VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VŨ Y LAN

TÌM HIỂU NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH VIÊN
KHOA Y
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI, 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VŨ Y LAN

TÌM HIỂU NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH VIÊN
KHOA Y
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Xã hội học
Mã số: 8 31 03 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. TRẦN THỊ MINH THI

HÀ NỘI, 2019



1.1. Lý thuyết sử dụng trong đề tài ............................................................................... 19
1.2. Các khái niệm liên quan ......................................................................................... 21
1.3. Tổng quan về Khoa Y – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ................... 30
1.4. Tổng quan về đào tạo ngành Y khoa của Khoa Y ................................................ 32
1.5. Một số đặc điểm của mẫu điều tra ......................................................................... 35
Tiểu kết chương 1.......................................................................................................... 38
Chương 2: NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH VIÊN KHOA Y .......................... 40
2.1. Quan điểm về y đức ............................................................................................... 40
2.2. Nguồn thu nhận kiến thức về y đức ....................................................................... 44
2.3. Sự hiểu biết của sinh viên về các quy định pháp luật liên quan đến y đức ............ 45
2.4. Sự hiểu biết về nghĩa vụ của người thầy thuốc ...................................................... 46
2.5. Sự hiểu biết của sinh viên về quyền của bệnh nhân ............................................... 48
2.6. Sự hiểu biết về mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân .......................................... 51
2.7. Sự hiểu biết của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và đồng nghiệp, mối quan hệ
giữa bác sĩ và cộng đồng ............................................................................................... 54
2.8. Sự cần thiết của y đức đối với nhân viên y tế ........................................................ 55
Tiểu kết chương 2.......................................................................................................... 56
Chương 3: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH
VIÊN KHOA Y ............................................................................................................. 58
3.1. Chương trình giảng dạy y đức của Khoa Y hiện nay ............................................. 58
3.2. Đánh giá chương trình giảng dạy y đức của Khoa Y ............................................. 61
3.3. Tác động của chương trình đào tạo đến nhận thức về y đức của sinh viên các khóa
....................................................................................................................................... 70


Tiểu kết chương 3.......................................................................................................... 75
KẾT LUẬN ................................................................................................................... 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO



Bảng 2.3. Nguồn thu nhận kiến thức về y đức .............................................................. 44
Bảng 2.4. Sự hiểu biết của sinh viên về nguyên tắc, quy định về y đức ....................... 45
Bảng 2.5. Các nguyên tắc cơ bản của y đức ................................................................. 47
Bảng 2.6. Ý kiến của sinh viên về các quyền của bệnh nhân ....................................... 49
Bảng 2.7. Ý kiến về giữ bí mật thông tin bệnh nhân .................................................... 49
Bảng 2.8. Công bố thông tin bệnh nhân ........................................................................ 47
Bảng 2.9. Quy định về sinh viên thực tập, nghiên cứu viên, người hành nghề y trong việc
khai thác hồ sơ bệnh án ................................................................................................. 50
Bảng 2.10. Cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh, chữa bệnh ....
....................................................................................................................................... 51
Bảng 2.11. Ý kiến của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân ................. 52
Bảng 2.12. Ý kiến của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và đồng nghiệp trong công
việc ................................................................................................................................ 54
Bảng 2.13. Trách nhiệm của người thầy thuốc với cộng đồng xã hội .......................... 55
Bảng 2.14. Ý kiến về sự cần thiết của y đức với nhân viên y tế ................................... 55
Bảng 3.1. Ma trận về mục tiêu kiến thức, thái độ và kỹ năng và chuẩn đầu ra
....................................................................................................................................... 59
Bảng 3.2. Mức độ hài lòng của sinh viên về chương trình giảng dạy môn y đức ........ 62


Bảng 3.3. Hình thức giảng dạy y đức của Khoa Y ....................................................... 66
Bảng 3.4. Nội dung về y đức cần bổ sung thêm cho sinh viên ..................................... 66
Bảng 3.5. Mức độ tham gia các chương trình, buổi học ngoại khóa liên quan đến y đức
của Khoa Y .................................................................................................................... 68
Bảng 3.6. Ý kiến của sinh viên về hình thức tổ chức các chương trình, buổi học ngoại
khóa ............................................................................................................................... 69
Bảng 3.7. Mối tương quan giữa định nghĩa về y đức và năm học của sinh viên .......... 71
Bảng 3.8. Mối tương quan giữa mức độ hiểu biết về nguyên tắc, quy định về y đức và
năm học của sinh viên ................................................................................................... 72
Bảng 3.9. Mối tương quan giữa mức độ hiểu biết các quy định xử phạt khi vi phạm y

Như vậy, do đâu mà đạo đức nghề y xuống dốc? Phải chăng do nhận thức về
y đức của những người làm công tác y tế chưa đầy đủ hay là do việc chưa chú
trọng đào tạo về y đức trong một thời gian dài trước đây? Liệu rằng CTĐT hiện
nay ở các trường ĐH y khoa đã đáp ứng và cung cấp đầy đủ các kiến thức cho sinh
viên y khoa hay chưa? Giảng dạy y đức tại các trường ĐH y khoa có vai trò như
thế nào đến nhận thức của sinh viên?
Xuất phát từ những băn khoăn thắc mắc trên, tác giả đã tiến hành nghiên cứu
đề tài: “Tìm hiểu nhận thức về y đức của sinh viên Khoa Y – Đại học Quốc gia
Thành phố Hồ Chí Minh” để lượng giá và xác định được giáo dục y đức đã tác
động như thế nào đến nhận thức của sinh viên. Từ đó có thể tìm ra được một số
giải pháp nhằm nâng cao chất lượng trong việc giảng dạy và học tập môn đạo đức
nghề nghiệp ở Khoa Y.

2.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu về y đức và nhận thức y đức
2


Đề tài nghiên cứu cấp bộ của Phạm Thị Minh Đức thực hiện năm 2009
“Nghiên cứu thực trạng nhận thức và thực hành y đức của bác sĩ ở ba tuyến huyện,
tỉnh và trung ương” [6] cho thấy nhận thức về nội dung của y đức chỉ dừng lại ở
tổng quát, chung chung, đào tạo về y đức trong các trường y chưa đáp ứng được
thực tiễn chăm sóc sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, đề tài cũng nêu được những
giải pháp nhằm tăng cường thực hành y đức như: Xây dựng nội dung, tài liệu,
phương pháp giảng dạy và lượng giá để đào tạo học phần y đức chính khóa cho

và cuối cùng cần có những nghiên cứu tiếp theo với thời gian dài để thực hiện can
thiệp được ở tất cả các trường ĐH y khoa và đánh giá năng lực ĐĐYH của sinh
viên trong thực hành lâm sàng và sau khi tốt nghiệp.
Bài viết Khảo sát thực trạng và giải pháp nâng cao y đức cho sinh viên
Trường Cao đẳng y tế Khánh Hòa của tác giả Nguyễn Thế Dũng đăng trên Tạp
chí Y học Việt Nam tháng 01/2015 [4] đã đưa ra kết luận hầu hết sinh viên Trường
Cao đẳng y tế Khánh Hòa đều tiếp thu tốt kiến thức ĐĐYH sau khi học xong học
phần y đức và có thể ứng dụng vào lâm sàng để phục vụ bệnh nhân. Theo tác giả,
sinh viên đã thực hành tốt 4 nguyên lý cơ bản của ĐĐYH: nguyên lý tôn trọng
quyền tự chủ của bệnh nhân, nguyên lý lòng nhân ái, nguyên lý không làm việc có
hại/ không ác ý và nguyên lý thực hiện sự công bằng. Số sinh viên có thái độ tích
cực khi thực hành, ĐĐYH trên bệnh nhân chiếm trên 70%, điều này cho thấy sự
phát triển những thái độ thích hợp là rất cần thiết trong giảng dạy ĐĐYH. Giảng
dạy ĐĐYH có thể thu được lợi ích từ việc tổng hợp rất nhiều cách tiếp cận và sự
tham gia của nhiều cán bộ giảng dạy nhiều học phần khác nhau trong chương trình
từ lý thuyết đến thực hành trên lâm sàng, đặc biệt khi triển khai kế hoạch chăm
sóc bệnh nhân. Tất cả cán bộ giảng dạy y học đều có trách nhiệm phát triển các
kiến thức, kỹ năng, thái độ của sinh viên, phương pháp dạy tích cực tạo cơ hội tốt
4


để sinh viên hứng thú học tập và ứng dụng cụ thể vào các trường hợp trên lâm
sàng. Giảng viên cần đề cập đến các chủ đề cụ thể, sinh động để sinh viên tự tìm
hiểu và trình bày trước lớp, các ý kiến thảo luận và các video clip có thể giúp cho
sinh viên hiểu rõ hơn về khía cạnh ĐĐYH. Điểm hạn chế của bài viết này là sự
giới hạn nghiên cứu ở đối tượng sinh viên là các nhân viên hỗ trợ y tế trong tương
lai, trực tiếp chăm sóc bệnh nhân nhưng không chịu trách nhiệm cứu chữa người
trực tiếp.
2.2.


sự kín đáo trong trường hợp đó như một nghĩa vụ.
- Nếu tôi làm trọn lời thề này và không có gì vi phạm tôi sẽ được hưởng một
cuộc sống sung sướng và sẽ được hành nghề trong sự quý trọng mãi mãi của mọi
người. Nếu tôi vi phạm lời thề này hay tôi tự phản bội, thì tôi sẽ phải chịu một số
phận khổ sở ngược lại. [23, tr. 15-16]
2.2.2. Y huấn cách ngôn của Hải Thượng Lãn Ông
Phàm người học thuốc, tất phải hiểu thấu lý luận đạo làm người, có thông lý
luận đạo làm người thì học thuốc mới giỏi. Khi có chút thì giờ nhàn rỗi, nên luôn
luôn nghiên cứu các sách thuốc xưa nay, luôn luôn phát huy biến hóa thuân nhập
được vào tâm, thấy rõ được ở mắt, thì tự nhiên ứng vào việc làm mà không sợ sai
lầm.
Phàm người mời đi thăm bệnh, nên tùy bệnh cần kíp hay không, mà đặt đi
thăm trước hay sau. Chớ nên vì giàu sang hay nghèo hèn, mà nơi đến trước chỗ
đến sau, hoặc bốc thuốc lại phân biệt hơn kém. Khi lòng mình có không thành
thật, thì khó mong thu được hiệu quả.
Khi xem bệnh cho đàn bà, con gái và đàn bà góa, ni cô cần phải có người nhà
bên cạnh mới bước vào phòng mà thăm bệnh, để tránh hết sự nghi ngờ; dù cho
đến con hát, nhà thổ cũng vậy, phải đứng đắn, coi họ như con nhà tử tế chớ nên
đùa cợt mà mang tiếng bất chính, sẽ bị hậu quả về tà dâm.
6


Phàm thầy thuốc nên nghĩ đến việc giúp đỡ người, không nên tự ý cầu vui
như mang rượu lên núi, chơi bời ngắm cảnh, vắng nhà chốc lát, lỡ có bệnh cấp cứu
làm cho người ta sốt ruột mong chờ, nguy hại đến tính mạng con người. Vậy cần
biết nhiệm vụ mình là quan trọng như thế nào?
Phàm gặp phải chứng bệnh nguy cấp, muốn hết sức mình để cứu chữa, tuy
đó là lòng tốt, nhưng phải nói rõ cho gia đình người bệnh biết trước rồi mới cho
thuốc. Lại có khi phải cho không cả thuốc, như thế thì người ta sẽ biết cảm phục
mình. Nếu không khỏi bệnh cũng không có sự oán trách và tự mình cũng không

nghiệp như một lời thề về y đức. Đây là tuyên ngôn về sự cống hiến của y bác sĩ
cho mục đích nhân đạo. Tuyên ngôn này dựa trên Lời thời Hippocrates nhưng điều
chỉnh phù hợp với bối cảnh nền y học hiện đại. Nội dung bản tuyên ngôn:
Vào thời điểm được thừa nhận là một thành viên của ngành y:
Tôi nghiêm trang hứa với bản thân sẽ hiến dâng cuộc đời mình để phục vụ
nhân loại.
Tôi sẽ gửi đến các thầy giáo của tôi lòng kính trọng và biết ơn mà họ xứng
đáng được nhận.
Tôi sẽ thực hành nghề nghiệp của tôi với lương tâm và lòng tự trọng.
Sức khoẻ của bệnh nhân sẽ là mối quan tâm hàng đầu của tôi.
Tôi sẽ tôn trọng mọi bí mật mà tôi nắm giữ, thậm chí cả sau khi bệnh nhân
đã chết.
Tôi sẽ duy trì danh dự và truyền thống cao thượng của nghề nghiệp bằng tất
cả khả năng của tôi.
Đồng nghiệp sẽ là các anh chị của tôi
8


Tôi sẽ không cho phép những quan tâm về tuổi tác, bệnh tật hay tàn tật, tín
ngưỡng, nguồn gốc nhân chủng, giới tính, quốc tịch, nguồn gốc chính trị, sự cạnh
tranh, quan điểm tình dục, địa vị xã hội hoặc bất kỳ một yếu tố nào khác can thiệp
vào giữa nhiệm vụ của tôi và bệnh nhân của tôi.
Tôi sẽ duy trì sự tôn trọng cao nhất cho cuộc sống con người.
Tôi sẽ không dùng kiến thức chuyên môn của tôi xâm phạm đến quyền con
người và các quyền tự do của công dân, thậm chí ngay cả khi bị đe doạ
Tôi xin hứa những điều này với tất cả sự trang trọng, tự nghiện và danh dự
của tôi. [23, tr. 15-16]
2.2.4. Quy ước đạo đức ngành y của Hiệp hội Y khoa Thế giới
Luật quốc tế về y đức được ban hành vào năm 1949 tại kỳ họp lần thứ 3 của
Hội Y học thế giới. Luật được chỉnh sửa lần cuối vào năm 2006 quy định nhiệm

- Tôn trọng quyền riêng tư của bệnh nhân. Không tiết lộ bất cứ thông tin nào
về bệnh nhân cho bất cứ ai, nếu không có sự đồng thuận của bệnh nhân.
- Cung cấp dịch vụ chăm sóc trong trường hợp khẩn cấp.
- Không quan hệ tình dục với bệnh nhân. Không lợi dụng mối quan hệ thầy
thuốc - bệnh nhân. [16]

2.2.5. Tiêu chuẩn đạo đức của người làm công tác y tế
Tiêu chuẩn đạo đức của người làm công tác y tế được ban hành kèm theo
Quyết định số 2008/BYT-QĐ ngày 06 tháng 11 năm 1996 của Bộ Trưởng Bộ Y
tế:
1. Chăm sóc sức khoẻ cho mọi người là nghề cao quý. Khi đã tự nguyện đứng
trong hàng ngũ y tế phải nghiêm túc thực hiện lời dạy của Bác Hồ. Phải có lương
10


tâm và trách nhiệm cao, hết lòng yêu nghề, luôn rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo
đức của người thầy thuốc. Không ngừng học tập và tích cực nghiên cứu khoa học
để nâng cao trình độ chuyên môn. Sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn gian khổ vì sự
nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân.
2. Tôn trọng pháp luật và thực hiện nghiêm túc các quy chế chuyên môn.
Không được sử dụng người bệnh làm thực nghiệm cho những phương pháp chẩn
đoán, điều trị, nghiên cứu khoa học khi chưa được phép của Bộ Y tế và sự chấp
nhận của người bệnh.
3. Tôn trọng quyền được khám bệnh chữa bệnh của nhân dân. Tôn trọng
những bí mật riêng tư của người bệnh; khi thăm khám, chăm sóc cần bảo đảm kín
đáo và lịch sự. Quan tâm đến những người bệnh trong diện chính sách ưu đãi xã
hội. Không được phân biệt đối xử người bệnh. Không được có thái độ ban ơn, lạm
dụng nghề nghiệp và gây phiền hà cho người bệnh. Phải trung thực khi thanh toán
các chi phí khám bệnh, chữa bệnh.
4. Khi tiếp xúc với người bệnh và gia đình họ, luôn có thái độ niềm nở, tận

Dưới lá cờ thiêng liêng của Tổ quốc;
Trước Quý Thầy Cô và toàn thể cán bộ viên chức;
Trước toàn thể bạn đồng học và các đấng sinh thành;
Tôi xin thề:
1. Tuyệt đối trung thành với Tổ quốc Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa, phấn đấu
hết sức mình để bảo vệ và xây dựng đất nước thân yêu.
2. Luôn luôn tôn trọng Hiến pháp và Pháp luật của Nhà nước, thực hiện
nghiêm chỉnh các quan điểm và quy định của ngành y tế Việt Nam, không bao giờ
có hành động làm ảnh hưởng đến truyền thống nhà trường, trái với lương tâm
người cán bộ y tế nhân dân.
12


3. Giữ gìn bí mật nghề nghiệp, tôn trọng phẩm chất người bệnh, hết lòng hết
sức phục vụ sức khỏe nhân dân, làm đúng lời dạy của Hồ Chủ Tịch: “Lương y như
từ mẫu”.
4. Khiêm tốn, đoàn kết và hợp tác chân thành với đồng nghiệp, yêu ngành,
yêu nghề, tự hào chính đáng với công việc của chính mình.
5. Vì sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, tôi nguyện tích
cực lao động và học tập, phấn đấu không mệt mỏi, nâng cao trình độ, góp phần
xây dựng nền y học Việt Nam.
Xin thề, xin thề, xin thề. [15, tr. 31]
3.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1.

Mục đích nghiên cứu
Luận văn hướng đến tìm hiểu nhận thức về y đức của sinh viên Khoa Y. Trên


4.3.

Phạm vi nghiên cứu

4.3.1. Phạm vi không gian: Ngành Y khoa của Khoa Y - ĐHQG TP. HCM.
4.3.2. Phạm vi thời gian: Nghiên cứu bắt đầu từ tháng 06/2018 đến tháng
02/2019.
5.

Phương pháp nghiên cứu

5.1.

Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng nhận thức của sinh viên Khoa Y về y đức như thế nào?
- Nhận thức về y đức của sinh viên các khóa có khác nhau hay không?
- CTĐT ngành Y khoa đã chú trọng đến giảng dạy y đức cho sinh viên hay
chưa?
5.2.

Giả thuyết nghiên cứu

- Sinh viên Khoa Y được cung cấp đủ kiến thức về y đức nhưng nhận thức
chưa đầy đủ.
- Sinh viên từ năm thứ tư đến năm thứ sáu nhận thức rõ ràng về y đức, sinh
viên từ năm thứ nhất đến năm thứ ba nhận thức còn mơ hồ.
- CTĐT ngành Y khoa cung cấp đầy đủ các kiến thức, kỹ năng cho sinh viên
liên quan đến vấn đề y đức.


5.4.

Đồng
nghiệp

Cộng
đồng,
xã
hội

Luật pháp, thể
chế

Nguyên
tắc, quy
định

Luật
y tế

Xã hội

Rèn luyện, nâng cao
kiến thức

Quan
niệm
về y
đức