được đặt ra trong mọi khâu của giao thông: xây
dựng mạng lưới giao thông, tổ chức giao thông, cải tiến kỹ thuật trong
phương tiện vận tải hành khách và đặc biệt là xử lý nghiêm tất cả các hành vi
vi phạm luật giao thông, tạo thành nếp sống của cư dân trong tuân thủ pháp
luật về giao thông.
Luận án tiến sĩ luật học của Boyko Grigory Vladimirovich "Phương
pháp tối ưu hóa cấu trúc vận tải để duy trì giao thông hành khách đô thị"
(Бойко Григорий Владимирович "Методика оптимизации структуры
транспорта для обслуживания городских пассажирских перевозок" [91]
đã nghiên cứu về an toàn trật tự giao thông trong vận tải hành khách trên địa
bàn thành phố Moskva. Trong luận án, tác giả đã phân tích phương pháp tiếp
cận tổ chức quá trình vận chuyển hành khách tại các thành phố của Liên bang
Nga, nghiên cứu thực trạng vận chuyển hành khách, chất lượng vận chuyển
hành khách, vận chuyển an toàn và môi trường sinh thái, các yếu tố ảnh
hưởng, điều kiện giao thông đường bộ ở các thành phố của Liên bang Nga.
Trong cuốn sách "Phân tích chính sách giao thông của Trung Quốc" (Mao, B.
and Chen, H. (2001) Sustainability analysis of Chinese transport policy.
International Journal of Sustainable Development and World Ecology, 8 (4).
[86, pp. 323-336]. Các tác giả Mao, B. and Chen, H. đã nghiên cứu tình trạng
giao thông ở các thành phố của Trung Quốc và đưa ra những kiến nghị về
chính sách giao thông đô thị. Theo các tác giả, trong khi nền kinh tế thế giới
được phát triển, cuộc sống và sự phát triển của con người đã bị đe dọa bởi sự
mất cân đối giữa môi trường và các khía cạnh sinh thái. Vì vậy, tính bền vững


интеллектуальных транспортных систем/ Самара: Самар. науч. центр
РАН, 2008. 380 с) [92] (“Tổng hợp cấu trúc tham số của hệ thống điều khiển
cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ”). Trong công trình này, tác giả đã đi sâu
phân tích các nội dung sau: Xác định khung lý thuyết và phương pháp luận
cho việc phân tích và mô hình hóa quá trình kết cấu hạ tầng giao thông
(HTGT), bao gồm cả việc giải thích chính thức, nguyên tắc cơ bản hợp lý vật lý và cách thức hình thành các nhiệm vụ để đảm bảo việc xây dựng mô
hình tích hợp của hệ thống điều khiển kết cấu HTGT đường bộ. Đồng thời mô
hình tổ chức cơ cấu chức năng của cơ sở HTGT vận tải, trình bày dựa trên các
khái niệm về thiết kế hướng đối tượng của lý thuyết đồ thị, công nghệ thông
tin địa lý (GIS), cho phép chúng ta xây dựng các biến thể hợp lý cấu trúc tĩnh
và động của các thành phần đối với hệ thống giao thông thông minh. Phương

17


pháp quản lý giao thông địa phương và phối hợp với di chuyển tự do, năng
lực của mạng lưới đường bộ làm giảm sự chậm trễ giao thông. Mô hình cung
cấp tổng hợp cấu trúc và tham số của hệ thống giao thông thông minh được
thiết kế để giải quyết vấn đề của hệ thống, bao gồm cả các tổ chức và xử lý
các nguồn tài nguyên thông tin không đồng nhất của máy tính hiện đại. Luận
án Tiến sĩ Luật học của Golovko Vladimir Vladimirovich, thành viên Viện
Hàn lâm khoa học liên bang Nga, đánh giá năm 2009, “Hoạt động hành chính
pháp lý của cơ quan quản lý đường bộ” (Административноюрисдикционная деятельность органов внутренних дел в области
дорожного движения, диссертация на соискание ученой степени
доктора юридических наук) [93]. Trong công trình này tác giả đã đi sâu
phân tích các nội dung sau: Khái niệm hiện đại của hoạt động hành chính và
pháp lý về các vấn đề nội bộ trong lĩnh vực giao thông cần được dựa trên
những ý tưởng cơ bản, theo đó một nhà nước dân chủ được thiết kế để đảm
bảo việc bảo vệ quyền, tự do và lợi ích hợp pháp của công dân. Thực hiện các