VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

UNG THỊ MỸ NHÀN

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CHĂM SÓC,
PHỤNG DƯỠNG MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Ở
THÀNH PHỐ TAM KỲ, TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

UNG THỊ MỸ NHÀN

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CHĂM SÓC,
PHỤNG DƯỠNG MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Ở
THÀNH PHỐ TAM KỲ, TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số

:8340402

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS. TRẦN MINH TUẤN

TỈNH QUẢNG NAM............................................................................................ 29
2.1. Khái quát chung về thực trạng đời sống của mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố
Tam Kỳ.................................................................................................................... 29
2.2. Kết quả thực hiện chính sách chăm sóc, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng
ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.................................................................... 38
2.3. Đánh giá chung................................................................................................ 53
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
CHĂM SÓC, PHỤNG DƯỠNG MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG........................59
3.1. Thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sách chăm sóc, phụng dưỡng
mẹ Việt nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam............................... 59
3.2. Chủ trương, định hướng trong việc thực hiện chính sách chăm sóc, phụng
dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam...................60
3.3. Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh việc thực hiện chính sách chăm sóc phụng
dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam...................62
KẾT LUẬN............................................................................................................ 72
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Số lượng Mẹ Việt Nam anh hùng trên địa bàn thành phố Tam Kỳ, tỉnh
Quảng Nam từ năm 2015 đến tháng 7 năm 2018.................................................... 32
Bảng 2.2: Tình hình đời sống của Mẹ Việt Nam anh hùng hiện nay.......................34
Bảng 2.3: Tình trạng sức khỏe của Mẹ Việt Nam anh hùng hiện nay......................35
Bảng 2.4: Tình trạng nhà ở của Mẹ Việt Nam anh hùng hiện nay...........................36
Bảng 2.5: Việc chi trả chế độ trợ cấp hàng tháng cho Mẹ Việt Nam anh hùng hiện
nay (tại thời điểm tháng 7/2018)............................................................................. 47
Bảng 2.6: Kết quả chăm sóc sức khỏe cho Mẹ Việt Nam anh hùng trên địa bàn
thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam từ năm 2015 đến tháng 7 năm 2018..............48
Bảng 2.7: Kết quả hỗ trợ cải thiện nhà ở cho Mẹ Việt Nam anh hùng trên địa bàn
thành phố Tam Kỳ từ năm 2015 đến tháng 7 năm 2018.......................................... 50


1


nước, đã ngã xuống trên chiến trường, hoặc khi trở về đã mang trên mình
thương tật suốt đời. Hàng triệu thân nhân liệt sĩ, những bậc ông bà, cha mẹ,
những người chồng, người vợ và những người con đã không thể gặp lại những
người thân yêu nhất của mình. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "chính họ đã
làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi. Họ chết cho Tổ quốc sống mãi …,
tinh thần của họ luôn sống với non sông Việt Nam". Đảng, Nhà nước và nhân
dân ta mãi mãi ghi tạc và đời đời biết ơn sự hy sinh, cống hiến to lớn đó. Các
thế hệ người Việt Nam sẽ luôn luôn tự hào và nguyện sống xứng đáng với
những hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh.
Nhằm mục đích ghi nhận và đền đáp công lao đóng góp hy sinh của
những người có công và các gia đình chính sách, Đảng và Nhà nước ta đã tạo
mọi điều kiện để bù đắp phần nào giá trị vật chất và tinh thần cho họ. Chính
từ đó mà chính sách ưu đãi chăm sóc người có công ra đời, đặc biệt là chính
sách chăm sóc phụng dưỡng bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Cuộc đời của mỗi Mẹ Việt Nam anh hùng là hiện thân của đức hy sinh
mà các thế hệ phải trân trọng. Để đổi lấy cuộc sống thanh bình cho đất nước,
những người thân yêu nhất của các Mẹ đã mãi mãi không trở về. Có nỗi đau
nào lớn hơn khi chồng, con của Mẹ đã bị giặc giết. Để động viên tinh thần cho
các Mẹ, phòng Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố Tam Kỳ nói
riêng và ngành Lao động – Thương binh và Xã hội nói chung đã, đang và sẽ
tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa việc tổ chức triển khai thực hiện chính sách chăm
sóc phụng dưỡng đối với Mẹ Việt Nam anh hùng. Việc thực hiện chính sách
chăm sóc phụng dưỡng của thành phố đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể.
Tam Kỳ là một vùng quê giàu truyền thống cách mạng, trong sự nghiệp
đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã có biết bao
nhiêu người con của mảnh đất này đã hy sinh xương máu, cống hiến cuộc đời

ưu đãi xã hội ở nước ta, chỉ ra những mặt tích cực cũng như những hạn chế
còn tồn tại trong chính sách ưu đãi người có công với cách mạng của Nhà
nước ta.[10] Pháp lệnh ưu đãi với người có công chính là căn cứ để thực hiện

3


những chính sách, những trợ cấp, chi trả hàng tháng, một lần, các mức ưu đãi
mà người có công xứng đáng được hưởng.
Nguyễn Đình Liêu, Hoàn thiện pháp luật ưu đãi người có công ở Việt
Nam. Luận án Phó tiến sỹ Luật học (1996). Luận án nêu lên những vấn đề cơ
bản như: Khái nhiệm Pháp luật ưu đãi người có công. Lịch sử hình thành và
phát triển của pháp luật này. Thực trạng của pháp luật này ở Việt Nam trong
giai đoạn hiện nay và việc hoàn thiện pháp luật ưu đãi người có công[12]
Nguyễn Đình Liêu, Trợ cấp ưu đãi xã hội trong hệ thống pháp luật Việt
Nam (2002). Qua bài viết này, tác giả đã nêu lên khái quát sự phát triển của
mạng lưới an sinh xã hội ở Việt Nam, và đưa ra những bình luận sâu về vấn
đề trợ cấp ưu đãi xã hội trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần ổn định, từng
bước nâng cấp đời sống đối tượng chính sách, hợp với lòng dân, đảm bảo sự
công bằng trong việc thụ hưởng chế độ ưu đãi của người có công trong cộng
đồng dân cư, công bằng giữa những người có công. Đồng thời, tác giả cũng
đưa ra một số hạn chế nhất định trong việc thực hiện chế độ chính sách với
người có công hiện nay ở nước ta cũng như một số biện pháp nhằm thực hiện
có hiệu quả hơn chính sách ưu đãi xã hội trong hệ thống an sinh của nước ta.
[11]
Không chỉ có sách và tạp chí, trong những năm qua, đã có rất nhiều đề
tài, công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này. Điển hình là các tác giả
như: Nguyễn Hiền Phương (2004), “Một số vấn đề về pháp luật ưu đãi xã
hội”, Tạp chí Luật học số 4/2004. Qua nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra và
phân tích một số khái niệm và nội dung cơ bản của Pháp luật Ưu đãi người có

người có công từ năm 1991 đến năm 1995 và những đổi mới trong công tác
lãnh đạo, chỉ đạo Nhà nước cùng những chủ trương chính sách ưu đãi cho phù
hợp với tình hình mới trong giai đoạn 1996 đến 2010[17].
Các công trình nghiên cứu cũng như các sách, tạp chí trên đã góp phần
cơ bản về lý luận cho việc thực hiện chế độ ưu đãi cho người có công. Đặt

5


nền móng rất quan trọng cho việc xây dựng, bổ sung và hoàn chỉnh pháp luật
ưu đãi người có công với cách mạng nói chung và đối với bà mẹ Việt Nam
anh hùng nói riêng.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu việc thực hiện chính sách chăm sóc phụng dưỡng Mẹ Việt
Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
có

Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chính sách người

công;
- Nghiên cứu thực trạng tổ chức thực hiện chính sách chăm sóc phụng
dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ.
- Đề xuất một số biện pháp trong tổ chức thực hiện chính sách chăm sóc,
phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ.
4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu


6. Ý nghĩa của luận văn
Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn chính sách chăm sóc
phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm
nâng cao chính sách chăm sóc phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng ở
thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, trong giai đoạn hiện nay và những năm
tiếp theo.
7.

Kết cấu của đề tài: Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu

tham khảo và phụ lục, nội dung đề tài gồm 3 chương
Chương 1: Những vẫn đề lý luận về thực hiện chính sách ưu đãi người có
công với cách mạng.
Chương 2: Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách chăm sóc phụng
dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.
Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện chính sách chăm sóc,
phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng.

7


CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH CHĂM SÓC, PHỤNG DƯỠNG BÀ MẸ VIỆT NAM
ANH HÙNG
1.1. Các khái niệm liên quan đến đề tài
1.1.1. Chính sách ưu đãi
Chính sách ưu đãi là sự phản ánh trách nhiệm của Nhà nước, của cộng
đồng xã hội, là sự đãi ngộ đặc biệt, ưu tiên hơn mức bình thường về mọi mặt
trong đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần đối với người có công lao đặc biệt

Bà mẹ Việt Nam anh hùng
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến
Thương binh, người hưởng chính sách như thương
binh Bệnh binh
Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học
Người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù, đày
Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm
nghĩa vụ quốc tế
Người có công giúp đỡ cách mạng. [1]
Như vậy, người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín
ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác có những đóng góp, những cống hiến xuất
sắc trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc
kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được các cơ quan, tổ chức
có thẩm quyền công nhận. Người có công bao gồm người tham gia hoặc giúp
đỡ cách mạng mà hy sinh xương máu một phần hoặc một phần thân thể của
mình hoặc cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng và được các

9


cơ quan tổ chức có thẩm quyền công nhận.
1.1.3. Bà mẹ Việt Nam anh hùng
Tiêu chuẩn để đạt danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng như sau:
Có 02 con trở lên là liệt sĩ
Có 02 con mà 01 con liệt sĩ, 01 con là thương binh với thương tật từ
81% trở lên
Chỉ có 01 con mà người đó là liệt sĩ
Có 01 con liệt sĩ, chồng hoặc bản thân là liệt sĩ. .[4]
1.1.4. Chương trình chăm sóc phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng

mẫu trong đời sống và công tác, thể hiện thái độ trung thành với chế độ mà
những người thân yêu nhất của mình đã đem xương máu, sức lực ra chiến
đấu, bảo vệ.
Khi hòa bình lập lại cho đến nay dù mang trong mình nỗi đau mất
chồng, mất con nhưng các Mẹ vẫn nổ lực cố gắng vươn lên trong cuộc sống,
với sức mạnh phi thường, các mẹ đã vượt qua nổi đau. Sự mất mát người thân
là sự đau đớn nhất đối với những người mẹ, người vợ mà không gì có thể bù
đắp được. Mẹ rất cần sự quan tâm chia sẻ, động viên nhất là vào những dịp lễ,
ngày tết bởi Mẹ cũng muốn sự đầm ấm hạnh phúc trong những ngày này.
Tìm hiểu kỹ đặc điểm, nhu cầu của các Mẹ có ý nghĩa rất quan trọng để
đưa ra những giải pháp chăm sóc, hỗ trợ phù hợp, đem lại hiệu quả cao, nhằm
bù đắp phần nào những hy sinh cống hiến to lớn của các Mẹ đối với cách
mạng và đất nước.
1.1.6. Sự cần thiết chăm sóc, phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng
Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc: "Uống nước nhớ
nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa", ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống thực
dân Pháp (năm 1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định chọn ngày 27-7 là
Ngày Thương binh - Liệt sĩ để tỏ lòng "hiếu nghĩa bác ái" với thương binh,

11


bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng. Đây là dịp để toàn
Đảng, toàn dân ta ôn lại, tôn vinh và tỏ lòng biết ơn các anh hùng liệt sĩ, đồng
chí, đồng bào đã hi sinh xương máu vì Tổ quốc, qua đó không ngừng phấn
đấu làm được nhiều việc tốt trong lĩnh vực chăm sóc thương binh, gia đình
liệt sĩ và những người có công với cách mạng, đặc biệt là những bà mẹ Việt
nam anh hùng,
Chăm sóc người có công với nước là tình cảm và trách nhiệm của Đảng,
Nhà nước và của toàn xã hội. Đây là yếu tố thực hiện tiến bộ và công bằng xã

quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước ta với thế hệ đã “sẵn sàng chiến đấu,
hi sinh vì sự độc lập tự do của Tổ quốc”. Trong đó, có rất nhiều chính sách cụ
thể: chính sách trợ cấp, chính sách bảo hiểm y tế, chính sách điều dưỡng,
chính sách chăm sóc sức khỏe, chính sách ưu đãi trong kinh tế, chính sách hỗ
trợ về nhà ở... cho người có công nói chung và bà mẹ Việt Nam anh hùng nói
riêng. Trong đề tài này, tác giả thực hiện nghiên cứu về chính sách chăm sóc,
phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng.
Pháp lệnh số 26/2005/PL/UBTVQH11 ngày 29/6/2005 về ưu đãi người
có công với cách mạng.
Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh
hùng” năm 1994
Thông tư số 13/2014/TTLT-BLĐTBXH-BTC hướng dẫn chế độ điều
dưỡng phục hồi sức khỏe, cấp phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình đối
với người có công với cách mạng và thân nhân.
Thông tư số 36/2015/TT-BLĐTBXH ngày 28/9/2015 hướng dẫn hồ sơ,
trình tự, thủ tục thực hiện chế độ ưu đãi trong giáo dục đào tạo với người có
công với cách mạng và con của họ.
Thông tư số 09/2013/TT-BXD ngày 1/7/2013 hướng dẫn thực hiện
Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg ngày 26/4/2013 của Thủ tướng Chính phủ
về hỗ trợ người có công về nhà ở.

13


Pháp lệnh 04/2012/UBTVQH13 ngày 16/7/2012 sửa đổi, bổ sung một
số điều của Pháp lệnh 26/2005/PL-UBTVQH11 về ưu đãi Người có công
với cách mạng
Nghị định 31/2013/NĐ-CP ngày 9/4/2013 quy định chi tiết, hướng dẫn
thi hành một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng.
Nghị định số 20/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 Quy định mức trợ cấp,

anh hùng” thì thân nhân thờ cúng bà mẹ được nhận Bằng, Huy hiệu “Bà mẹ
Việt Nam anh hùng”, được hưởng các chế độ theo quy định của pháp luật về
thi đua, khen thưởng và pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng.
3. Tổ chức lễ tặng hoặc truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ
Việt Nam anh hùng” được quy định như sau:
a)

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu

trách nhiệm tổ chức lễ tặng hoặc truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà
mẹ Việt Nam anh hùng”;
b) Lễ tặng hoặc truy tặng được tổ chức trang trọng, tiết kiệm, có ý nghĩa
giáo dục truyền thống; trang trí buổi lễ có dòng chữ: Lễ tặng hoặc truy tặng
danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”.
4. Tổ chức lễ tang khi Bà mẹ Việt Nam anh hùng từ trần được quy định
như sau:
a)

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức lễ tang

với thành phần đại điện cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị – xã hội; cơ
quan, đơn vị phụng dưỡng và nhân dân nơi bà mẹ cư trú;
b)

Lễ tang được tổ chức trang trọng, tiết kiệm phù hợp với phong tục, tập

quán của địa phương; trang trí buổi lễ có dòng chữ: Lễ tang Bà mẹ Việt Nam
anh hùng.
5. Kinh phí tổ chức lễ tặng hoặc truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước
“Bà mẹ Việt Nam anh hùng” không quá 01 tháng lương tối thiểu chung cho

địa phương đây là cộng đồng trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và các
đoàn thể quần chúng, của từng công dân. Đây cũng là trách nhiệm, nghĩa vụ,
tình cảm của các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp hỗ trợ cho sự nghiệp phát
triển công tác đền ơn đáp nghĩa.
Công tác chăm sóc sức khỏe người có công là đa dạng các hình thức
chăm sóc, giúp đỡ. Bên cạnh các chính sách chế độ của Nhà nước, phải phát
triển rộng rãi các hình thức chăm sóc người có công ở cộng đồng để mọi
người dân chủ động tham gia.
Chăm sóc sức khỏe người có công còn là đa dạng hóa các nguồn đầu tư
cho sự nghiệp phát triển, khai thác các nguồn lực đang tiềm ẩn trong cộng
đồng xã hội. Cùng với tăng dần ngân sách Nhà nước, huy động và sử dụng có

16


hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, tạo thêm điều kiện cho các hoạt động
chăm sóc người có công phát triển cao hơn, có chất lượng hơn.
Chăm sóc sức khỏe Người có công, huy động nguồn lực trong nhân dân
không nên hiểu chỉ là biện pháp tạm thời, là giải pháp tình thế trước mắt do
Nhà nước thiếu kinh nghiệm cho hoạt động này. Sau này khi đất nước đã phát
triển, ngân sách Nhà nước đã dồi dào vẫn phải thực hiện xã hội hóa, bởi vì
chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng là một chính sách lớn
và ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của đất nước.
Như vậy cùng với hệ thống chính sách ưu đãi của Nhà nước, việc huy
động toàn dân chăm sóc sức khỏe Người có công đã góp phần chăm lo tốt
hơn đời sống mọi mặt của những Bà mẹ Việt Nam anh hùng và người có
công đúng với quy định trong Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách
mạng: việc quan tâm chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần của người có công
với nước và gia đình họ là trách nhiệm của Nhà nước và của toàn xã hội.
Theo quy định tại Thông tư số 13/2014/TTLT-BLĐTBXH-BTC ngày

Mức hỗ trợ sửa nhà cho mẹ Việt Nam anh hùng được quy định tại
thông tư số 09 và hướng dẫn áp dụng như sau:
Mức hỗ trợ về nhà ở từ ngân sách nhà nước (bao gồm cả nguồn ngân
sách trung ương và ngân sách địa phương):
40
hư

(Bốn mươi) triệu đồng/hộ đối với trường hợp nhà ở hiện có bị

hỏng nặng phải phá dỡ để xây dựng lại nhà ở mới
20 (Hai mươi) triệu đồng/hộ đối với trường hợp phải sửa chữa khung,
tường và thay mới mái nhà ở hiện có.”
1.2.2.5. Phong trào vận động Quỹ đền ơn đáp nghĩa
Phát huy truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, trong những
năm qua, triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa, thiết thực, tích cực vận động
xây dựng Quỹ Đền ơn đáp nghĩa bằng sự đóng góp tự nguyện với trách
nhiệm và tình cảm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong,
ngoài nước để cùng Nhà nước chăm sóc người có công với cách mạng theo
tinh thần Nghị định số 45/2006/NĐ-CP ngày 28/4/2006 của Chính phủ.
Phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam phát động đã huy động được sức mạnh của toàn xã hội tham
gia với một trách nhiệm và tình cảm sâu sắc. Bằng những việc làm thiết


18