Sáng Kiến Kinh nghiệm:Phơng pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích
cực của học sinh trong giờ học Lịch sử
A. Phần mở đầu
I. Đặt vấn đề
Đổi mới dạy học là một quá trình đợc thực hiện thờng xuyên và kiên trì, trong đó có
nhiều yếu tố quan hệ chặt chẽ với nhau . Mục tiêu giáo dục là xem xét những thay đổi
cần thiết, thậm chí xây dựng lại những nội dung và cách thức giáo dục. Đó chính là
vấn đề cải cách chơng trình và quá trình giáo dục.
Dạy nh thế nào, học nh thế nào để đạt đợc hiệu quả tốt nhất là điều mong muốn
của tất cả thầy cô giáo. Vì vậy đổi mới phơng pháp, biện pháp dạy và học mang lại
hiệu quả là nhiệm vụ của ngơì giáo viên. Ngời giáo viên phải tổ chức một cách linh
hoạt các hoạt động trên lớp. Những hoạt động đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một
cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo và ngày càng yêu thích, say mê môn học.
Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ? Có
rất nhiều biện pháp nh: Phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phơng pháp hớng
dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập,
tiến hành công tác ngoại khoá... Nhng việc sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học
nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp rất quan trọng, có -
u thế để phát triển t duy của học sinh. Quá trình hoạt động chung, thống nhất giữa
thầy và trò nhịp nhàng sẽ làm cho học sinh nắm vững hơn những tri thức, hình thành
kĩ năng, kĩ xảo và bồi dỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho các em.
Mặt khác nhằm giảm bớt số lợng học sinh yếu kém trong nhà trờng và phát huy
năng lực học tập của các em khá giỏi, nắm chắc đợc kiến thức bài học và hiểu sâu
hơn các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử...
Để góp phần vào việc đổi mới phơng pháp dạy học tôi chọn đề tài Phơng pháp sử
dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học lịch
sử giúp học sinh yêu thích học môn lịch sử.
Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Anh Đào Năm Học 2008-2009
1
Sáng Kiến Kinh nghiệm:Phơng pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích
cực của học sinh trong giờ học Lịch sử

- Vẫn còn một số ít giáo viên cha thực sự thay đổi hoàn toàn phơng pháp dạy học
cho phù hợp với từng tiết dạy, cha tích cực hoá hoạt động của học sinh tạo điều kiện
cho các em suy nghĩ , chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức ; vẫn còn sử dụng phơng
pháp dạy học thầy nói, trò nghe , thầy đọc, trò chép . Do vậy nhiều học sinh cha
nắm vững đợc kiến thức mà chỉ học thuộc một cách máy móc, cha độc lập suy nghĩ
trả lời các câu hỏi.
- Đa số giáo viên cha nêu câu hỏi nhận thức đầu giờ học tức là sau khi kiểm tra
bài cũ giáo viên vào bài mà không giới thiệu bài qua việc nêu câu hỏi nhận thức, điều
này làm giảm bớt sự tập trung, chú ý bài học của học sinh ngay từ hoạt động đầu tiên.
- Một số câu hỏi giáo viên đặt ra hơi khó , học sinh không trả lơì đợc nhng lại
không có hệ thống câu hỏi gợi mở nên nhiều khi phải trả lời thay cho học sinh .Vấn
đề này đợc thể hiện rất rõ trong hoạt động thảo luận nhóm, giáo viên chỉ nêu ra câu
hỏi nhng lại không hớng dẫn học sinh trả lời câu hỏi đó nh thế nào vì không có hệ
thống câu hỏi gợi mở vấn đề .
- Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động một số học sinh
khá, giỏi trả lời, cha có câu hỏi giành cho đối tợng học sinh yếu kém . Cho
nên đối tợng học sinh yếu kém ít đợc chú ý và không đợc tham gia hoạt động, điều
này làm cho các em thêm tự ti về năng lực của mình và các em cảm thấy không hứng
thú với môn học.
* Về phía học sinh :
- Học sinh thờng trả lời câu hỏi giáo viên đặt ra thông qua việc nhìn sách giáo
khoa và nhắc lại, cha có sự độc lập t duy .
-Học sinh còn lời học và cha có sự say mê môn học, một số bộ phận học sinh
không chuẩn bị bài mới ở nhà, không làm bài tập đầy đủ , trên lớp các em thiếu tập
trung suy nghĩ. Cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử ...còn
yếu.
Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Anh Đào Năm Học 2008-2009
3
Sáng Kiến Kinh nghiệm:Phơng pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích
cực của học sinh trong giờ học Lịch sử

6
41 2 5% 5 12% 19 46% 12 29% 3 7%
4
Sáng Kiến Kinh nghiệm:Phơng pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích
cực của học sinh trong giờ học Lịch sử
- Nghiên cứu tài liệu: Tâm lí học
- Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử lớp 7
- Kiểm tra đánh giá kết quả học sinh học và làm bài để từ đó có điều chỉnh và bổ
sung hợp lí.
IV. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với việc Sử dụng hệ
thống câu hỏi để phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học lịch sử bậc
trung học cơ sở Đối tợng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là lớp 7 A
4
và
lớp 7 A
6
của Trờng THCS Trần Quốc Toản - Nghĩa Thắng - Đăkrlấp - Đăk Nông.
B. Phần nội dung
I. Cơ sở khoa học
Đai-ri nhà giáo dục Liên Xô cũ đã từng nói : Dạy lịch sử cũng nh bất cứ dạy cái
gì đòi hỏi ngời thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt buộc các trí
nhớ làm việc, bắt nó ghi chép rồi trả lại . Nh vậy mục đích của việc dạy học Lịch sử
ở trờng là ngời giáo viên không chỉ giúp cho học sinh hình dung đợc những kết quả
của quá khứ biết và ghi nhớ các sự kiện, hiện tợng của Lịch sử mà quan trọng hơn là
hiểu đợc lịch sử tức là phải nắm đợc bản chất của sự kiện. Trong phát triển t duy
của học sinh việc sử dụng các thao tác lô gic có ý nghĩa rất quan trọng. Thông thờng
giáo viên sử dụng các phơng pháp chủ yếu nh so sánh để tìm ra sự giống nhau và
khác nhau về bản chất của các sự kiện , phân tích và tổng hợp nhằm giúp học sinh
khái quát các sự kiện, quy nạp, diễn dịch... Để thực hiện những phơng pháp nh vậy có

thức của học sinh vào việc theo dõi bài giảng để tìm câu trả lời . Những câu hỏi này là
những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinh phải nắm. Khi giáo viên đặt câu hỏi
không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà giáo viên có thể cung cấp một số thông tin
sự kiện để học sinh có thể trả lời đợc.
Ví dụ :
Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Anh Đào Năm Học 2008-2009
6
Sáng Kiến Kinh nghiệm:Phơng pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích
cực của học sinh trong giờ học Lịch sử
Khi dạy bài 10 Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nớc ( sách giáo
khoa lịch sử 7). Giáo viên giới thiệu bài học và đặt một số câu hỏi : Tại sao
Lý Công Uẩn đợc tôn lên làm vua? Hiện tợng này giống hiện tợng nào cuối
đời nhà Minh? Hiện tợng đó có gì đặc biệt? để tả lời đợc câu hỏi này học
sinh phải t duy và vận dụng những kiến thức đã học để trả lời.
Hoặc khi dạy bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lợc Mông -
Nguyên ( thế kỷ XIII) Vì sao quân Nguyên đã thất bại nặng nề trong cuộc
chiến tranh xâm lợc Đại Việt lần thứ hai nhng vẫn quyết tâm xâm lợc Đại
Việt lần thứ ba?
Trong quá trình dạy học, chúng ta vẫn tuân thủ trình tự cấu tạo của sách giáo
khoa, song cần khai thác nhấn mạnh, giúp học sinh trả lời câu hỏi nêu trên. Học
sinh trả lời đợc câu hỏi này tức là đã nắm và hiểu đợc kiến thức chủ yếu của bài.
* Đối với học sinh:
Câu hỏi loại này thờng là câu hỏi có tính chất bài tập muốn trả lời phải huy động
kiến thức cơ bản của toàn bài. Chính vì vậy học sinh phải chuẩn bị bài và trả lời trớc
các câu hỏi cuối mục ở nhà , chú ý tập trung cao độ theo dõi bài giảng , chọn lọc sự
kiện và trình bày trên lớp.
2. Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp
- Trong quá trình giảng dạy trên lớp, giáo viên phải biết đặt ra và giúp học sinh
giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức. Một hệ thống câu hỏi tốt nêu
ra trong qúa trình giảng dạy phải phù hợp với khả năng của các em, kích thích t duy

nhân phát sinh của nó. Đây cũng là một đặc điểm t duy của lịch sử cần hình thành
từng bớc cho học sinh .
Loại câu hỏi về quá trình, diễn biến, phát triển của sự kiện hiện tợng
lịch sử nh diễn biến của các cuộc khỡi nghĩa , diễn biến các cuộc cách
mạng
Ví dụ :
Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Anh Đào Năm Học 2008-2009
8